Voorstel voor een Beschikking van de Raad tot vaststelling van een door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie uit te voeren aanvullend onderzoekprogramma

Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD tot vaststelling van een door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie uit te voeren aanvullend onderzoekprogramma

(door de Commissie ingediend)

TOELICHTING

1. Op 24 januari 2000 heeft de Raad een vierjarig door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie uit te voeren aanvullend onderzoekprogramma (2000-2003) aangenomen dat betrekking had op de exploitatie van de hogefluxreactor (HFR) in Petten. Dit programma loopt dan ook op 31 december 2003 af.

2. In deze mededeling wordt een nieuw driejarenprogramma (2004 - 2006) voorgesteld.

3. Op 25 juli 1961 hebben Euratom en Nederland een overeenkomst gesloten in verband met de hogefluxreactor (HFR) in Petten. Met het oog op de uitvoering ervan hebben beide partijen op 31 oktober 1962 een erfpachtovereenkomst met een looptijd van 99 jaar gesloten.

4. De HFR speelt in de Europese Unie een belangrijke rol bij de ondersteuning van veilige nucleaire technologieën en op het gebied van materiaalonderzoek voor kernfusie, fundamenteel onderzoek en medisch onderzoek en toepassingen.

- De HFR is zeer actief op het gebied van de verbetering van de veiligheid van bestaande reactoren. De HFR levert een bijdrage aan de volgende programma's: management van veroudering en levensduur van reactoren, transmutatie van nucleair afval om de veiligheid van de opslag van afval te verbeteren en verhoging van de veiligheid van splijtstof. Er wordt onderzoek verricht aan plutoniumhoudende splijtstof (gemengde oxiden van U en Pu en splijtstof voor hoge temperatuurreactoren) met het oog op het wegwerken van plutonium voor militaire toepassingen.

- De HFR wordt ook gebruikt door een associatie van Europese centra die werken aan een nieuwe behandeling van hersentumoren door gebruik te maken van BNCT (Boron Neutron Capture Therapy)-technieken. Tevens ondersteunt de HFR ander medisch onderzoek, bijvoorbeeld de productie van nieuwe isotopen en de ontwikkeling van andere technische BNCT-toepassingen voor bijvoorbeeld melanomen en andere aandoeningen.

- In verband met kernfusie zijn in de HFR verschillende projecten uitgevoerd om constructie- en kweekmaterialen voor toekomstige fusiereactoren te testen. Bij de ontwikkeling van materialen ligt de nadruk op materialen met een lage activering bij hoge temperaturen, aangezien hierdoor zowel de milieu-eigenschappen als het thermisch rendement van toekomstige fusiecentrales kunnen worden verbeterd. Deze experimenten worden uitgevoerd ter ondersteuning van het Europese langetermijnprogramma voor de ontwikkeling van fusiematerialen.

- De neutronenbundels worden gebruikt voor fundamenteel onderzoek van materiaalstructuren. Deze activiteit, die permanent in ontwikkeling is, verschaft meer inzicht in de mechanismen van de aantasting van materialen en de manier waarop deze kunnen worden tegengegaan, hetgeen van belang is voor de veiligheid van bestaande nucleaire installaties. Er worden niet-destructieve onderzoekmethodes onderzocht waarbij gebruik wordt gemaakt van neutronenbundels en neutroneneigenschappen. De coördinatie van de werkzaamheden, de verspreiding van de resultaten en de ondersteuning van harmonisatie vinden plaats in een Europees netwerk.

- Tevens produceert de reactor isotopen voor meer dan 60% van de 10 miljoen medische diagnoses die jaarlijks in Europa worden verricht. Door zijn kwaliteiten en betrouwbaarheid is het een onmisbaar instrument voor alle Europese farmaceutische bedrijven die op dit gebied actief zijn. Bovendien kunnen de producten van de reactor, doordat deze in Europa is gevestigd, snel naar de medische centra in Europa worden getransporteerd. Dit is essentieel voor de kortlevende isotopen die het meest worden gebruikt en is van cruciaal belang voor de Europese zelfvoorziening.

- De HFR is ook een opleidingsfaciliteit voor promovendi en gepromoveerden en voor gepromoveerde bursalen die hun onderzoeksactiviteiten verrichten in het kader van een nationaal of Europees programma.

