Besluit (GBVB) 2024/583 van de Raad van 8 februari 2024 betreffende een maritieme beveiligingsoperatie van de Europese Unie ter bescherming van de vrijheid van scheepvaart in verband met de crisis in de Rode Zee (EUNAVFOR ASPIDES)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie, en met name artikel 42, lid 4, en artikel 43, lid 2,

Gezien het voorstel van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid,

Overwegende hetgeen volgt:

1. Op 28 februari 2022 heeft de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (“de VN-Veiligheidsraad”) Resolutie 2624 (2022) aangenomen, waarin het toenemende aantal incidenten voor de kust van Jemen, waaronder aanvallen op civiele en commerciële schepen en willekeurige of onwettige inbeslagneming en aanhouding van commerciële vaartuigen, in de meest krachtige bewoordingen wordt veroordeeld; die incidenten vormen namelijk een aanzienlijk risico voor de maritieme veiligheid van vaartuigen in de Golf van Aden en de Rode Zee langs de kust van Jemen.

2. Op 12 december 2022 heeft de Raad conclusies aangenomen waarin hij stelt dat de Unie zich met Jemen inlaat omdat cruciale belangen en verbintenissen van de Unie in het geding zijn, waaronder: het ondersteunen van vrede en een op regels gebaseerde internationale orde; de humanitaire plicht de bevolking van Jemen te ondersteunen; de uitvoering van de agenda voor vrouwen, vrede en veiligheid overal ter wereld; het vrijwaren van het belang van Jemen voor cruciale zeevoorzieningslijnen voor energie en andere grondstoffen en de doelstelling om de veiligheid en stabiliteit van de Golfregio, de Rode Zee en de Hoorn van Afrika te waarborgen; en de noodzaak om te voorkomen dat terroristische organisaties zich verder verspreiden. De Raad benadrukte bovendien dat maritieme beveiliging een groot effect heeft op de internationale maritieme handel en dat de Unie bereid is haar inspanningen op te voeren om vertrouwen op te bouwen en maritieme veiligheid en beveiliging in de ruimere Golfregio en de Rode Zee te bevorderen.

3. Op 24 oktober 2023 heeft de Raad conclusies aangenomen waarbij een herziene EU-strategie voor maritieme veiligheid en het bijbehorende actieplan werden goedgekeurd, waarin voor de Unie het kader wordt vastgesteld voor verder optreden om haar belangen op zee en haar burgers, waarden en economie te vrijwaren, en tegelijk internationale regels te bevorderen en te zorgen voor volledige naleving van internationale instrumenten, in het bijzonder het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee (Unclos).

4. Sinds oktober 2023 hebben de Houthi’s talrijke koopvaardijschepen aangevallen in de Rode Zee, de Golf van Aden, de Arabische Zee en de Golf van Oman. Die aanvallen brengen het leven van zeelieden op schepen in gevaar en vormen een schending van de vrijheid van de volle zee en van het in het Unclos vastgelegde recht van doorvaart in door de internationale scheepvaart gebruikte zeestraten. Zij hebben een negatief effect op de koopvaardij en op de economieën van vele landen in de Unie en in de regio.

5. Op 10 januari 2024 heeft de VN-Veiligheidsraad Resolutie 2722 (2024) aangenomen, die de aanvallen van de Houthi’s op koopvaardijschepen en commerciële schepen in de krachtigste bewoordingen veroordeelt, wijst op het belang van de uitoefening van de navigatierechten en -vrijheden van vaartuigen van alle staten langs de Rode Zee, ook voor koopvaardijschepen en commerciële schepen die door de Straat van Bab el Mandeb varen, overeenkomstig het internationaal recht, eist dat de Houthi’s onmiddellijk alle dergelijke aanvallen staken, bevestigt dat de uitoefening van de navigatierechten en -vrijheden door koopvaardijschepen en commerciële schepen, overeenkomstig het internationaal recht, moet worden geëerbiedigd, en nota neemt van het recht van de lidstaten om, in overeenstemming met het internationaal recht, hun vaartuigen te beschermen tegen aanvallen, waaronder aanvallen die de navigatierechten en -vrijheden ondermijnen.

