Hof van Justitie EU 07-05-1969 ECLI:EU:C:1969:17

A — De Caisse régionale de sécurité sociale geeft in haar opmerkingen allereerst een overzicht van de wezenlijke kenmerken van de A.V.T.S. die zij in het bijzonder vergelijkt met de „Sociale verzekeringen”.

• De uttkertng aan bejaarde werknemers bestaat uit een uniform bedrag en wordt verstrekt in geval van behoeftigheid; in bepaalde gevallen zijn de termijnen terugvorderbaar bij overlijden van de betrokkene. Zij wordt slechts uitgekeerd aan personen die geen pensioen van sociale zekerheid genieten of een pensioen dat krachtens een bijzondere regeling werd verworven en wordt slechts toegekend aan Fransen of aan hen die hun aanspraak aan een diplomatieke overeenkomst ontlenen. Zij wordt verstrekt aan personen die overeenkomstig bepaalde regels op Frans grondgebied als werknemers of daarmede gelijkgestelden in de zin van de sociale wetgeving werkzaam waren. Voorts kunnen de jaren nà 31 december 1944 (indien zij al binnen het toepassingsgebied van de wettelijke sociale verzekeringen vielen) slechts in aanmerking worden genomen indien de bijdragen zowel van de werknemers als van de werkgevers aan de „Sociale verzekering” zijn voldaan.

• De Sociale verzekeringen vormen daarentegen een zogenaamde „algemeen” stelsel van sociale voorzorg voor de werknemers, hetwelk de storting van bijdragen oplegt en verstrekkingen van verschillende aard voorziet. Het pensioenbedrag staat in een bepaalde verhouding tot de perioden waarover bijdragen werden voldaan en het beloop van de bezoldiging waarover gedurende de laatste jaren bijdragen werden betaald; voor de verzekerden ouder dan 65 jaar wordt het op het peil van de A.V.T.S. gebracht indien het lager was. Voor dit pensioen geldt evenwel noch de voorwaarde van behoeftigheid, noch het verbod van cumulatie en in geval van overlijden kan geen terugvordering plaatsvinden. Het wordt ook verstrekt aan vreemdelingen die Franse ingezetenen zijn. Het minimum bedrag aan verdiensten op grond waarvan een bepaald jaar in aanmerking kan worden genomen is sinds 1949 zowel voor het pensioen als voor de A.V.T.S. gelijk: in beide gevallen moeten in beginsel bijdragen worden voldaan.

Na deze uiteenzetting behandelt de Caisse Régionale het verband tussen de verordening nr. 3 en de A.V.T.S.

1. Zij stelt vast dat deze verordening — die ingevolge artikel 2 op uitkeringen bij ouderdom van toepassing is — blijkens bijlage B onder meer (wat Frankrijk betreft) ziet op de uitkering aan bejaarde werknemers. Derhalve zijn op de A.V.T.S. de volgende bepalingen van verordening nr. 3 van toepassing: de artikelen 4, eerste lid, 8, 43, 45, 46 en 47.

   Maar, afgezien van deze bepalingen, bevat de verordening naar haar mening geen voorschriften die toepassing van de samentelling voor de A.V.T.S. impliceren. Zulk een regel is niet de verwijzing naar de samentelling in de preambule van de verordening (deze verwijzing ziet slechts op een der onderwerpen van een tekst, van een ander gezag afkomstig, die elders „met de nodige aanpassingen” zal worden overgenomen) terwijl andezijds

   • in een geheel hoofdstuk „Algemene bepalingen” de samentelling slechts in één bepaling wordt voorzien, namelijk artikel 9 inzake de toelating tot een bepaalde verzekering in de gevallen bedoeld in paragraaf 2, zonder dat er sprake is van het ontstaan van een recht op uitkeringen;

   • de samentelling in de artikelen 9, 16, 27, 32, 33 en 39 niet wordt voorzien in de vorm van een herhaling van, of een verwijzing naar een vroegere bepaling, maar als een nieuwe regel.

   Anderzijds is het uitgesloten, dat de artikelen 27 en 28 in verband met de A.V.T.S. kunnen worden ingeroepen. Immers, aldus de Caisse régionale :

   • genoemde artikelen voorzien de samentelling voor „tijdvakken van verzekering” namelijk tijdvakken die als zodanig worden omschreven en in aanmerking genomen door de wetgeving welke een op bijdragebetalingberustend stelsel betreft en waaronder die tijdvakken werden vervuld. Dit is de zin welke artikel 1 hun geeft door de uitdrukking „tijdvakken van verzekering” te stellen tegenover de term „tijdvakken van arbeid” die in artikel 39 wordt gebezigd in verband met de uitkeringen (kinderbijslagen) welke als een onderdeel van een verzekeringsstelsel niet denkbaar zijn. De A.V.T.S. berust evenwel juist niet op bijdragebetaling: daarom wordt zij genoemd in bijlage E (voorzien in artikel 10, paragraaf 2) van verordening nr. 3, die betrekking heeft op de uitkeringen welke niet in het buitenland worden verstrekt. De wetgeving die de voorwaarden van toekenning regelt en haar, ten opzichte van de pensioenen van de sociale verzekering, het karakter geeft van een subsidiaire bijstand, heeft niet de toekomstige bescherming op het oog van hen die nog werkzaam waren na haar afkondiging en voert dus niet een „stelsel” van voorzorg in. De krachtens die wetgeving in aanmerking te nemen tijdvakken zijn dus geen „tijdvakken van verzekering” maar „tijdvakken van arbeid”.

   • In artikel 27 wordt van het begrip „verzekerde” uitgegaan. Deze term wordt niet toevallig gebezigd: blijkens haar „preambule” en haar „algemene bepalingen” ziet de verordening op „werknemers” of „personen”. Uit het bovenstaande blijkt evenwel dat de wettelijke regeling der A.V.T.S. niet het oog heeft op verzekerden en geen betrekking heeft op „de verwerkelijking van een risico”.

2. Integendeel, aldus gaat de Caisse régionale voort, de verordening nr. 3 sluit impliciet de samentelling voor de A.V.T.S. uit. Immers, niet uit het oog mag worden verloren, dat de uitkering krachtens de artikelen 6, paragraaf 2, sub e), en 10, paragraaf 2 — aangevuld door de bijlagen D en E — wanneer zij krachtens de verordening aan niet-Fransen verstrekt wordt, als gevolg van de toepassing van internationale, door Frankrijk ondertekende akkoorden of Protocollen aan twee belangrijke beperkingen onderworpen blijft: zij kan slechts worden toegekend indien op het tijdstip van het verzoek aan de eis van een verblijf van een bepaalde minimumduur in Frankrijk is voldaan en zij kan voorts niet buiten Frankrijk worden uitbetaald.

   Deze restricties beperken in aanzienlijke mate het vrije verkeer van personen dat door het E.E.G.-Verdrag geleidelijk tot stand zou moeten worden gebracht.

   Daar de „samentelling” echter van wezenlijk belang blijkt om deze vrijheid te waarborgen, moet worden aangenomen dat de handhaving van deze beperkingen er op duidt, dat de auteurs der verordening het beginsel der samentelling niet tot de A.V.T.S. hebben willen uitbreiden.

   De Caisse régionale vat haar oordeel aldus samen: de samentelling is niet op de A.V.T.S. van toepassing :

   • daar de bepalingen van verordening nr. 3 daarop geen betrekking hebben;

   • en voor de toekenning of uitbetaling voorwaarden gelden welke in strijd zijn met het vrije verkeer der werknemers, een vrijheid welke juist door de samentelling moet worden gewaarborgd.

B — De Commissie der Europese Gemeenschappen schetst eveneens allereerst de wezenlijke aspecten van de A.V.T.S. Zij wijst erop dat deze :

• een forfaitair bedrag beloopt;

• is onderworpen aan bepaalde voorwaarden zoals: leeftijd, inkomsten, nationaliteit, ingezetenschap en een bepaalde diensttijd in Frankrijk;

• een niet op bijdragebetaling berustende uitkering vormt, in die zin dat zij! niet rechtstreeks op grondslag der bijdragen van sociale zekerheid — hetzij door de betrokkene hetzij door zijn werkgever voldaan — wordt vastgesteld.

Niettemin, vervolgt zij, dient nog te worden opgemerkt:

• dat de financieiring van de A.V.T.S. niet plaatsvindt krachtens de staatsbegroting of door plaatselijke organisaties, maar door de verzekeringsfondsen die uitsluitend door de bijdragen worden gevoed;

• dat, hoewel het genot van de A.V.T.S. afhankelijk werd gesteld van de duur van de arbeidstijd en. niet van de verzekerings-duur, niettemin bijdragen van sociale zekerheid over bepaalde jaren van loondienst moeten zijn voldaan.

De Commissie onderzoekt vervolgens de drie belangrijkste vragen waarop het verzoek van het Hof van Cassatie haars inziens ziet:

C — Torrekens betoogt dat de stelling van de Caisse régionale, dat het toepassingsgebied van hoofdstuk 3 der verordening nr. 3 zich uitsluitend tot de ouderdomspensioenen beperkt en zich dus niet tot de A.V.T.S. zou uitstrekken, wordt weersproken door de bijlagen A en B dier verordening, waaruit blijkt dat haar auteurs dit toepassingsgebied — voor Frankrijk — hebben willen uitbreiden tot de „uitkering aan bejaarde werknemers” (bijlage B, Frankrijk g).

D — Naar het oordeel van de Franse Regering kan het onderhavige probleem worden teruggebracht tot de vraag hoe artikel 6, aangevuld door bijlage D, of eventueel de artikelen 1, 2, 3, 27 en 28, alsmede bijlage B van verordening nr. 3 moet worden geïnterpreteerd.

Zij wijst op de tekst van paragraaf 2, sub e) van artikel 6 en het derde lid van bijlage D en concludeert dan dat uit deze bepalingen duidelijk blijkt dat de modaliteiten voor de toekenning der A.V.T.S. ten behoeve van Belgische onderdanen die in Frankrijk gewerkt hebben, geregeld zijn in het Frans-Belgische Protocol van 17 januari 1948, zulks geheel onafhankelijk van de bepalingen van verordening nr. 3. Het is, aldus stelt zij nader, uitgesloten om op grond van een combinatie der bepalingen van dit Protocol met die van verordening nr. 3 tot de tegenovergestelde slotsom te komen.

Weliswaar schijnt artikel 6, paragraaf 1, der verordening toe te laten, dat de bepalingen der daarin genoemde verdragen of akkoorden met die van de verordening worden gecombineerd, zulks in bijzonderheid teneinde de werknemers waarop zij van toepassing zijn in hét genot te stellen van een gunstiger regeling dan die van de verordening, doch paragraaf 2 van genoemd artikel bepaalt: „ongeacht de bepalingen van deze verordening blijven van toepassing: …”.

Het verschil in redactie tussen deze beide paragrafen doet duidelijk zien dat slechts de in paragraaf 2 bedoelde verdragen krachtens de uitdrukkelijke wil der auteurs op de daarin bedoelde materies van toepassing zijn.

De Franse Regering concludeert als volgt:

• dat het het Protocol van 17 januari 1948 is hetwelk de regels vaststelt voor de toekenning van de Franse uitkering aan bejaarde werknemers onder Belgische onderdanen die in Frankrijk hebben gewerkt;

• dat derhalve de interpretatie van iedere verdere bepaling der verordening nr. 3 overbodig is.