5. In het financieel memorandum bij het bijgevoegde voorstel voor het nieuwe aanvullende programma is alleen de bijdrage van twee deelnemende lidstaten, Nederland en Frankrijk, vermeld. De bijdrage van de twee deelnemende lidstaten aan het nieuwe programma is ongeveer 30,6 miljoen euro. In dit bedrag zijn voorzieningen voor de ontmanteling opgenomen. In het kader van de procedure voor de verlenging van de vergunningen van de HFR, die in 2001 is gestart, is gepland dat de huidige vergunning van het GCO medio 2004 afloopt en dat er een nieuwe exploitatievergunning wordt verleend aan een derde partij die tot dusverre met de exploitatie van de reactor was belast in het kader van een contract met het GCO. Het GCO en de partners voeren gezamenlijk een analyse uit waarin de opties voor de toekomstige exploitatie van de HFR op langere termijn worden verkend. In verband hiermee zal de periode 2004-2006 actief worden benut om dit proces af te ronden en desgewenst een nieuw juridisch kader uit te werken voor de exploitatie van de HFR na 2006.

2003/0287 (CNS)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, en met name op artikel 7,

Gezien het voorstel van de Commissie, ingediend na raadpleging van het Wetenschappelijk en Technisch Comité,

Gezien het advies van de Raad van beheer van het GCO

Gezien het advies van het Europees Parlement,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) In het kader van de Europese Onderzoekruimte is het aanvullend onderzoekprogramma waarin gebruik wordt gemaakt van de hogefluxreactor (HFR) een van de voornaamste instrumenten waarover de Unie beschikt om bij te dragen tot veilige nucleaire technologieën, materiaalonderzoek ten behoeve van kernfusie, fundamenteel onderzoek, medisch onderzoek en medische toepassingen en opleiding op deze gebieden.

(2) De financiële bijdragen voor dit aanvullend programma zullen rechtstreeks worden geleverd door Nederland en Frankrijk,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Het aanvullend programma voor de exploitatie van de HFR, hierna "het programma" genoemd, waarvan de doelstellingen in bijlage I zijn neergelegd, wordt vastgesteld voor een periode van drie jaar die ingaat op 1 januari 2004.

Artikel 2

De voor de uitvoering van het programma noodzakelijk geachte financiële bijdragen worden geraamd op ongeveer 30,6 miljoen EUR. De verdeling van dit bedrag is vermeld in bijlage II. In dit bedrag is een voorziening voor de ontmanteling van de reactor opgenomen.

Artikel 3

De Commissie draagt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het programma en zal daartoe beroep doen op de diensten van het GCO. De Raad van beheer van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek wordt op de hoogte gehouden van de uitvoering van het programma.

Artikel 4

De Commissie legt jaarlijks vóór 15 juni aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité een verslag voor over de tenuitvoerlegging van deze beschikking.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot de lidstaten.

Gedaan te Brussel,

Voor de Raad

De Voorzitter

BIJLAGE I

WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNISCHE DOELSTELLINGEN

De belangrijkste doelstellingen van het programma zijn:

1. Er voor te zorgen dat de HFR jaarlijks meer dan 250 dagen in bedrijf is, om de beschikbaarheid van neutronen voor experimenten te garanderen.

2. Er voor te zorgen dat de reactor rationeel kan worden gebruikt in overeenstemming met de behoeften van onderzoekinstellingen die ondersteuning van de HFR wensen op gebieden als: verbetering van de veiligheid van bestaande kernreactoren, gezondheid, bijvoorbeeld de ontwikkeling van medische isotopen om vragen in het medisch onderzoek te beantwoorden en beproeving van medische therapeutische technieken, kernfusie, fundamenteel onderzoek en opleiding en afvalbeheer inclusief de mogelijkheid om splijtstof te ontwikkelen waarmee plutonium dat geschikt is voor kernwapens, kan worden weggewerkt.

BIJLAGE II

VERDELING VAN DE BIJDRAGEN

De bijdragen voor dit aanvullend programma worden geleverd door Nederland en Frankrijk.

De verdeling van de bijdragen is als volgt:

Nederland: 29,75 miljoen EUR

Frankrijk: 0,9 miljoen EUR

Totaal: 30,65 miljoen EUR

FINANCIEEL MEMORANDUM BIJ HET BESLUIT

Beleidsgebied(en): Titel 10 - Eigen onderzoek

Activiteit(en): 10 04 AFRONDING VAN VOORGAANDE KADERPROGRAMMA'S EN ANDERE ACTIVITEITEN

BENAMING VAN DE ACTIE: Aanvullend HFR-programma (2004-2006)

1. BEGROTINGSPLAATS(EN) + OMSCHRIJVING(EN)

10 04 04 Exploitatie van de hogefluxreactor (HFR)

Post 10 04 04 02 -- Aanvullend HFR-programma (2004-2006)

2. ALGEMENE CIJFERS

2.1. Totale toewijzing voor de actie (deel B): miljoen EUR aan VK

Dit programma gaat niet gepaard met een rechtstreekse begrotingsbijdrage van de Commissie. De financiering door de deelnemende landen bedraagt 30,6 miljoen euro.

2.2. Duur:

1/1/2004 - 31/12/2006

2.3. Meerjarenraming van de uitgaven:

(a) Tijdschema vastleggingskredieten/betalingskredieten (financiering uit de begroting) (cf. punt 6.1.1)

in miljoen EUR (tot op 3 decimalen nauwkeurig)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(b) Technische en administratieve bijstand en ondersteuningsuitgaven (cf. punt 6.1.2)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.4. Verenigbaarheid met de financiële programmering en de financiële vooruitzichten

niet toepasselijk

2.5. Financiële gevolgen voor de ontvangsten:

Geen enkele financiële implicatie (betreft technische aspecten in verband met de tenuitvoerlegging van een maatregel)

Dit aanvullend programma zal worden gefinancierd door twee lidstaten (Nederland en Frankrijk).

NB: in het bijgevoegde voorstel voor het nieuwe aanvullende programma is alleen de bijdrage van twee deelnemende lidstaten vermeld.

in miljoen EUR (tot op 1 decimaal nauwkeurig)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3. BEGROTINGSKENMERKEN

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4. RECHTSGRONDSLAG

De rechtsgrondslag wordt gevormd door het Euratom Verdrag.

5. BESCHRIJVING EN MOTIVERING

5.1. Doel van het communautaire optreden

5.1.1. Doelstellingen

Op 25 juli 1961 hebben Euratom en Nederland een overeenkomst gesloten in verband met de hogefluxreactor (HFR) in Petten met een looptijd van 99 jaar. Met het oog op de uitvoering ervan hebben beide partijen op 31 oktober 1962 een erfpachtovereenkomst met een looptijd van 99 jaar gesloten.

De HFR speelt in de Europese Unie een belangrijke rol bij de ondersteuning van veilige nucleaire technologieën en op het gebied van materiaalonderzoek voor kernfusie, fundamenteel onderzoek en medisch onderzoek en toepassingen. De HFR is zeer actief op het gebied van de veiligheid van bestaande reactoren. De HFR levert een bijdrage aan de volgende programma's: management van veroudering en levensduur van reactoren, transmutatie van nucleair afval om de veiligheid van de opslag van afval te verbeteren en verhoging van de veiligheid van splijtstof.

Er wordt onderzoek verricht aan plutoniumhoudende splijtstof (gemengde oxiden van U en Pu en splijtstof voor hoge temperatuurreactoren) met het oog op het wegwerken van plutonium voor militaire toepassingen.

De HFR wordt ook gebruikt door een associatie van Europese centra die werken aan een nieuwe behandeling van hersentumoren door gebruik te maken van BNCT (Boron Neutron Capture Therapy)-technieken.

Tevens ondersteunt de HFR ander medisch onderzoek, bijvoorbeeld de productie van nieuwe isotopen en de ontwikkeling van andere technische BNCT-toepassingen voor bijvoorbeeld melanomen en andere aandoeningen.

De neutronenbundels worden gebruikt voor fundamenteel onderzoek van materiaalstructuren. Deze activiteit, die permanent in ontwikkeling is, verschaft meer inzicht in de mechanismen van de aantasting van materialen en de manier waarop deze kunnen worden tegengegaan, hetgeen van belang is voor de veiligheid van bestaande installaties. Er worden niet-destructieve onderzoekmethodes onderzocht waarbij gebruik wordt gemaakt van neutronenbundels en neutroneneigenschappen.

In verband met kernfusie zijn in de HFR verschillende projecten uitgevoerd om constructie- en kweekmaterialen voor toekomstige fusiereactoren te testen. Bij de ontwikkeling van materialen ligt de nadruk op materialen met een lage activering bij hoge temperaturen, aangezien hierdoor zowel de milieueigenschappen als het thermisch rendement van toekomstige fusiecentrales kunnen worden verbeterd. Deze experimenten worden uitgevoerd ter ondersteuning van het Europese langetermijnprogramma voor de ontwikkeling van fusiematerialen. De coördinatie van de werkzaamheden, de verspreiding van de resultaten en de ondersteuning van harmonisatie vinden plaats in een Europees netwerk.

5.1.2. Genomen maatregelen die onder de evaluatie ex ante vallen

Dit betreft de verlenging van een eerder aanvullend programma. In verband met het opstellen van dit nieuwe aanvullende programma hebben de deelnemende Lidstaten een uitgebreide interne evaluatie uitgevoerd.

5.1.3. Naar aanleiding van de evaluatie ex post genomen maatregelen

De kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren en criteria om de resultaten van het programma te beoordelen, worden per project bepaald: de resultaten worden meegedeeld aan de leden van de Raad van Beheer van het GCO en indien mogelijk in een jaarverslag gepubliceerd.

Behalve een jaarverslag dat uitsluitend betrekking heeft op de HFR (EUR 20773 EN, 2002) publiceert het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek een jaarverslag dat wordt goedgekeurd door de Raad van Beheer van het GCO. De referenties voor het jaarverslag over 2002 zijn: COM (2003) 189 en EUR 20659 EN

5.2. Voorgenomen acties en wijze van financiering uit de begroting

De belangrijkste doelstellingen van het programma zijn:

- Er voor te zorgen dat de HFR jaarlijks meer dan 250 dagen in bedrijf is, om de beschikbaarheid van neutronen voor experimenten te garanderen.

- Er voor te zorgen dat de reactor rationeel kan worden gebruikt in overeenstemming met de behoeften van onderzoekinstellingen die ondersteuning van de HFR wensen op gebieden als: verbetering van de veiligheid van bestaande kernreactoren, gezondheid, bijvoorbeeld de ontwikkeling van medische isotopen om vragen in het medisch onderzoek te beantwoorden en beproeving van medische therapeutische technieken, kernfusie, fundamenteel onderzoek en opleiding en afvalbeheer inclusief de mogelijkheid om splijtstof te ontwikkelen waarmee plutonium dat geschikt is voor kernwapens, kan worden weggewerkt.

5.3. Tenuitvoerlegging

In de periode 2004-2006 zal actief worden gewerkt aan een nieuw kader voor de exploitatie van de HFR na 2006. Gedurende deze periode zal het programma voor het GCO worden uitgevoerd door het Energie-instituut te Petten.

6. FINANCIËLE GEVOLGEN

6.1. Totale financiële gevolgen voor deel B (voor de gehele programmeringsperiode)

De kosten van het voorgestelde programma zijn geraamd op basis van:

- De verwachte personeelsuitgaven op basis van de verwachte economische ontwikkeling op middellange termijn in de Lidstaten waar vestigingen van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek zijn, met name in Nederland;

- De verwachte uitgaven in verband met uitvoeringsmiddelen (wetenschappelijke en technische ondersteuning en aandeel in de kosten van algemene diensten);

- De verwachte uitgaven in verband met de beleidskredieten die nodig zijn voor de uitvoering van het geplande programma (directe bedrijfskosten, uitrusting en contracten);

- Voorzieningen voor de ontmantelingskosten van de reactor.

Evenals voor de eerdere aanvullende programma's zal voor de uitvoering van dit programma geen beroep worden gedaan op middelen van de Gemeenschap.

De twee betrokken Lidstaten zullen hun bijdrage aan de financiering van dit aanvullende programma hetzij rechtstreeks, hetzij via overeenkomsten met onderzoekorganisaties leveren.

De indicatieve verdeling van de bijdragen is als volgt:

- Nederland EUR 29,75 mln

- Frankrijk EUR 0,9 mln

Totaal EUR 30,65 mln

6.1.1. Financiering

VK in miljoen EUR (tot op 3 decimalen nauwkeurig)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

6.2. Berekening van de kosten per overwogen maatregel in deel B (voor de gehele programmeringsperiode)

Niet van toepassing -de Gemeenschap levert geen financiële bijdrage

7. GEVOLGEN VOOR HET PERSONEELSBESTAND EN DE ADMINISTRATIEVE UITGAVEN

7.1. Gevolgen voor de personele middelen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Dit personeel wordt volledig gefinancierd uit het aanvullend programma

7.2. Algemene financiële gevolgen in verband met de personele middelen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Dit personeel wordt volledig gefinancierd uit het aanvullend programma

7.3. Andere huishoudelijke uitgaven die uit de actie voortvloeien

Niet van toepassing -de Gemeenschap levert geen financiële bijdrage

8. TOEZICHT EN EVALUATIE

8.1. Follow-upsysteem

De aard en de regelmaat van de interne evaluatie moeten de Commissie in staat stellen zich van haar verplichtingen te kwijten.

De kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren en criteria die worden gebruikt om de resultaten van het programma te beoordelen, worden per project bepaald: de resultaten worden meegedeeld aan de leden van de Raad van Beheer van het GCO en indien mogelijk gepubliceerd in een jaarverslag.

8.2. Procedure en periodiciteit van de voorgeschreven evaluatie

Voor elk experiment dat wordt uitgevoerd vindt achteraf een specifieke rapportage plaats. Bovendien wordt maandelijks verslag uitgebracht aan de nucleaire veiligheidsinstanties. Over de exploitatie van de HFR wordt een jaarverslag uitgebracht.

9. FRAUDEBESTRIJDINGSMAATREGELEN

Programma voor boekhoudkundige en interne controle wat wetenschappelijke en financiële aspecten betreft, uitgevoerd door functionarissen van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek, rapportage aan de Raad van Beheer van het GCO, rapportage aan de financierende Lidstaten en controle door de Rekenkamer. De controle op het verkeer van splijtbaar materiaal vindt plaats in het kader van Euratom- en IAEA-inspecties.