Hof van Justitie EU 15-10-1980 ECLI:EU:C:1980:233

A — Opmerkingen van verzoekster in het hoofdgeding (Maïseries de Beauce)

B — Opmerkingen van de Franse regering

Ervan uitgaande dat het Hof, wanneer een prejudiciële vraag gebrekkig is geformuleerd, bereid is deze aldus te beantwoorden dat de rechter a quo het aan hem voorgelegde geschil kan oplossen met toepassing van het gemeenschapsrecht, merkt de Franse regering op dat het verwijt van verzoekster in het hoofdgeding niet zozeer betrekking heeft op het bestaan van de verwerkingscoëfficiënt van verordening nr. 2744/75, als wel op de gebruikmaking van die coëfficiënt voor de berekening van de mcb's voor griesmeel van maïs in verordening nr. 1910/76. De gestelde vraag zou dan inhouden of de aanwending van die coëfficiënt voor de berekening van de mcb's voor griesmeel van maïs, niet in strijd is met het beginsel van vrije mededinging en gelijke behandeling van ondernemingen die op het grondgebied van de Gemeenschap zijn gevestigd.

Voorwaarde voor de geldigheid van de mcb's

In de eerste plaats analyseert de Franse regering de voorwaarden die de rechtspraak van het Hof verbindt aan de wettigheid van de mcb's. Volgens haar volgt met name uit het arrest van 20 april 1978 (gevoegde zaken 80 en 81/77, Commissionnaires réunis, Jurispr. 1978, blz. 927) dat de mcb's slechts in zoverre geen onwettige inbreuk op het communautaire handelsverkeer maken, als zij hun rechtvaardiging vinden in de enkele noodzaak, de gevolgen van de schommelingen van onstabiele wisselkoersen te corrigeren die, in een op gemeenschappelijke prijzen gebaseerd systeem van een gemeenschappelijke marktordening voor landbouwprodukten, tot verstoringen van het handelsverkeer zouden kunnen leiden. Indien zij daarentegen op een uitzonderlijk hoog niveau worden vastgesteld, leiden zij, net als heffingen van gelijke werking, tot een distorsie van het intracommunautaire handelsverkeer.

Volgens de Franse regering beschikt de Commissie weliswaar over een ruime beoordelingsvrijheid met betrekking tot de vaststelling van de mcb's, doch blijkt uit het hoofdgeding dat de voor de vaststelling van de mcb's voor griesmeel van maïs toegepaste berekeningsmethode geen acht slaat op de door de rechtspraak van het Hof vereiste neutraliteit ten opzichte van de wisselkoersen. Deze gedachte wordt gerechtvaardigd door twee overwegingen, waarvan de eerste het. gebruik van de coëfficiënten voor de berekening van de mcb's voor verwerkte produkten (1), en de tweede de invloed van de restitutie bij de produktie (2) betreft.

ad 1) Blijkens artikel 2, lid 2, van verordening nr. 974/71 van de Raad dienen de mcb's uitsluitend ten doel te hebben de invloed te compenseren die de prijzen van de betrokken produkten ondergaan door de toepassing van de mcb's op de prijs van het basisprodukt waarvan eerstgenoemde prijzen afhankelijk zijn, en mogen zij niet hoger zijn dan die invloed.

Het gebruik voor de berekening van de op gries en griesmeel te heffen mcb's, van de coëfficiënt 1,80 waarin verordening nr. 2744/75 voorziet voor de berekening van de beffingen op diezelfde verwerkte produkten, lijkt weliswaar gerechtvaardigd op grond dat volgens die verordening het variabele element van de heffing moet overeenkomen met de invloed, uitgeoefend op de kostprijzen van de verwerkte produkten door de voor de basisprodukten vastgestelde heffingen, doch het toepassen van die techniek op de mcb's heeft in feite tot gevolg dat de mcb's op verwerkte produkten aanzienlijk hoger zijn dan strikt noodzakelijk is om — overeenkomstig artikel 2, lid 2, van verordening nr. 974/71 — de invloed te compenseren die de prijs van het verwerkte produkt ondergaat van het mcb voor het basisprodukt. De Commissie houdt geen rekening met de omstandigheid, dat uit een basisprodukt meerdere verwerkte produkten kunnen ontstaan en dat in casu met een ton maïs 0,555 ton griesmeel, 0,168 ton meel, 0,149 ton zemelen en 0,109 ton kiemen kunnen worden gefabriceerd.

Op grond van het beginsel van de neutraliteit van de mcb's ten opzichte van de handelsstromen, dient de vaststelling van de mcb's voor de diverse bijprodukten zodanig te geschieden dat deze in totaal even hoog zijn als het mcb voor het basisprodukt. Bijgevolg dienen van het mcb voor griesmeel de mcb's voor de andere afgeleide produkten te worden afgetrokken. De Commissie heeft overigens in verordening nr. 1771/77 van 29 juli 1977 (reeds geciteerd) haar berekeningsmethode zelf verbeterd door de coëfficiënt voor griesmeel van 1,80 op 1,60 te brengen, maar volgens de Franse regering is die verbetering onvoldoende om de distorsie op te heffen die ontstaat doordat het hele mcb voor het basisprodukt op griesmeel wordt toegepast. De Franse regering wijst in het bijzonder op de voordelen die de door de Commissie toegepaste methode voor de Duitse griesmeelproducenten ten opzichte van de Franse producenten meebrengt, en op de ernstige distorsie van de mededinging die er volgens haar uit voortvloeit. Haar opmerkingen over het arbitraire karakter van de toepassing van de verwerkingscoëfficiënt van verordening nr. 2744/75 worden volgens haar bevestigd door de omstandigheid, dat in bepaalde gevallen de coëfficiënten die de Commissie voor de berekening van de mcb's toepast, niet dezelfde zijn als die van verordening nr. 2744/75, juist omdat deze de invloed die de verwerkte produkten ondergaan van het mcb op het basisprodukt, niet juist weergeven.

ad 2) Ten aanzien van de gevolgen van de restituties bij de produktie voor de beoordeling van de geldigheid van de coëfficiënt 1,80, merkt de Franse regering op dat die gevolgen in aanmerking dienen te worden genomen teneinde de mededingingsvoorwaarden tussen de producenten van de verschillende Lid-Staten van de Gemeenschap weer recht te trekken. Het feit dat de restituties bij de produktie tegen de „groene koers” worden uitbetaald, leidt tot een distorsie ten gunste van de producenten in de Lid-Staten met een sterke valuta, ten nadele van de producenten in Lid-Staten met een zwakke valuta. In het geval waarin een producent, gevestigd in een Lid-Staat met een sterke valuta, basisprodukten (maïs) zou betrekken in een Lid-Staat met een zwakke valuta, om die grondstof in zijn fabriek te verwerken en de verwerkte produkten daarna naar een Lid-Staat met een zwakke valuta uit te voeren, leidt de huidige berekeningswijze van de mcb's tot een overcompensatie van de afwijkingen van de wisselkoersen. In het huidige stelsel van de groene wisselkoersen, heeft de in de groene Duitse valuta betaalde restitutie bij de produktie een hogere waarde dan dezelfde restitutie die in de Franse groene valuta wordt betaald. Om die ongelijkheid tussen de Duitse en Franse griesmeelproducenten met betrekking tot de kosten van hun basisprodukten op te heffen, is het volgens de Franse regering voldoende om het te heffen of toe te kennen mcb voor verwerkte produkten niet eenvoudig te baseren op de prijs van de betrokken grondstof, maar op die prijs, verminderd met de reeds betaalde restitutie bij de produktie.

De Franse regering komt tot de volgende conclusie:

1. Het beginsel van de neutraliteit van de maatregelen ter compensatie van de monetaire fluctuaties brengt mee, dat de som van de mcb's voor ieder verwerkt produkt afzonderlijk niet hoger mag zijn dan het mcb dat geldt voor de hoeveelheid van het basisprodukt die noodzakelijk is om die produkten te verkrijgen.

   Indien uit een basisprodukt meerdere bijprodukten ontstaan, is iedere wijze van berekening van de mcb's op die bijprodukten, waardoor het gehele mcb voor het basisprodukt op één van die bijprodukten komt te rusten zonder dat rekening wordt gehouden met de werkelijke invloed van dat mcb, in strijd met het gemeenschapsrecht, indien op de andere bijprodukten eveneens het bijbehorende mcb wordt toegepast.

   Met name de toepassing, ingevolge verordening nr. 1910/76, van de in verordening nr. 2744/75 voorziene coëfficiënt 1,80 voor de berekening van de mcb's voor griesmeel van maïs, is in strijd met het gemeenschapsrecht.

2. Een wijze van berekening van de mcb's voor verwerkte produkten waarbij geen rekening wordt gehouden met.de invloed van de voor de basisprodukten uitgekeerde restituties bij de produktie, vormt voor de ondernemers eveneens een last die geen rechtstreeks verband houdt met de monetaire fluctuaties, en is derhalve eveneens onverenigbaar met het gemeenschapsrecht.”

C — Opmerkingen van de Raad

D — Opmerkingen van de Commissie

Ofschoon volgens haar alleen de tweede vraag relevant is voor de oplossing van het geschil, spreekt de Commissie in het licht van de algemene situatie die zij in aanmerking heeft moeten nemen, haar oordeel uit zowel over de schending van verordening nr. 974/71 van de Raad als de inbreuk op artikel 40, lid 3, EEG-Verdrag.

Schending van verordening nr. 974/71 van de Raad van 12 mei 1971 (overcompensatie ten nadele van griesmeel)

In antwoord op het betoog van verzoekster in het hoofdgeding, dat de toepassing van de coëfficiënt 1,80 voor de berekening van de mcb's voor griesmeel van maïs de invloed van de waardedaling van de Franse frank ten opzichte van de groene frank op de prijs van maïs overcompenseert, geheel ten nadele van griesmeel, merkt de Commissie op dat niet wordt betwist dat technisch gezien uit 1,80 ton maïs een ton griesmeel ontstaat. Daarentegen bestaat er volgens haar „geen eenstemmigheid ... over de bijprodukten die daadwerkelijk bij de produktie van griesmeel van maïs worden verkregen”. Volgens de Commissie wordt maïsmeel slechts verkregen in Frankrijk en Groot-Brittannië, maar niet in Duitsland, noch in de Benelux-landen. Voorts worden kiemen niet als zodanig in de handel gebracht, maar worden zij verwerkt tot olie waarbij als bijprodukt lijnkoek wordt verkregen. Voor deze twee produkten bestaan volgens de Commissie geen mcb's. Bovendien zijn de afzetmarkten voor de bijprodukten, behalve voor griesmeel van maïs, van geringe waarde omdat zij concurreren met voedermiddelen op basis van maïsgluten en met gebroken granen van maïs, die uit derde landen worden ingevoerd zonder dat mcb's worden toegepast.

Gezien deze weinig duidelijke situatie heeft de Commissie moeten kiezen voor een forfaitaire en technische oplossing, te weten de verwerkingscoëfficiënt 1,80. In 1976 beschikte de Commissie immers nog niet over gegevens op grond waarvan zij had kunnen afwijken van de destijds algemeen toegepaste herleidingsmethodes. In het licht van meer recente gegevens heeft zij evenwel bij de verordeningen nrs. 1771/77 van 29 juli 1977 en 746/79 van 11 april 1979 (reeds geciteerd) de verwerkingscoëfficiënt voor de berekening van de mcb's voor griesmeel van maïs gewijzigd door deze eerst van 1,80 op 1,60 en vervolgens van 1,60 op 1,50 terug te brengen. Tot deze wijzigin- gen werd met name besloten met het oog op de regelmatige verhoging van de exporten van griesmeel van maïs vanuit Duitsland en de Benelux naar Frankrijk.

De Commissie is zich ervan bewust dat telkens wanneer het een forfaitaire maatregel betreft, met die maatregel niet geheel rekening kan worden gehouden met de bijzondere omstandigheden van iedere betrokken onderneming. Zij meent evenwel dat de beoordelingsvrijheid die het Hof haar onder meer in het arrest van 24 oktober 1973 (zaak 5/73, Balkan, Jurispr. 1973, blz. 1091) voor de toepassing van het stelsel der mcb's heeft toegekend, de mogelijkheid omvat een forfaitair stelsel te kiezen.

Schending van artikel 40, lid 3, EEG-Verdrag

De grief betreffende schending van artikel 40, lid 3, EEG-Verdrag is volgens de Commissie ongegrond. Men dient immers rekening te houden met de omstandigheid dat de Franse verwerkende industrie in Frankrijk geproduceerde maïs kan betrekken, waarvan de prijs lager ligt dan de uit derde landen ingevoerde maïs. Indien de door verzoekster in het hoofdgeding aangevoerde grief gegrond was, dan zou men sedert 1976 een daling van de Franse exporten van griesmeel van maïs hebben moeten vaststellen, hetgeen niet het geval is.

Concluderend geeft de Commissie het Hof in overweging te antwoorden, dat bij onderzoek van de door het Tribunal Administratif te Orléans gestelde vragen niet is gebleken van feiten of omstandigheden die de geldigheid van de verordeningen nrs. 1910/76 en 2466/76 van de Commissie kunnen aantasten.

A — Algemene overwegingen

17 Het antwoord op de gestelde vraag moet worden gezocht in het licht van de doelstellingen welke ten grondslag liggen aan de instelling, bij verordening nr. 974/71 van de Raad van 12 mei 1971, van de monetair compenserende bedragen in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, en van de verdragsbepalingen betreffende dat gemeenschappelijk landbouwbeleid, inzonderheid de artikelen 39, 40 en 43.

18 De monetair compenserende bedragen zijn bij verordening nr. 974/71 ingesteld ten einde, in het kader van de gemeenschappelijke ordening der markten, een ontwrichting van het in de communautaire regeling voorziene interventiesysteem alsmede abnormale prijsbewegingen als gevolg van de fluctuaties van de valuta's van sommige Lid-Staten te voorkomen. Volgens de considerans van verordening nr. 974/71 dienen de toe te passen bedragen niet hoger te zijn dan strikt noodzakelijk is om de invloed te compenseren van de monetaire maatregelen op de prijzen van de basisprodukten waarvoor is voorzien in interventiemaatregelen, en dienen zij slechts te worden toegepast in de gevallen waarin deze invloed moeilijkheden zou veroorzaken.