6. Op 29 januari 2024 heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan een crisisbeheersingsconcept voor een mogelijke maritieme beveiligingsoperatie van de Europese Unie ter waarborging van de vrijheid van scheepvaart in verband met de crisis in de Rode Zee, met een aanvankelijke duur van één jaar na de start ervan. In overeenstemming met de herziene EU-strategie voor maritieme veiligheid moet die maritieme beveiligingsoperatie van de Europese Unie (de “operatie”), in samenwerking met andere belangrijke actoren, bijdragen tot de maritieme veiligheid langs de belangrijkste zeescheepvaartcommunicatielijnen in een gebied waarvan onder meer de Rode Zee, de Arabische Zee en de Perzische Golf deel uitmaken, en vergezeld gaan van een sterke en gerichte diplomatieke contacten met partners van de Samenwerkingsraad van de Golf, regionale actoren en kuststaten. Bijgevolg moet de operatie opgezet worden. Het operatiegebied, dat moet bestaan uit maritieme gebieden, moet conform het overeengekomen mandaat worden afgebakend in de desbetreffende planningsdocumenten.

7. Het strategische doel van de operatie moet zijn om in nauwe samenwerking met gelijkgestemde verstrekkers van maritieme veiligheid te zorgen voor een maritieme aanwezigheid van de Unie in het gebied waar de aanvallen plaatsvinden, met als doel voor schepen de vrijheid van scheepvaart te waarborgen.

8. Daartoe moet de operatie schepen begeleiden, maritiem situationeel bewustzijn bewerkstelligen en schepen beschermen tegen aanvallen op zee in verschillende domeinen. De operatie moet defensief van aard blijven. De voor de operatie ingezette strijdkrachten moeten handelen in overeenstemming met het toepasselijke internationale recht, met inbegrip van het internationaal gewoonterecht, waaronder het recht op zelfverdediging indien is voldaan aan de voorwaarden, om een dreigende of feitelijke aanval op eigen schepen of schepen van derde partijen af te weren. De operatie moet worden uitgevoerd in volledige overeenstemming met het Unclos. De modaliteiten en voorwaarden voor het voorgaande moeten worden uitgewerkt in het door de Raad goed te keuren operatieplan, met inbegrip van de inzetregels.

9. Het Politiek en Veiligheidscomité moet, onder de verantwoordelijkheid van de Raad en de hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de politieke controle op de operatie uitoefenen, er strategische leiding aan geven en de passende besluiten nemen, overeenkomstig artikel 38, derde alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU).

10. Met het oog op nauwe samenwerking met gelijkgestemde verstrekkers van maritieme veiligheid moet worden voorzien in de mogelijkheid om, op basis van wederkerigheid en inclusiviteit, gerubriceerde informatie tot en met het niveau “SECRET UE/EU SECRET” uit te wisselen met de operatie Prosperity Guardian, onder leiding van de Verenigde Staten van Amerika, en met de Gecombineerde Zeestrijdkrachten, en in de mogelijkheid om gerubriceerde EU-informatie tot op het passende niveau vrij te geven aan gelijkgestemde partners, overeenkomstig Besluit 2013/488/EU van de Raad⁽¹⁾ waarin de beveiligingsvoorschriften voor de bescherming van gerubriceerde EU-informatie zijn vastgelegd.

11. Op grond van artikel 41, lid 2, VEU en overeenkomstig Besluit (GBVB) 2021/509 van de Raad⁽²⁾ komen de beleidsuitgaven die voortvloeien uit dit besluit, dat gevolgen heeft op militair of defensiegebied, ten laste van de lidstaten,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD: