Hof van Justitie EU 11-07-1991 ECLI:EU:C:1991:311

Arrest

1 Bij beschikking van 25 januari 1990, ingekomen ter griffie van het Hof op 31 januari daaraanvolgend, hebben de Social Security Commissioners krachtens artikel 177 EEG-Verdrag vier prejudiciële vragen gesteld over de uitlegging van de artikelen 2 en 4 van richtlijn 79/7/EEG van de Raad van 19 december 1978 betreffende de geleidelijke tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van de sociale zekerheid (PB 1979, L 6, biz. 24).

2 De vragen zijn gerezen in een bij de Social Security Commissioners aanhangig geding tussen E. R. Johnson en de Adjudication Officer over de weigering van deze laatste om aan Johnson een uitkering wegens ernstige invaliditeit (Severe Disablement Allowance, hierna: SDA) toe te kennen.

3 Blijkens het dossier hield Johnson in 1970 op met werken om voor haar dochter te zorgen, die toen zes jaar oud was en met wie zij alleen woonde. In 1980 wilde zij weer gaan werken, maar kon zij dit niet wegens een rugletsel. Wegens haar arbeidsongeschiktheid werd haar in 1981 op grond van de toen geldende Section 36, lid 2, van de Social Security Act 1975 een niet op premiebetaling berustend invaliditeitspensioen (Non-Contributory Invalidity Pension, hierna: NCIP) tpegekend. De betaling van het NCIP werd echter stopgezet toen verzoekster met haar huidige partner ging samenwonen, op grond dat zij niet kon aantonen dat zij voldeed aan de aanvullende voorwaarde die door Section 36, lid 2, werd gesteld aan samenwonende vrouwen, namelijk dat zij ongeschikt was voor het verrichten van normale huishoudelijke werkzaamheden.

4 Het NCIP werd met ingang van 29 november 1984 afgeschaft bij Section 11 van de Health and Social Security Act 1984; de nieuwe uitkering, de SDA, waarvoor mannen en vrouwen onder gelijke voorwaarden in aanmerking kwamen, werd met ingang van 29 november 1984 van kracht. Op grond van artikel 20, lid 1, van de Social Security (Severe Disablement Allowance) Regulations 1984 evenwel kwamen degenen die aanspraak konden maken op het oude NCIP, vanaf 29 november 1984 automatisch in aanmerking voor de nieuwe SDA, zonder dat zij hoefden aan te tonen dat zij aan de nieuwe voorwaarden voldeden.

5 Op 17 augustus 1987 diende verzoekster via een Citizens' Advice Bureau een aanvraag in om toekenning van een SDA op basis van artikel 20, lid 1, van de Social Security (Severe Disablement Allowance) Regulations 1984. Zij stelde, dat zij voor het tijdvak onmiddellijk vóór 29 november 1984 recht zou hebben gehad op een NCIP, ware het niet dat gehuwde of samenwonende vrouwen moesten voldoen aan de aanvullende voorwaarde betreffende de ongeschiktheid voor huishoudelijke werkzaamheden, welke voorwaarde volgens het arrest van het Hof van 24 juni 1987 (zaak 384/85, Borrie Clarke, Jurispr. 1987, blz. 2865) als discriminerend moest worden beschouwd.

6 Verzoeksters aanvraag werd door de Adjudication Officer bij beschikking van 13 november 1987 afgewezen. Verzoeksters beroep tegen die beschikking werd door het Sutton Social Security Appeal Tribunal afgewezen bij uitspraak van 24 oktober 1988.

7 In hoger beroep voor de Social Security Commissioners betoogde de Adjudication Officer in de eerste plaats, dat verzoekster niet viel binnen de in artikel 2 omschreven personele werkingssfeer van richtlijn 79/7. Onder verwijzing naar het arrest van het Hof van 27 juni 1989 (gevoegde zaken 48/88, 106/88 en 107/88, Achterberg-te Riele e. a., Jurispr. 1989, blz. 1963) stelde hij, dat verzoekster niet kon worden aangemerkt als iemand wiens arbeid was onderbroken door ziekte of een andere in artikel 3 van de richtlijn bedoelde eventualiteit, omdat zij uit eigen beweging was opgehouden met werken om voor haar dochter te zorgen. In de tweede plaats stelde hij dat, zelfs wanneer verzoekster binnen de personele werkingssfeer van richtlijn 79/7 viel, zij vóór 29 november 1984 nooit had verzocht om een NCIP en daardoor niet voldeed aan de voorwaarden voor verkrijging van een SDA, omdat zij niet kon aantonen dat zij recht had op een NCIP althans om toekenning daarvan had verzocht.

8 Van oordeel dat voor de beslechting van het geschil een uitlegging van de richtlijn nodig is, hebben de Social Security Commissioners de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen voorgelegd:

1. Moet artikel 2 van richtlijn 79/7 van de Raad aldus worden uitgelegd, dat de personele werkingssfeer ervan zich ook uitstrekt tot de vrouw (of man) die werkzaam was in loondienst, doch deze werkzaamheid heeft gestaakt om voor een kind te zorgen, en die daarna door ziekte is verhinderd weer te gaan werken?

2. Moet, meer bepaald, die vrouw (of man) worden geacht binnen de personele werkingssfeer van de richtlijn te vallen, wanneer zij (of hij) enkel wegens ziekte niet werkt of niet werkzoekende is, of moet degene die stelt binnen de personele werkingssfeer van de richtlijn te vallen, zijn werkzaamheid in de eerste plaats hebben gestaakt wegens het intreden van een der in artikel 3 vermelde risico's en niet om voor een kind te zorgen?

3. Is het voor de beoordeling van de situatie van die vrouw in verband met artikel 2 van de richtlijn van belang, of zij al dan niet werkzoekende is geweest tussen het tijdstip waarop de zorg voor het kind een einde heeft genomen en het intreden van de ziekte waardoor zij nu arbeidsongeschikt is?

4. Heeft artikel 4 van richtlijn 79/7 van de Raad rechtstreekse werking in die zin, dat een vrouw er een recht op prestaties aan kan ontlenen (uitkering ‚B’) voor het tijdvak na de indiening van haar aanvraag, wanneer:

   1. een Lid-Staat een invaliditeitsuitkering toekende (gelijk de in de zaak Clarke onderzochte, niet op bijdragebetaling berustende invaliditeitsuitkering; uitkering ‚A’), waarop gehuwde of samenwonende vrouwen slechts aanspraak hadden voor zover zij aan een aanvullende voorwaarde voldeden, die niet voor mannen gold;

   2. uitkering ‚A’ is afgeschaft en vervangen door uitkering ‚B’;

   3. het recht op uitkering ‚B’ althans in sommige gevallen afhankelijk is gesteld van een vroegere aanspraak op de afgeschafte uitkering ‚A’;

   4. het recht van de vrouw op uitkering ‚A’ krachtens de nationale wettelijke regeling niet is vastgesteld door de indiening van een aanvraag vóór de afschaffing ervan, en niet kan worden vastgesteld door nu nog een aanvraag in te dienen, omdat geen uitkering kan worden toegekend voor tijdvakken die meer dan twaalf maanden vóór de datum van aanvraag liggen?”

9 Voor een nadere uiteenzetting van de feiten en van het rechtskader van het hoofdgeding, het procesverloop en de bij het Hof ingediende schriftelijke opmerkingen wordt verwezen naar het rapport ter terechtzitting. Deze elementen van het dossier worden hierna slechts weergegeven voor zover dat noodzakelijk is voor de redenering van het Hof.

10 De door de Social Security Commissioners gestelde prejudiciële vragen werpen twee afzonderlijke kwesties op : de afbakening van de personele werkingssfeer van richtlijn 79/7 (eerste, tweede en derde vraag) en de vaststelling van de draagwijdte van het in artikel 4 van richtlijn 79/7 neergelegde beginsel van gelijke behandeling met betrekking tot de voorwaarden voor verkrijging van een sociale-zekerheidsuitkering (vierde vraag).

11 Naar luid van artikel 1 beoogt richtlijn 79/7

„(...) de geleidelijke tenuitvoerlegging, voor wat betreft de in artikel 3 genoemde gebieden van de sociale zekerheid en van de andere factoren van sociale bescherming, van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van de sociale zekerheid, hierna ‚beginsel van gelijke behandeling’ genoemd.”

12 Volgens artikel 2 is de richtlijn van toepassing op

„de beroepsbevolking — met inbegrip van zelfstandigen, van werknemers en zelfstandigen wier arbeid is onderbroken door ziekte, ongeval of onvrijwillige werkloosheid en van werkzoekenden — alsmede op gepensioneerde of invalide werknemers en zelfstandigen.”

13 Volgens artikel 3, lid 1, is de richtlijn van toepassing op:

1. de wettelijke regelingen die bescherming bieden tegen de volgende eventualiteiten :

   • ziekte,

   • invaliditeit,

   • ouderdom,

   • arbeidsongevallen en beroepsziekten,

   • werkloosheid ;

2. de sociale-bijstandsregelingen, voor zover deze een aanvulling vormen op of in de plaats komen van de sub a) bedoelde regelingen.”

14 Artikel 4 bepaalt het volgende :

„Het beginsel van gelijke behandeling houdt in dat iedere vorm van discriminatie op grond van geslacht, hetzij direct, hetzij indirect door verwijzing naar met name echtelijke staat of gezinssituatie, is uitgesloten in het bijzonder met betrekking tot:

• de werkingssfeer van de regelingen alsmede de voorwaarden inzake toelating tot de regelingen,

• de verplichting tot premiebetaling en de premieberekening,

• de berekening van de prestaties, waaronder begrepen verhogingen verschuldigd uit hoofde van de echtgenoot en voor ten laste komende personen, alsmede de voorwaarden inzake duur en behoud van het recht op prestaties.”

15 Volgens artikel 7, lid 1, doet de richtlijn

„(...) geen afbreuk aan de bevoegdheid van de Lid-Staten om van haar werkingssfeer uit te sluiten:

1. (...)

2. (...); het verkrijgen van rechten op prestaties na tijdvakken van onderbreking van het werk wegens de opvoeding van kinderen”.