Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/1142 van de Commissie van 27 februari 2025 tot aanvulling van Verordening (EU) 2023/1114 van het Europees Parlement en de Raad met technische reguleringsnormen tot nadere bepaling van de vereisten wat betreft beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten voor aanbieders van cryptoactivadiensten en de details en de methodiek voor de inhoud van openbaarmakingen

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) 2023/1114 van het Europees Parlement en de Raad van 31 mei 2023 betreffende cryptoactivamarkten en tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1093/2010 en (EU) nr. 1095/2010 en Richtlijnen 2013/36/EU en (EU) 2019/1937⁽¹⁾, en met name artikel 72, lid 5, derde alinea,

Overwegende hetgeen volgt:

Wanneer aanbieders van cryptoactivadiensten de beleidslijnen en procedures inzake het identificeren, voorkomen, beheren en openbaar maken van belangenconflicten implementeren en in stand houden als bedoeld in artikel 72 van Verordening (EU) 2023/1114, moeten zij met het evenredigheidsbeginsel rekening houden om ervoor te zorgen dat de beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten toereikend zijn om de doelstellingen van dat artikel te behalen. Overeenkomstig artikel 72, lid 1, van Verordening (EU) 2023/1114 moeten aanbieders van cryptoactivadiensten ook rekening houden met de schaal, aard en reikwijdte van de aangeboden cryptoactivadiensten.
Om ervoor te zorgen dat beleidslijnen en procedures inzake aanbieders van cryptoactivadiensten in het beste belang van de aanbieders van cryptoactivadiensten en hun cliënten zijn, moeten die beleidslijnen en procedures situaties bestrijken die van invloed kunnen zijn op of gevolgen kunnen hebben voor, of die invloed of gevolgen kunnen lijken te hebben voor, het vermogen van de aanbieders van cryptoactivadiensten of van met die aanbieders van cryptoactivadiensten verbonden personen om objectief en onafhankelijk hun taken of verantwoordelijkheden uit te oefenen — in het belang van cliënten — en de prestaties van die entiteit.
Wanneer de aanbieder van cryptoactivadiensten deel uitmaakt van een groep, moeten omstandigheden die met dat gegeven verband houden, mee in rekening worden genomen.
Aanbieders van cryptoactivadiensten die onderdeel zijn van een groep, moeten dus een passende oplossing bieden voor situaties die tot belangenconflicten aanleiding kunnen geven vanwege de structuur en zakelijke activiteiten van andere entiteiten binnen hun groep. Daartoe moeten de beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten, wanneer een aanbieder van cryptoactivadiensten, zelf of samen met andere entiteiten van zijn groep, meerdere cryptoactivadiensten en daarmee samenhangende activiteiten aanbiedt, alle misbruik voorkomen dat voortvloeit uit geconcentreerde controle, beheer van transacties met verwante partijen, daaronder begrepen transacties waarbij gelieerde ondernemingen betrokken zijn.
Om voor de aanbieders van cryptoactivadiensten en hun cliënten schadelijke belangenconflicten te voorkomen, moeten beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten ervoor zorgen dat situaties waarin met de aanbieder van cryptoactivadiensten verbonden personen een persoonlijke, professionele of politieke relatie met een andere persoon hebben, zorgvuldig worden gemonitord. Dergelijke relaties dragen het potentieel in zich dat zij het objectieve oordeel van de aanbieder van cryptoactivadiensten en van daarmee verbonden personen beïnvloeden. Persoonlijke relaties moeten ook relaties omvatten tussen bloed- of aanverwanten of sociale relaties die niet beperkt zijn tot een formeel partnerschap of huwelijk. Politieke relaties moeten lidmaatschap van politieke partijen of relaties met regeringsfunctionarissen of andere overheidsfunctionarissen omvatten. Bij professionele relaties moet het gaan om relaties in een professionele context, onder meer op het werk of in een zakelijke context.
Willen de beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten effectief zijn, dan moeten aanbieders van cryptoactivadiensten een transparante organisatorische en managementstructuur hebben, die coherent is met hun algemene strategie en risicoprofiel en die inzichtelijk is voor hun leidinggevend orgaan, gelieerde entiteiten, nationale bevoegde autoriteiten en cliënten.
Een solide governance en beheer van aanbieders van cryptoactivadiensten is van fundamenteel belang voor het verzekeren van zowel het functioneren ervan als het vertrouwen in de financiële markten. Om die redenen moeten de beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten handelen over gevallen waarin de belangenconflicten een hinderpaal kunnen zijn voor het vermogen van de leden van het leidinggevend orgaan om objectieve en onpartijdige beslissingen te nemen in het beste belang van de aanbieder van cryptoactivadiensten en zijn cliënten.
Bij de potentiële en daadwerkelijke belangenconflicten die aanbieders van cryptoactivadiensten krachtens artikel 72, lid 1, van Verordening (EU) 2023/1114 in aanmerking moeten nemen, moet het gaan om zowel de belangenconflicten die gevolgen hebben, of kunnen hebben, voor de belangen van cliënten als de belangenconflicten die gevolgen hebben, of kunnen hebben, voor de prestaties en situatie van de aanbieder van cryptoactivadiensten als dusdanig — en dus indirect ook voor de belangen van cliënten.
Om transparantie te verzekeren over de maatregelen die zijn genomen om geïdentificeerde belangenconflicten te mitigeren, moeten aanbieders van cryptoactivadiensten zich houden aan de vereisten inzake de openbaarmaking van belangenconflicten zoals beschreven in artikel 72, lid 2, van Verordening (EU) 2023/1114. Om evenwel te verzekeren dat beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten hun doelstelling verwezenlijken, mogen aanbieders van cryptoactivadiensten de openbaarmaking van belangenconflicten niet eenvoudigweg gebruiken als een methode om met die belangconflicten om te gaan. Daarom moeten zij de openbaarmakingsverplichtingen nakomen, maar moeten zij ook zorgen voor het identificeren, voorkomen en beheren van belangenconflicten.
De beloning van personeelsleden die betrokken zijn bij het aanbieden van cryptoactivadiensten aan cliënten, kan aanleiding geven tot belangenconflicten. Hoewel het aanbieders van cryptoactivadiensten vrij staat hun beloningsbeleid in algemene zin te bepalen, moeten zij erop toezien dat hun beloningsbeleid en -praktijken geen conflicten doen ontstaan tussen de belangen van cliënten en die van de aanbieder van cryptoactivadiensten of verbonden personen, noch een hinderpaal vormen voor het vermogen van verbonden personen om hun taken en verantwoordelijkheden onafhankelijk en objectief uit te oefenen. Als garantie voor de efficiënte en coherente toepassing van de vereisten ten aanzien van belangenconflicten op het gebied van beloning moet de notie “beloning” ook alle vormen van financiële of niet-financiële voordelen omvatten die — direct of indirect — door aanbieders van cryptoactivadiensten worden verschaft aan personen met — direct of indirect — een impact op de cryptoactivadiensten die door de aanbieders van cryptoactivadiensten worden aangeboden, of op hun zakelijke gedragingen. Beloningsbeleid dat wordt geïmplementeerd in de context van beleidslijnen inzake belangenconflicten, moet ervoor zorgen dat cliënten eerlijk worden behandeld en dat hun belangen niet worden geschaad door beloningspraktijken die de aanbieders van cryptoactivadiensten voor de korte, middellange of lange termijn hebben vastgesteld.
Ten behoeve van een correcte implementatie, instandhouding en herziening van beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten, moeten die beleidslijnen en procedures ervoor zorgen dat er afdoende en intern onafhankelijke personele middelen zijn voor het omgaan met belangenconflicten. Die personele middelen moeten ook over de nodige vaardigheden, kennis en deskundigheid op het gebied van belangenconflicten beschikken. Daarom moet de persoon die belast is met het beheer van belangenconflicten, toegang kunnen hebben tot en direct kunnen rapporteren aan het betrokken interne rapportagekanaal in zijn leidinggevende functie en, in voorkomend geval, in zijn toezichthoudende functie.
