Hof van Justitie EU 05-03-1980 ECLI:EU:C:1980:67

I — De feiten en het procesverloop

1. Het verzoek om een prejudiciële beslissing van het Finanzgericht Hamburg heeft betrekking op de vraag of de in artikel 6, lid 1, van verordening nr. 192/75 inzake uitvoerrestituties bedoelde uitzondering voor het geval dat de waar onderweg als gevolg van overmacht verloren gaat — welke in het arrest van het Hof van Justitie in zaak 6/78 (Union française de Céréales, Jurispr. 1978, blz. 1675) naar analogie op de compenserende bedragen toetreding is toegepast —, ook geldt voor monetaire compenserende bedragen die wegens invoer in een Lid-Staat zijn verschuldigd, doch door de uitvoerende Lid-Staat worden toegekend.

2. Het monetaire compenserende bedrag dat moet worden toegekend bij de uitvoer uit een Lid-Staat waarvan de valuta de fluctuatiegrens in bovenwaartse richting overschrijdt, naar een Lid-Staat waarvan de valuta deze grens in benedemvaartse richting overschrijdt, bestaat uit twee gedeelten: het ene wordt door de uitvoerende staat toegekend wanneer de waar wordt uitgevoerd, het andere wordt door de invoerende staat betaald wanneer de waar wordt ingevoerd (artikel 1, lid 1, van verordening nr. 974/71 van de Raad van 12 mei 1971 betreffende bepaalde conjunctuurpolitieke maatregelen welke naar aanleiding van de tijdelijke verruiming van de fluctuatiemarges van de valuta's van sommige Lid-Staten dienen te worden genomen in de landbouwsector; (PB L 106 van 1973, blz. 1).

Artikel 2bis van verordening nr. 974/71, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1112/73 van de Raad van 30 april 1973 (PB L 114 van 1973, blz. 4), bepaalt het volgende:

„Wanneer een uit een Lid-Staat uitgevoerd produkt wordt ingevoerd in een Lid-Staat die een compenserend bedrag bij invoer moet toekennen, kan de uitvoerende Lid-Staat, in onderlinge overeenstemming met de invoerende Lid-Staat, het compenserende bedrag betalen dat door deze invoerende Lid-Staat zou moeten worden toegekend. In dit geval wordt door de invoerende Lid-Staat geen compenserend bedrag toegekend voor de produkten uit de desbetreffende Lid-Staat ...”

Het Verenigd Koninkrijk en de Bondsrepubliek Duitsland hebben van de in dit artikel bedoelde mogelijkheid gebruik gemaakt.

Artikel 11, lid 2, van verordening nr. 1380/75 van de Commissie van 29 mei 1975 houdende uitvoeringsbepalingen betreffende de monetaire compenserende bedragen (PB L 139 van 1975, blz. 37), luidt als volgt:

„Voor betaling door de uitvoerende Lid-Staat van het monetaire compenserende bedrag dat door de invoerende Lid-Staat toegekend zou moeten worden, moet het bewijs worden overgelegd dat de douaneformaliteiten bij invoer zijn vervuld en dat de in de Lid-Staat van invoer verschuldigde rechten en heffingen van gelijke werking zijn geheven.

...”

3. De overeenkomstige bepalingen betreffende de betaling van de compenserende bedragen toetreding zijn neergelegd in verordening nr. 269/73 van de Commissie van 31 januari 1973 houdende uitvoeringsbepalingen van het stelsel van compenserende bedragen „toetreding” (PB L 30 van 1973, blz. 73). Artikel 5, lid 1, hiervan bepaalt:

„De betaling van het compenserende bedrag is afhankelijk van de overlegging van het bewijs dat het produkt waarvoor de douaneformaliteiten bij uitvoer zijn vervuld, het geografische grondgebied van de Lid-Staat waar deze formaliteiten zijn vervuld, heeft verlaten.”