19 Volgens artikel 1, lid 2, van de verordening worden compenserende bedragen geheven op, respectievelijk toegekend voor produkten waarvoor in het kader van de gemeenschappelijke ordening der landbouwmarkten is voorzien in interventiemaatregelen, en op produkten waarvan de prijs afhankelijk is van die van eerstgenoemde categorie produkten en die hetzij onder de gemeenschappelijke ordening der markten vallen, hetzij het voorwerp zijn van een specifieke regeling krachtens artikel 235 EEG-Verdrag. Artikel 2, lid 2 bepaalt dat voor de andere produkten dan die waarvoor in interventiemaatregelen is voorzien, de compenserende bedragen gelijk zijn aan de invloed die de prijs van het betrokken produkt ondergaat door de toepassing van het compenserende bedrag op de prijs van het aan het interventiesysteem onderworpen produkt, waarvan eerstgenoemde prijs afhankelijk is.

20 Uit die bepalingen volgt dat, zowel voor de basisprodukten als voor de afhankelijke produkten, de instelling van monetair compenserende bedragen ten doel heeft de gevolgen te corrigeren van de schommelingen van onstabiele wisselkoersen die, in een stelsel van een op gemeenschappelijke prijzen gebaseerde marktordening voor landbouwprodukten, verstoringen in het handelsverkeer van die produkten zouden kunnen veroorzaken en met name de voor die produkten voorziene interventieregeling in gevaar zouden kunnen brengen. Met de instelling van monetair compenserende bedragen wordt derhalve in hoofdzaak de handhaving van het stelsel van eenvormige prijzen in de agrarische marktordeningen beoogd. Dit stelsel van eenvormige prijzen vormt immers, gelet op de aan die marktordeningen inherente doelstellingen — de handhaving van de levensstandaard van de agrarische producenten en de stabilisatie der markten —, de grondslag van het vrije verkeer van landbouwprodukten binnen de Gemeenschap. Het stelsel heeft niet tot doel en mag ook niet tot doel hebben, een bepaalde Lid-Staat ten opzichte van de andere een aanvullende marktbescherming op het gebied van de landbouwprijzen te verlenen; dit zou immers onverenigbaar zijn met de nagestreefde markteenheid.

21 Meer in het bijzonder met betrekking tot de afhankelijke produkten dient voorts te worden opgemerkt dat, gelijk het Hof vaststelde in zijn arrest van 12 november 1974 (zaak 34/74, Roquette, Jurispr. 1974, blz. 1217), voor de basisprodukten de monetaire fluctuaties krachtens artikel 2 van verordening nr. 974/71 volledig kunnen worden gecompenseerd, doch dat dit niet geldt voor de afhankelijke produkten. Voor deze laatste kan de Commissie, gezien de in artikel 2, lid 2, gebezigde term „invloed”, bij de vaststelling van de monetair compenserende bedragen enkel rekening houden met de gevolgen voor de prijs van het afhankelijke produkt van de op het basisprodukt toegepaste compenserende bedragen.

22 Het stelsel der monetair compenserende bedragen dat aldus, als tijdelijke maatregel en voor zover mogelijk, de voor het stelsel van eenvormige prijzen en bijgevolg voor de werking van de marktordeningen noodlottige invloed moet opheffen van de kortstondige fluctuaties van de wisselkoersen van de valuta's van de verschillende Lid-Staten ten opzichte van de in agrarische rekeneenheden uitgedrukte representatieve koers van die valuta's, wijkt derhalve fundamenteel af van het stelsel van heffingen en restituties in het handelsverkeer van landbouwprodukten met derde landen. Laatstgenoemd stelsel kan op grond van het beginsel van de communautaire preferentie factoren omvatten — en omvat deze ook — waardoor de communautaire landbouwproduktie in haar geheel wordt beschermd. Bij de berekening van de heffingen op verwerkte produkten overeenkomstig verordening nr. 2727/45 van de Raad, komt die beschermende factor niet alleen tot uitdrukking in het vaste element, maar ook — zoals de Commissie overigens erkent — in het variabele element van de heffing, dankzij het gebruik van juist daartoe vastgestelde verwerkingscoëfficiënten.

23 Nu worden mcb's weliswaar niet enkel geheven of toegekend in het intracommunautaire handelsverkeer, maar ook in de handel met derde landen, doch dit is nog geen reden om in die bedragen een aan het heffingstelsel ontleende beschermende factor op te nemen, te meer daar deze factor wegens de nagestreefde gelijkheid van de monetair compenserende bedragen voor de intracommunautaire handel en van die voor de handel met derde landen, automatisch ook in de intracommunautaire handel zijn werking doet gevoelen.

24 Het is aan dat verschil tussen het stelsel van heffingen en dat van de compenserende bedragen, dat het vereiste van een strikte neutraliteit van de monetair compenserende bedragen beantwoordt. Dit vereiste wordt in de eerste plaats beklemtoond in de zesde onverweging van verordening nr. 974/71, volgens welke die bedragen „niet hoger dienen te zijn dan strikt noodzakelijk is om de invloed te compenseren van de monetaire maatregelen op de prijzen van de basisprodukten waarvoor is voorzien in interventiemaatregelen, en slechts van toepassing dienen te zijn in die gevallen waarin deze invloed moeilijkheden zou veroorzaken.” Het wordt voorts geaccentueerd door het restrictieve karakter van de artikelen 1, lid 1 bis, en 3, alsmede door de bewoordingen van artikel 2, lid 2, betreffende afhankelijke produkten, bepalende dat de monetair compenserende bedragen op die produkten „gelijk (zijn) aan de invloed die de prijzen van het betrokken produkt ondergaan door de toepassing van het compenserende bedrag op die prijzen van het in lid 1 bedoeld produkt waarvan eerstgenoemde prijzen afhankelijk zijn.” Het beantwoordt tenslotte aan de fundamentele eis van het vrije verkeer van landbouwprodukten, dat, ondanks de gevolgen van de schommelingen van de wisselkoersen op korte termijn als gevolg van het zweven van de valuta's van de Lid-Staten, door de monetair compenserende bedragen moet worden bevorderd.

25 Monetair compenserende bedragen, vastgesteld op een niveau waardoor duidelijk een overcompensatie zou plaatsvinden van de marge tussen de in nationale valuta uitgedrukte prijzen en de met toepassing van representatieve wisselkoersen (groene koersen van de nationale valuta's) in rekeneenheden uitgedrukte prijzen, zouden in strijd zijn met het karakter van voorlopig redmiddel, dat aan de monetair compenserende bedragen moet worden toegekend, en met het vereiste — voorwaarde voor hun wettigheid — dat de instelling ervan strikt noodzakelijk moet zijn. In plaats van een middel te zijn om in de mate van het mogelijke het stelsel van eenvormige prijzen en daarmee het vrije verkeer van landbouwprodukten te handhaven, zouden zij verworden tot een belemmering van dat vrije verkeer, op één lijn te stellen met heffingen van gelijke werking als douanerechten en onverenigbaar met de in artikel 43, lid 3, sub b, EEG-Verdrag aan de gemeenschappelijke ordening der markten verbonden doelstelling, namelijk het handelsverkeer binnen de Gemeenschap analoge voorwaarden te waarborgen als op een nationale markt bestaan.

26 Dit geldt te meer daar de handhaving gedurende zo lange tijd van de monetair compenserende bedragen moet worden beoordeeld met inachtneming van de wijzigingen die zijn opgetreden in de monetaire situatie naar aanleiding waarvan zij zijn ingesteld. Het voorheen zo onrustige koersverloop van de valuta's van de Lid-Staten is inmiddels weer goeddeels verwerkt en de gevolgen van de valutaonrust zijn voor een groot deel door de nationale economieën geabsorbeerd. Deze omstandigheid, tezamen met het besluit van een zeker aantal Lid-Staten, de onderlinge fluctuaties van hun valuta's binnen een maximummarge op een bepaald moment van 2,25 % te handhaven, en rekening houdende met de bij verordening nr. 129, zoals gewijzigd bij 's Raads verordening nr. 2543/73 (PB L 263 van 1973, blz. 1), aan de Raad toegekende bevoegdheid de representatieve wisselkoersen (groene koersen) vast te stellen, maakt het bovenomschreven neutraliteitsvereiste nog dwingender.

27 Plet Hof erkent dat de berekening van de invloed van het voor een basisprodukt vastgestelde monetair compenserend bedrag op de prijzen van de afhankelijke produkten, voor een groot aantal produkten waarvan de produktiemethode en de samenstelling in de verschillende gebieden van de Gemeenschap kunnen variëren, moeilijke problemen van technische en economische aard oplevert. Het is aan de Commissie die problemen op te lossen, met behoud van een zekere coherentie en een minimum aan doorzichtigheid in het door haar in die sector in te voeren stelsel der compenserende bedragen. Zij dient daartoe te beschikken over een ruime beoordelingsvrijheid, met name bij de vraag of er verstoringen van het handelsverkeer optreden of dreigen op te treden, met betrekking tot het aantal afhankelijke produkten waarop een compenserend bedrag moet worden toegepast, en de invloed op de prijs van het afhankelijke produkt van het op het basisprodukt toegepaste compenserende bedrag. De vaststelling van het compenserende bedrag voor een verwerkt produkt kan niet worden betwist op de enkele grond dat ten aanzien van een bepaalde onderneming of groep producenten de berekening van de invloed van het voor het basisprodukt geldende compenserende bedrag niet geheel adequaat zou zijn, want het kan zijn dat men zijn toevlucht wel moet nemen tot forfaitaire schattingen.

28 De beoordelingsvrijheid die de Commissie moet worden toegekend, is niettemin aan beperkingen gebonden. Indien de toegepaste berekeningsmethode tot gevolg heeft dat verwerkte produkten systematisch worden onderworpen aan compenserende bedragen waarvan de last — of, in voorkomend geval, het voordeel — voortdurend groter is dan noodzakelijk is om rekening te houden met de invloed van het compenserende bedrag voor het basisprodukt, kan niet meer worden aangenomen dat de bepalingen waarbij die bedragen zijn vastgesteld dienen om de gevolgen van de monetaire fluctuaties tussen de Lid-Staten op te heffen. In een dergelijk geval blijft de Commissie niet binnen het kader van de haar bij verordening nr. 974/71 gegeven bevoegdheid.

29 In het licht van bovenstaande overwegingen dient nu de verenigbaarheid van de onderhavige verwerkingscoëfficiënt met gemeenschapsrecht van hogere orde te worden onderzocht.

B — De in casu omstreden verwerkingscoëfficiënt

30 De Commissie heeft niet bestreden, dat de toepassing van de verwerkingscoëfficiënten die worden aangehouden bij de berekening van de monetair compenserende bedragen in de onderhavige produktieketen — maïs (basisprodukt), griesmeel en gries (voornaamste afgeleide produkten), kiemen, „farine première” en voedermeel (secundaire afgeleide produkten) — ertoe leidt dat voor de verschillende, voornaamste en secundaire afgeleide produkten die uit een bepaalde hoeveelheid maïs zijn verkregen, monetair compenserende bedragen worden vastgesteld waarvan de som duidelijk hoger is dan de monetair compenserende bedragen voor de hoeveelheid maïs waarvan zij afkomstig zijn.

31 Gedurende het tijdvak van de onderhavige exporten heeft derhalve een overcompensatie plaatsgevonden van de invloed van het monetair compenserende bedrag voor het basisprodukt op de prijzen van de afgeleide produkten. Om redenen die inherent zijn aan het stelsel der monetair compenserende bedragen, kan die invloed immers niet hoger zijn dan het compenserende bedrag voor het basisprodukt.

32 Ongetwijfeld kan in bepaalde gevallen de precieze invloed van het monetair compenserende bedrag voor het basisprodukt op de prijs van elk der afgeleide produkten waarvan de prijs afhankelijk is van die van het basisprodukt, moeilijk worden vastgesteld, en zoals gezegd, beschikt de Commissie in dat opzicht over een ruime beoordelingsvrijheid. Een der beperkingen van die vrijheid is evenwel gelegen in de plafonnering, die verhindert dat de som van de monetair compenserende bedragen op de van een bepaalde hoeveelheid van het basisprodukt afgeleide produkten hoger is dan het monetair compenserende bedrag voor het basisprodukt waaruit zij zijn verkregen.

33 Evenwel moet worden opgemerkt dat, ten einde te kunnen nagaan of met de plafonnering rekening is gehouden, de som van de monetair compenserende bedragen voor de afgeleide produkten enkel betrekking mag hebben op de produkten die in een zelfde produktieproces uit een bepaalde hoeveelheid van het basisprodukt kunnen worden verkregen. Dat is het geval ten aanzien van de produktieketen maïs/griesmeel en gries/„farine-première”/kiemen/voedermeel. In het algemeen gaat het om een produktieketen die een voornaamste afgeleid produkt en een aantal secundaire afgeleide produkten omvat, maar dit is niet noodzakelijkerwijs het geval. Daarentegen kunnen de monetair compenserende bedragen voor afgeleide produkten die tot verschillende produktieketens behoren, niet worden samengeteld. Mitsdien verschilt de produktieketen maïs/griesmeel/„farine-première”/kiemen/voedermeel van de produktieketen maïs/zetmeel/gluten/kiemen.

34 Tevens moet rekening worden gehouden met de hypothese waarin een monetair compenserend bedrag wordt vastgesteld voor een produkt, verkregen bij de verwerking van een basisprodukt waarvoor niet in een monetair compenserend bedrag is voorzien, en het betrokken produkt enkel rechtstreeks concurreert met een produkt dat wordt verkregen door verwerking van een basisprodukt waarvoor wel een monetair compenserend bedrag is vastgesteld (dit is met aardappelzetmeel het geval). In dat geval dient, om redenen van uitvoerbaarheid, dat gelijkgestelde produkt niet te worden opgenomen in de optelling die ter controle van de plafonnering moet worden verricht. Immers, in dergelijke gevallen is het leggen van een verband tussen dat buiten de produktieketen staande produkt en het basisprodukt zo al niet onmogelijk, dan toch zeer willekeurig. Blijkens het eveneens op deze 15e oktober 1980 gewezen arrest in zaak 145/79 (Roquette) is het in dat geval voldoende, dat het monetair compenserende bedrag voor het „gelijkgestelde” produkt niet hoger is dan dat voor het concurrerende produkt dat daadwerkelijk behoort tot de produktieketen waarvoor de monetair compenserende bedragen worden opgeteld.

35 De Commissie heeft betoogd dat de zuiver rekenkundige benadering die bovenbedoelde plafonnering zou impliceren, geen rekening houdt met de economische realiteit. Zij wijst met name op de omstandigheid dat de kwantiteit van de verschillende verwerkte produkten die uit een bepaalde hoeveelheid (1,8 ton) maïs kunnen worden verkregen, van Lid-Staat tot Lid-Staat verschilt, en dat door de vaststelling van een plafonnering „in het kader van een Lid-Staat”, dat wil zeggen op basis van de hoeveelheden afgeleide produkten die door de industrie van een bepaalde Lid-Staat worden verkregen, wanneer die hoeveelheden afwijken van die welke door de industrie van een andere Lid-Staat worden verkregen, de industrie van een van die Lid-Staten „ongerechtvaardigd zou worden begunstigd.”

36 Dit argument moet worden verworpen. Inderdaad kan, zoals de Commissie verklaart, toepassing van de door verzoekster in het hoofdgeding voorgestelde zuiver kwantitatieve methode haar niet worden voorgeschreven, met name op grond van de omstandigheid dat behalve de op zuiver kwantitatieve verhoudingscriteria gebaseerde verwerkingscoëfficiënten (1,8 ton maïs, 1 ton griesmeel) ook op niet kwantitatieve criteria gebaseerde verwerkingscoëfficiënten kunnen worden gehanteerd. Het is eveneens juist dat de Commissie rekening moet kunnen houden met de verschillen tussen de produktievoorwaarden in de verschillende Lid-Staten. In zoverre beschikt zij over een discretionaire bevoegdheid op grond waarvan, naar het Hof heeft erkend, globale beoordelingen toelaatbaar kunnen zijn. Dit verhindert echter niet dat rekening moet en kan worden gehouden met bovenbedoelde plafonnering, die een van de grenzen van de beoordelingsvrijheid van de Commissie vormt.

37 De Commissie houdt voorts staande dat „het onvermijdelijke verband tussen de monetair compenserende bedragen en de heffingen” niet kan worden ontkend. De voor de handel met derde landen vastgestelde monetair compenserende bedragen hebben volgens haar „juist tot doel het onvoldoende bedrag van de heffing of van de restitutie te compenseren.” Bijgevolg zou er een evenwicht moeten worden gevonden tussen de gewenste neutraliteit van de compenserende bedragen en de uit dat belangrijke verband voortvloeiende beschermingseisen.”

38 Ook dit argument moet worden verworpen. Zoals gezegd hebben de monetair compenserende bedragen niet tot doel, de in de handel met derde landen uit de heffingen en restituties voortvloeiende bescherming te versterken. Zij hebben, met uitsluiting van ieder beschermend element, de handhaving van het stelsel van eenvormige landbouwprijzen binnen de gemeenschappelijke markt tot doel, door opheffing van de distorsies die in de verschillende Lid-Staten zouden voortvloeien uit de omstandigheid, dat de gemeenschappelijke prijzen worden berekend op basis van een omrekeningskoers van de valuta's (groene koers) die niet overeenstemt met hun werkelijke koers.

39 De Commissie heeft tijdens de mondelinge behandeling beklemtoond, dat de omstandigheid dat het wenselijk is dat de berekeningsgrondslagen van de monetair compenserende bedragen identiek zijn voor het intracommunautaire handelsverkeer en de handel met derde landen (dat dit een gewettigd vereiste is, wordt in beginsel niet bestreden), tezamen met de omstandigheid dat de monetair compenserende bedragen „ten opzichte van derde landen daadwerkelijk de functie van een aanvulling op de heffingen vervullen”, tot „bepaalde onvolkomenheden op het niveau van het interne handelsverkeer” leidt, in die zin dat op het gebied van de intracommunautaire handel „slechts een betrekkelijke neutraliteit” wordt gewaarborgd.

40 Die redenering kan niet worden gevolgd. Door de zo vermogelijk doorgevoerde neutraliteit van de monetair compenserende bedragen in het intracommunautaire handelsverkeer — als fundamentele doelstelling van het stelsel — op te offeren aan de doelstelling, die monetair compenserende bedragen in bepaalde handelsbetrekkingen met derde landen een beschermende functie te verlenen, heeft de Commissie haar beoordelingsvrijheid op dat gebied overschreden en niet alleen de aan verordening nr. 974/71 ten grondslag liggende beginselen miskend, maar ook de in artikel 43, lid 3, EEG-Verdrag vervatte regel, dat de gemeenschappelijke ordening der markten aan het handelsverkeer binnen de Gemeenschap analoge voorwaarden moet waarborgen als op een nationale markt bestaan.

41 De gestelde vraag moet derhalve aldus worden beantwoord, dat de Commissie basisverordening nr. 974/71 van de Raad van 12 mei 1971 alsmede artikel 43, lid 3, EEG-Verdrag heeft geschonden door in verschillende achtereenvolgende uitvoeringsverordeningen en met name verordening nr. 938/77, een berekeningsmethode vast te stellen voor de monetair compenserende bedragen voor op basis van maïs verwerkte produkten waarvan de prijs afhankelijk is van die van maïs, die ertoe leidt dat voor de verschillende, door de verwerking van een bepaalde hoeveelheid maïs in een bepaalde produktieketen verkregen produkten, monetair compenserende bedragen worden verkregen waarvan de som aanzienlijk hoger is dan het monetair compenserende bedrag voor de bepaalde hoeveelheid maïs.

C — Gevolgen van de vastgestelde ongeldigheid

42 Er moet evenwel op worden gewezen, dat de vastgestelde ongeldigheid niet leidt tot de conclusies die verzoekster in het hoofdgeding eraan wil verbinden met betrekking tot de vermindering van de van haar gevorderde monetair compenserende bedragen voor haar exporten van griesmeel gedurende vermeld tijdvak. Verzoekster gaat immers uit van de onjuiste veronderstelling, dat de vermindering van de monetair compenserende bedragen voor de verschillende verwerkte produkten in die zin, dat hun som niet hoger is dan het monetair compenserende bedrag voor de hoeveelheid maïs waarvan zij afkomstig zijn, uitsluitend ten gunste van maïsgriesmeel zou moeten plaatsvinden, of in ieder geval volgens een formule die de proporties weergeeft van de verwerkte produkten die volgens haar in Frankrijk uit 1,8 ton maïs worden verkregen. Hiervóór is uiteengezet, dat een dergelijke zuiver kwantitatieve benadering, gebaseerd op de technische gegevens van een enkele Lid-Staat — die overigens betwistbaar zijn omdat de regering van de Lid-Staat andere cijfers naar voren brengt —, ontoelaatbaar is. De Commissie beschikt immers, binnen de grenzen van bovenbedoelde plafonnering, over een beoordelingsvrijheid bij de verdeling van de monetair compenserende bedragen over de verschillende verwerkte produkten waarvan dè prijzen afhankelijk zijn van die van het basisprodukt.

43 Gezien de ingewikkeldheid van de elementen die, binnen de grenzen van bovenbedoelde plafonnering, de verdeling van de invloed van het monetair compenserende bedrag voor het basisprodukt over de verschillende afhankelijke produkten kunnen bepalen, dient voorts een onderzoek te worden ingesteld naar de gevolgen, in het kader van het onderhavige prejudiciële geding, van de ongeldigheid van de door de Commissie vastgestelde berekeningsmethode.

44 Weliswaar zijn in het Verdrag de gevolgen van een ongeldigverklaring in het kader van een prejudiciële procedure niet uitdrukkelijk omschreven, doch de artikelen 174 en 176 bevatten nauwkeurige regels met betrekking tot de gevolgen van de nietigverklaring van een verordening in het kader van een rechtstreeks beroep. Zo bepaalt artikel 176, dat de instelling die de vernietigde handeling heeft verricht, gehouden is de maatregelen te nemen die noodzakelijk zijn ter uitvoering van het arrest van het Hof. In de arresten van 19 oktober 1977 (gevoegde zaken 117/76 en 16/77, Ruckdeschel e. a., „Quellmehl”, Jurispr. 1977, blz. 1753, en gevoegde zaken 124/76 en 20/77, Moulins Pont-à-Mousson e. a., „Gritz”, Jurispr. 1977, blz. 1795) heeft het Hof in het kader van een prejudiciële procedure reeds naar dat voorschrift verwezen.

45 In casu moet artikel 174, tweede alinea, EEG-Verdrag, bepalende dat het Hof die gevolgen van de vernietigde verordening kan aanwijzen welke als gehandhaafd moeten worden beschouwd, overeenkomstige toepassing vinden om dezelfde redenen van rechtszekerheid als die welke aan genoemde bepaling ten grondslag liggen. In de eerste plaats zou de ongeldigheid waarom het in casu gaat, aanleiding kunnen geven tot terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen door daarbij belanghebbende ondernemingen in landen met een zwakke valuta en nationale overheidsinstanties in landen met een sterke valuta, hetgeen, wegens het ontbreken van eenvormigheid in de toepasselijke nationale wettelijke regelingen, tot aanzienlijke verschillen in behandeling en bijgevolg tot nieuwe distorsies van de mededinging zou kunnen leiden. In de tweede plaats kunnen de economische nadelen die voortvloeien uit de ongeldigheid van de vaststelling van de monetair compenserende bedragen volgens de door de Commissie vastgestelde berekeningsmethode, niet worden geschat dan aan de hand van beoordelingen waartoe ingevolge verordening nr. 974/71 alleen die instelling bevoegd is, die daarbij rekening heeft te houden met de verschillende relevante factoren zoals de verdeling van het geplafonneerd bedrag over de verschillende afgeleide of afhankelijke produkten.

46 Om die redenen moet worden vastgesteld dat, voor wat betreft het vóór de datum van dit arrest gelegen tijdvak, de erkenning van de ongeldigheid van de vaststelling van de monetair compenserende bedragen volgens de in verordening nr. 938/77 neergelegde berekeningsmethode van die compenserende bedragen voor op basis van maïs verwerkte produkten, niet de weg opent voor betwisting van een op grond van die verordening verrichte heffing of toekenning van monetair compenserende bedragen door de nationale autoriteiten.