Om ervoor zorgen dat cliënten een geïnformeerde beslissing kunnen nemen, moeten aanbieders van cryptoactivadiensten de informatie over de algemene aard en bronnen van belangenconflicten en de stappen gezet om deze te mitigeren, actueel houden krachtens artikel 72, lid 2, van Verordening (EU) 2023/1114. Die openbaarmaking moet rekening houden met de verschillende soorten cliënten voor wie deze bestemd is, en onder meer het feit dat die cliënten uiteenlopende niveaus van kennis en ervaring hebben.
Het kan zijn dat aanbieders van cryptoactivadiensten vaak verticaal geïntegreerd opereren of in nauwe samenwerking met gelieerde entiteiten of met entiteiten van dezelfde groep. Om aan cliënten duidelijk te maken in welke rol en hoedanigheid de aanbieder van cryptoactivadiensten handelt, moeten de in artikel 72, lid 2, van Verordening (EU) 2023/1114 bedoelde openbaarmakingen een voldoende gedetailleerde, specifieke en duidelijke beschrijving bevatten van de situaties die tot belangenconflicten aanleiding geven of kunnen geven. Die informatie is bijzonder relevant in situaties waarin de aanbieder van cryptoactivadiensten voorgeeft zelf actief te zijn als cryptoactivabeurs, maar in feite meerdere functies of activiteiten uitoefent of combineert, zoals het exploiteren van een handelsplatform voor cryptoactiva, market-making, het aanbieden van margin trading, het faciliteren van bewaarneming, afwikkeling, in- en uitlenen, en handel voor eigen rekening. Om beleggersbescherming te garanderen, moeten (potentiële) cliënten toegang hebben tot de in artikel 72, lid 2, van Verordening (EU) 2023/1114 bedoelde openbaarmakingen in een taal waarmee zij vertrouwd zijn. Daarom moeten aanbieders van cryptoactivadiensten die openbaarmakingen beschikbaar stellen in alle talen die de aanbieder van cryptoactivadiensten gebruikt om in de betrokken lidstaat zijn diensten op de markt te brengen of met cliënten te communiceren.
Unierecht inzake gegevensbescherming, en met name Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad⁽²⁾, is van toepassing op de verwerking van persoonsgegevens door aanbieders van cryptoactivadiensten, met inbegrip van de informatie verzameld via hun beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten.
In lijn met het in Verordening (EU) 2016/679 bepaalde beginsel van minimale gegevensverwerking moeten aanbieders van cryptoactivadiensten specificeren welke categorieën persoonsgegevens zij zullen verwerken om in hun in artikel 72, lid 1, van Verordening (EU) 2023/1114 bedoelde beleidslijnen en procedures belangenconflicten te identificeren, te voorkomen en te beheren, rekening houdende met de schaal, aard en reikwijdte van cryptoactivadiensten en andere activiteiten die de aanbieder van cryptoactivadiensten en de groep waarvan deze deel uitmaakt, aanbiedt of uitoefent.
De Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming is geraadpleegd overeenkomstig artikel 42, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad⁽³⁾ en heeft op 17 juli 2024 een advies uitgebracht.
Deze verordening is gebaseerd op de ontwerpen van technische reguleringsnormen die de Europese Autoriteit voor effecten en markten (“ESMA”), in nauwe samenwerking met de Europese Bankautoriteit, bij de Commissie heeft ingediend.
De Europese Autoriteit voor effecten en markten heeft open publieke consultaties georganiseerd over de ontwerpen van technische reguleringsnormen waarop deze verordening is gebaseerd, heeft de mogelijke daaraan verbonden kosten en baten geanalyseerd en heeft het advies ingewonnen van de bij artikel 37 van Verordening (EU) nr. 1095/2010 van het Europees Parlement en de Raad⁽⁴⁾ opgerichte Stakeholdergroep bankwezen,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1 Definities

Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan onder:

“verbonden persoon”: een van de personen bedoeld in artikel 72, lid 1, punt a), i) tot en met iv), van Verordening (EU) 2023/1114;
“beloning”: alle vormen van betaling of andere financiële of niet-financiële voordelen die direct of indirect door aanbieders van cryptoactivadiensten worden verstrekt in verband met het aanbieden van cryptoactivadiensten aan cliënten;
“groep”: een groep zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 11), van Richtlijn 2013/34/EU van het Europees Parlement en de Raad⁽⁵⁾.

Artikel 2 Belangenconflicten potentieel schadelijk voor de aanbieder van cryptoactivadiensten

De in artikel 72, lid 1, van Verordening (EU) 2023/1114 bedoelde beleidslijnen en procedures inzake het identificeren, voorkomen, beheren en openbaar maken van belangenconflicten die potentieel schadelijk zijn voor de aanbieder van cryptoactivadiensten, specificeren de omstandigheden die de objectiviteit en onpartijdigheid van de verbonden personen bij de uitoefening van hun taken en verantwoordelijkheden direct of indirect kunnen raken. Die beleidslijnen en procedures houden — ten minste — rekening met situaties of relaties waarin een verbonden persoon:

een economisch belang heeft in een persoon, orgaan of entiteit met belangen die conflicteren met die van de aanbieder van cryptoactivadiensten;
een relatie van persoonlijke, professionele of politieke aard heeft met een persoon, orgaan of entiteit met belangen die conflicteren met die van de aanbieder van cryptoactivadiensten, of die dit soort relatie heeft gehad in de laatste drie jaar vanaf het tijdstip waarop de beoordeling plaatsvindt;
taken of activiteiten uitoefent, of belast is met verantwoordelijkheden, die conflicteren met die van de aanbieder van cryptoactivadiensten, of hiërarchisch onder toezicht staat van een persoon belast met functies of taken die conflicteren met die van de aanbieder van cryptoactivadiensten.

Voor het identificeren van de personen, organen of entiteiten met belangen die conflicteren met die van aanbieders van cryptoactivadiensten, houden aanbieders van cryptoactivadiensten — ten minste — rekening met de vraag of die persoon, dat orgaan of die entiteit:

financieel gewin kan behalen, of een financieel verlies kan vermijden — ten koste van de uitgever van activagerelateerde tokens;
bij het resultaat van een door de aanbieder van cryptoactivadiensten aangeboden dienst of verrichte activiteit een belang heeft dat verschilt van het belang van de aanbieder van cryptoactivadiensten bij dat resultaat;
dezelfde activiteiten als de aanbieder van cryptoactivadiensten verricht of van de aanbieder van cryptoactivadiensten een cliënt, consultant, adviseur, partij waaraan activiteiten zijn gedelegeerd, partij waaraan activiteiten zijn uitbesteed, dienstenaanbieder of andere leverancier (met inbegrip van onderaannemers) is, en er aantoonbare gronden zijn dat er een belangenconflict kan spelen met de aanbieder van cryptoactivadiensten.

Voor de toepassing van lid 1, punt a), houden aanbieders van cryptoactivadiensten rekening met situaties waarin de verbonden persoon die lid is van het leidinggevend orgaan, personeelslid van de aanbieder van cryptoactivadiensten of een aandeelhouder of vennoot met een gekwalificeerde deelneming in de aanbieder van cryptoactivadiensten:

aandelen, tokens (met inbegrip van governancetokens) of andere eigendomsrechten in of lidmaatschap van die persoon, dat orgaan of die entiteit houdt;
schuldinstrumenten van of andere schuldregelingen met die persoon, dat orgaan of die entiteit houdt;
enigerlei vorm van contractuele regelingen ten aanzien van de door Verordening (EU) 2023/1114 beregelde activiteiten heeft met die persoon, dat orgaan of die entiteit.

Artikel 3 Belangenconflicten potentieel schadelijk voor cliënten

Ter bepaling van de belangenconflicten die zich bij het aanbieden van cryptoactivadiensten kunnen voordoen en de belangen van cliënten kunnen schaden, houden aanbieders van cryptoactivadiensten rekening met de vraag of de aanbieder van cryptoactivadiensten of een daarmee verbonden persoon:

financieel gewin kan behalen, of een financieel verlies kan vermijden — ten koste van de cliënt;
bij het resultaat van een aan de cliënt aangeboden dienst of een namens de cliënt uitgevoerde transactie een belang heeft dat verschilt van het belang van de cliënt bij dat resultaat;
een financiële of andere drijfveer heeft om het belang van een of meer cliënten te laten voorgaan op de belangen van een andere cliënt;
dezelfde activiteiten uitoefent als de cliënt;
van een persoon niet zijnde de cliënt voor een aan de cliënt aangeboden dienst een inducement ontvangt of zal ontvangen in de vorm van geldelijke of niet-geldelijke voordelen of diensten.

Artikel 4 In artikel 72, lid 1, van Verordening (EU) 2023/1114 bedoelde beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten

De beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten worden schriftelijk vastgelegd en houden rekening met:

de schaal, aard en reikwijdte van cryptoactivadiensten en andere activiteiten aangeboden of verricht door de aanbieder van cryptoactivadiensten;
wanneer de aanbieder van cryptoactivadiensten lid is van een groep: omstandigheden die tot belangenconflicten aanleiding kunnen geven vanwege de structuur en zakelijke activiteiten van andere entiteiten binnen de groep.

Het leidinggevend orgaan van de aanbieder van cryptoactivadiensten is verantwoordelijk voor de vaststelling, goedkeuring en implementatie van die beleidslijnen en procedures. Het beoordeelt deze periodiek en toetst deze periodiek op hun effectiviteit en verhelpt eventuele tekortkomingen op dat punt.

Aanbieders van cryptoactivadiensten zetten effectieve interne communicatiekanalen op om personeelsleden en leden van het leidinggevend orgaan te informeren over en doorlopend toegang te geven tot hun beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten, en zij geven passende geactualiseerde opleidingen over die beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten.

De beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten omvatten:

voor cryptoactivadiensten of -activiteiten aangeboden door de aanbieder van cryptoactivadiensten of uitgevoerd namens een cliënt, consultant, adviseur, partij waaraan activiteiten zijn gedelegeerd, partij waaraan activiteiten zijn uitbesteed: een beschrijving van de omstandigheden die aanleiding kunnen geven tot een belangenconflict als bedoeld in artikel 2 of artikel 3;
de processen die moeten worden toegepast om de in de artikelen 2 en 3 bedoelde belangenconflicten te identificeren, te voorkomen, te beheren en openbaar te maken;
een duidelijke verwijzing naar de organisatorische en managementstructuur van de aanbieder van cryptoactivadiensten.

De beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten houden rekening met het risico op schade aan de belangen van een of meer cliënten of de belangen van de aanbieder van cryptoactivadiensten.

De in artikel 4, lid 4, punt b), bedoelde processen omvatten ten minste de volgende elementen:

maatregelen om prompt iedere kwestie die in een belangenconflict kan resulteren, of heeft geresulteerd, te rapporteren en te communiceren aan het daartoe aangewezen interne rapportagekanaal;
maatregelen ter voorkoming of ter controle van de uitwisseling van informatie tussen verbonden personen die activiteiten verrichten waarbij het risico bestaat op een belangenconflict wanneer de uitwisseling van die informatie de belangen van een of meer cliënten kan schaden;
het aparte interne toezicht op verbonden personen van wie de belangrijkste functies erin bestaan activiteiten te verrichten namens, of diensten aan te bieden aan, cliënten van wie belangen onderling of met de belangen van de aanbieder van cryptoactivadiensten kunnen conflicteren;
de uitschakeling van elk direct verband tussen, enerzijds, de beloning verschaft aan personeelsleden, partijen waaraan activiteiten zijn gedelegeerd, partijen waaraan activiteiten zijn uitbesteed, onderaannemers of leden van het leidinggevend orgaan van de aanbieder van cryptoactivadiensten die in hoofdzaak bij een activiteit betrokken zijn en, anderzijds, de beloning van of de inkomsten gegenereerd door andere personeelsleden, partijen waaraan activiteiten zijn gedelegeerd, partijen waaraan activiteiten zijn uitbesteed, onderaannemers of leden van het leidinggevend orgaan van de aanbieder van cryptoactivadiensten die hoofdzakelijk bij een andere activiteit betrokken zijn, wanneer er aantoonbare gronden zijn dat met betrekking tot die activiteiten een belangenconflict kan ontstaan;
maatregelen om te voorkomen dat verbonden personen die externe zakelijke activiteiten ontplooien met betrekking tot de aanbieder van cryptoactivadiensten, ten aanzien van die activiteiten ongepaste invloed hebben binnen de aanbieder van cryptoactivadiensten;
maatregelen ter voorkoming of ter controle van de gelijktijdige of achtereenvolgende betrokkenheid van een verbonden persoon bij aparte cryptoactivadiensten of -activiteiten wanneer een dergelijke betrokkenheid afbreuk kan doen aan een passend beheer van belangenconflicten;
maatregelen om ervoor te zorgen dat conflicterende activiteiten of transacties aan verschillende personen worden toevertrouwd;
maatregelen om de verantwoordelijkheid te bepalen van de leden van het leidinggevend orgaan om andere leden te informeren over en zich te onthouden van stemming over iedere kwestie waar een lid een belangenconflict heeft of kan hebben;
maatregelen om te voorkomen dat leden van het leidinggevend orgaan posities bekleden in de directie van concurrerende aanbieders van cryptoactivadiensten buiten dezelfde groep;
maatregelen ter voorkoming of ter controle van de uitwisseling van informatie tussen verbonden personen die activiteiten verrichten waarbij het risico bestaat op een belangenconflict, wanneer de uitwisseling van die informatie van invloed kan zijn op de uitoefening van de verantwoordelijkheden van die verbonden persoon voor de aanbieders van cryptoactivadiensten.

De aanbieder van cryptoactivadiensten ziet erop toe dat in lid 3, punt b), bedoelde beleidslijnen en procedures redelijke garanties bieden dat de risico’s op schade aan de belangen van de cryptoactiva-aanbieder of zijn cliënten zal worden voorkomen of passend gemitigeerd.

De beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten zorgen ervoor dat de aanbieder van cryptoactivadiensten afdoende middelen, waaronder afdoende en onafhankelijke personele middelen, toewijst voor de implementatie, instandhouding en herziening ervan, onder meer door de aanstelling van een persoon die belast is met het identificeren, voorkomen, beheren en openbaar maken van belangenconflicten.

Die persoon beschikt over de nodige autoriteit om zijn verantwoordelijkheden passend en onafhankelijk uit te oefenen en rapporteert rechtstreeks aan het leidinggevend orgaan.

Wanneer die persoon met andere taken of functies is belast, moeten deze passend zijn in het licht van de schaal, aard en reikwijdte van cryptoactivadiensten en andere activiteiten van de aanbieder van cryptoactivadiensten, en mogen deze de onafhankelijkheid en objectiviteit van die persoon niet in het gedrang brengen.

De beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten bepalen de vaardigheden, kennis en deskundigheid die vereist is voor personeelsleden die met de in de eerste alinea bedoelde verantwoordelijkheden belast zijn, en bepalen dat die personeelsleden toegang hebben tot alle voor het uitoefenen van hun verantwoordelijkheden relevante informatie.

Artikel 1 Definities

Artikel 2 Belangenconflicten potentieel schadelijk voor de aanbieder van cryptoactivadiensten

Artikel 3 Belangenconflicten potentieel schadelijk voor cliënten

Artikel 4 In artikel 72, lid 1, van Verordening (EU) 2023/1114 bedoelde beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten

Artikel 5 Beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten binnen de beloningscontext

Artikel 6 Beleidslijnen en procedures inzake belangenconflicten binnen de context van privétransacties

Artikel 7 In artikel 72, lid 2, van Verordening (EU) 2023/1114 bedoelde openbaarmakingen door de aanbieder van cryptoactivadiensten

Artikel 8 Aanvullende vereisten met betrekking tot plaatsing

Artikel 9 Inwerkingtreding