Wanneer het compenserende bedrag moet worden gecorrigeerd met de invloed van de douanerechten of wanneer het hoger is dan de op de dag van uitvoer geldende uitvoerrestitutie, is de betaling van de compenserende bedragen bovendien

„afhankelijk van het bewijs van de vervulling van de formaliteiten bij invoer en van de oplegging van de rechten en heffingen van gelijke werking die in de Lid-Staat van bestemming verschuldigd zijn”.

4. Wat de uitvoerrestituties betreft, bepaalt artikel 6, lid 1, van verordening nr. 192/75 van de Commissie van 17 januari 1975 houdende uitvoeringsbepalingen inzake de restituties bij uitvoer voor landbouwprodukten (PB L 25 van 1975, blz. 1), het volgende:

„Voor betaling van de restitutie geldt niet alleen de voorwaarde dat het produkt het geografisch grondgebied van de Gemeenschap heeft verlaten, maar ook dat het produkt, tenzij het onderweg als gevolg van overmacht verloren is gegaan, is ingevoerd in een derde land en eventueel in een bepaald derde land ...”

Artikel 11, lid 1, van verordening nr. 192/75 luidt:

„Voor naar bestemming gedifferentieerde restituties geldt, behoudens het bepaalde in lid 2, als voorwaarde voor de betaling van de restitutie voor uitvoer naar derde landen dat het produkt is ingevoerd in het derde land of een van de derde landen waarvoor de restitutie is voorzien.”

5. In zijn arrest van 11 juli 1978 (zaak 6/78, Union française des Céréales) heeft het Hof artikel 6, lid 1, van verordening nr. 192/75 naar analogie toegepast en voor recht verklaard:

„Artikel 5, lid 2, van verordening nr. 269/73 van de Commissie van 31 januari 1973 moet aldus worden uitgelegd, dat ingeval de uit een oude Lid-Staat naar een nieuwe Lid-Staat uitgevoerde waar onderweg als gevolg van overmacht verloren is gegaan, de exporteur recht heeft op dezelfde compenserende bedragen als die welke hem verschuldigd zouden zijn geweest, indien de waar op haar bestemming was aangekomen en de douaneformaliteiten bij invoer aldaar waren vervuld”.

6. Begin november 1977 verkocht de firma Butter- und Eier-Zentrale Nordmark, verzoekster in het hoofdgeding, 18 160 kg boter aan een Britse onderneming. De verkoopprijs was berekend op basis van de binnenlandse inkoopprijs, verminderd met de monetaire compensatie voor Duitsland en de monetaire compensatie voor het Verenigd Koninkrijk, en luidde cif Manchester. Op 10 november werd de waar in Esbjerg verscheept met het m.s. „Hero”. Op 13 november 1977 zonk het schip ten noordwesten van Helgoland. De verzekering keerde de cif-prijs van de waar uit. Verzoekster ontving van de Duitse douane-instanties DM 14 617,63 als monetaire compensatie „toetreding” voor het Verenigd Koninkrijk en DM 10 734,38 als monetaire compensatie voor de uitvoer van de waar uit de Bondsrepubliek Duitsland. Het Hauptzollamt Hamburg-Jonas, verweerder in het hoofdgeding, weigerde echter de monetaire compensatie voor invoer in het Verenigd Koninkrijk ad DM 27 307,56 te betalen.

7. Verzoekster in het hoofdgeding stelde tegen deze weigering beroep in bij het Finanzgericht Hamburg.

Zij betoogde onder meer, dat volgens de door het Hof in zijn arrest in genoemde zaak 6/78 neergelegde beginselen artikel 6, lid 1, van verordening nr. 192/75 in het onderhavige geval naar analogie moest worden toegepast. Bovendien zou in het gemeenschapsrecht een algemeen rechtsbeginsel inzake overmacht bestaan, op grond waarvan verzoekster in het hoofdgeding in casu niet gehouden was het bewijs van invoer te leveren.

Zou verzoekster verplicht zijn, zich tegen de niet-betaling van de monetaire compensatie invoer te verzekeren, clan zou haar concurrentiepositie ten opzichte van verkopers uit staten waarvan de valuta de fluctuatiegrens in bovenwaartse richting overschrijdt, veel zwakker worden.

Verweerder in het hoofdgeding stelde voor het Finanzgericht, dat in het gemeenschapsrecht geen algemeen overmachtsbeginsel met de door verzoekster veronderstelde gevolgen bestaat. Verzoekster zou niet hebben bewezen dat zij zonder toekenning van de monetaire compensatie in het nadeel was ten opzichte van Franse exporteurs. Wanneer voor een produkt in Duitsland monetaire compensatie uitvoer wordt betaald en in Frankrijk voor een gelijkwaardig produkt monetaire compensatie uitvoer wordt geheven, staan beide produkten na uitvoer op hetzelfde monetaire niveau. Voor overeenkomstige toepassing van artikel 6, lid 1, van verordening nr. 192/75 is geen plaats. Er bestaat te dezen geen enkele vergelijkbaarheid. De monetaire compensatie invoer wordt slechts op acl-ministratief-technische gronden door de uitvoerende staat toegekend, waarbij ervan wordt uitgegaan dat metterdaad is ingevoerd. Voor zover in artikel 11, lid 2, van verordening nr. 1380/75 het bewijs wordt verlangd dat douaneformaliteiten bij invoer zijn vervuld, wordt dit — anders dan in het kader van verordening nr. 192/75 — niet gedaan ter voorkoming van misbruik.

8. Bij beschikking van 20 februari 1979 heeft het Finanzgericht de procedure geschorst en het Hof van Justitie overeenkomstig artikel 177 EEG-Verdrag verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:

„Dient artikel 11, lid 2, van verordening (EEG) nr. 1380/75 van de Commissie van 29 mei 1975 naar analogie met artikel 6, lid 1, van verordening (EEG) nr. 192/75 van de Commissie van 17 januari 1975, in het geval de monetaire compensatie wordt betaald door de uitvoerende staat in plaats van door de invoerende staat, aldus te worden uitgelegd dat, wanneer de uit een Lid-Staat uitgevoerde produkten onderweg als gevolg van overmacht verloren zijn gegaan de cxporteur overeenkomstig artikel 2bis van verordening (EEG) nr. 974/71 van de Raad van 12 mei 1971 recht heeft op dezelfde monetaire compenserende bedragen als die welke hem verschuldigd zouden zijn geweest, indien de produkten op hun bestemming waren aangekomen en de douaneformaliteiten bij invoer aldaar waren vervuld?”

9. Blijkens de verwijzingsbeschikking is het Finanzgericht van mening dat de bewoordingen van de betrokken bepalingen steun geven aan de opvatting van verweerder in het hoofdgeding.

Toch vormen de uitvoer- en invoersubsidies, ondanks het feit dat zij om technisch-juridische redenen in twee afzonderlijke teksten zijn geregeld, een samenhangende maatregel om het handelsverkeer in landbouwprodukten binnen de Gemeenschap zonder verkeersverleggingen af te wikkelen. Het lijkt het Finanzgericht derhalve onlogisch om in het geval dat de waar onderweg als gevolg van overmacht verloren gaat, wel de monetaire compensatie bij uitvoer, doch niet die bij invoer toe te kennen. Gelet op het gelijkheidsbeginsel vertoont verordening nr. 1380/75 volgens het Finanzgericht leemten die door overeenkomstige toepassing van artikel 6, lid 1, van verordening nr. 192/75 zouden moeten worden opgevuld. De toekenning van de uitvoerrestitutie, van monetaire compensatie in het handelsverkeer met derde landen en van compenserende bedragen toetreding, ook in het geval dat de waar als gevolg van overmacht verloren gaat, is gebaseerd op de gedachte van gelijke concurrentie. Indien een exporteur er niet zeker van kan zijn dat hij deze uitvoersubsidies krijgt, zou hij zich moeten verzekeren tegen het risico dat de subsidies niet worden betaald wanneer de waar door overmacht verloren gaat, en zou hij ten opzichte van de verkoper uit een derde land, die enkel de waarde van de goederen tegen het in dat land geldende prijsniveau zou hoeven te verzekeren, in een nadeliger positie verkeren. Hetzelfde geldt voor een exporteur die waren uit een Lid-Staat met een hoger prijsniveau verkoopt in een Lid-Staat met een lager prijsniveau. Hieraan zij toegevoegd dat met de invoering, bij verordening nr. 974/71, van monetaire compensatie in het handelsverkeer met Lid-Staten juist werd beoogd de handel in landbouwprodukten, ook wanneer de prijsniveaus verschillen, zonder verkeersverleggingen mogelijk te maken. Daarom is een regeling die met dit doel in strijd is, volgens het Finanzgericht niet verenigbaar met genoemd stelsel.

10. De verwijzingsbeschikking is op 8 maart 1979 ter griffie van het Hof ingeschreven.

Krachtens artikel 20 van 's Hofs Sta-tuut-EEG zijn schriftelijke opmerkingen ingediend door de Commissie van de Europese Gemeenschappen, te dezen vertegenwoordigd door J. Sack, lid van haar juridische dienst, als gemachtigde, en door verzoekster in het hoofdgeding, te dezen vertegenwoordigd door F. Modest es., advocaten te Hamburg.

Het Hof heeft, op rapport van de rechterrapporteur en gehoord de advocaatgeneraal, besloten zonder instructie tot de mondelinge behandeling over te gaan.

II — Bij het Hof ingediende schriftelijke opmerkingen

III — Mondelinge behandeling

1. De Commissie heeft op een schriftelijke vraag van het Hof geantwoord, dat zich aan boord van het gezonken schip naast de door verzoekster in het hoofdgeding verkochte boter nog landbouwprodukten uit Denemarken bevonden. Naar de Deense douane de Commissie heeft meegedeeld, is voor deze waren geen compenserend bedrag betaald, ofschoon het Verenigd Koninkrijk en Denemarken van de in artikel 2bis van verordening nr. 974/71 van de Raad genoemde mogelijkheid gebruik hebben gemaakt om het bij invoer toe te kennen monetair compenserend bedrag door de uitvoerende Lid-Staat te laten betalen.

2. Ter terechtzitting van 11 december 1979 zijn mondelinge opmerkingen gemaakt door verzoekster in het hoofdgeding, te dezen vertegenwoordigd door B. Festge, en de Commissie, te dezen vertegenwoordigd door J. Sack, lid van haar juridische dienst, als gemachtigde.

3. Verzoekster in het hoofdgeding heeft aan haar schriftelijke opmerkingen toegevoegd dat, indien artikel 2bis van verordening nr. 974/71 niet zou zijn toegepast, zij haar verkoopprijs op de toegestane fluctuatiegrens zou hebben berekend, zodat de verkoper dan niet door het verloren gaan van de waar zou zijn geraakt.

De Commissie heeft er onder meer op gewezen, dat overeenkomstige toepassing van artikel 6, lid 1, van verordening nr. 192/75 is uitgesloten omdat de regeling inzake de monetaire compenserende bedragen geen leemten vertoont. Dat artikel 11 van verordening nr. 1380/75 geen bepaling inzake overmacht bevat, komt omdat de Commissie de monetaire compenserende bedragen niet heeft willen zien als een verzekering tegen concrete verliezen van een exporteur.

De advocaatgeneraal heeft ter terechtzitting van 16 januari 1980 conclusie genomen.

Kosten

11 De kosten door de Commissie wegens indiening harer opmerkingen bij het Hof gemaakt, kunnen niet voor vergoeding in aanmerking komen. Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen.