Hof van Justitie EU 16-06-1993 ECLI:EU:C:1993:245

De ontvankelijkheid van het beroep

8 De Commissie concludeert tot niet-ontvankelijkverklaring van het beroep, omdat de bestreden handeling, anders dan verzoekster stelt, geen enkele nieuwe verplichting toevoegt aan de in artikel 5 van de richtlijn bedoelde verplichtingen en derhalve geen enkel nieuw, van de rechtsgevolgen van die bepaling onderscheiden rechtsgevolg teweegbrengt.

9 Er zij aan herinnerd, dat volgens vaste rechtspraak het beroep tot nietigverklaring openstaat met betrekking tot alle door de instellingen getroffen bepalingen, ongeacht hun aard of vorm, die rechtsgevolgen teweeg beogen te brengen (arrest van 31 maart 1971, zaak 22/70, Commissie/Raad, Jurispr. 1971, blz. 263, r. o. 42).

10 In casu gaat het om een mededeling die volgens haar benaming de toepassingsmodaliteiten van, onder meer, artikel 5 van de richtlijn beoogt te preciseren, die een rechtsgrondslag mist, die integraal is gepubliceerd in de serie C van het Publikatieblad en die, zoals uit het dossier blijkt, door het bevoegde lid van de Commissie bij brief van 8 oktober 1991 ter kennis is gebracht van alle Lid-Staten.

11 Hieruit volgt, dat de beoordeling van de gegrondheid van de exceptie van niet-ontvankelijkheid afhangt van de beoordeling van de door de Franse Republiek tegen de bestreden handeling ingebrachte grieven. Mitsdien dient deze exceptie te zamen met de geschilpunten ten gronde te worden onderzocht.

Ten gronde

12 De Franse Republiek stelt in de eerste plaats schending van artikel 190 van het Verdrag en van het rechtszekerheidsbeginsel, doordat de mededeling nieuwe verplichtingen toevoegt aan die welke door artikel 5, lid 2, van de richtlijn aan de Lid-Staten zijn opgelegd. Voorts voert zij aan, dat de Commissie met deze mededeling de grenzen van de haar bij artikel 90, lid 3, van het Verdrag toegekende discretionaire bevoegdheid heeft overschreden, gelet op het ontbreken van een noodzaak tot het doen van de mededeling, de onevenredigheid van de erbij opgelegde verplichtingen en de eruit voortvloeiende ongelijke behandeling van openbare bedrijven enerzijds en particuliere ondernemingen anderzijds.

13 De Commissie brengt hiertegen in, dat de mededeling een eenvoudige toepassingsen uitvoeringsmaatregel vormt betreffende de in artikel 5, lid 2, van de richtlijn bedoelde verplichtingen, die beantwoordt aan de noodzaak om genoemde bepaling op coherente wijze toe te passen, rekening houdend met de ontwikkeling van het economisch leven en de rechtspraak van het Hof betreffende overheidssteun.

14 Derhalve dient in de eerste plaats te worden onderzocht, of de mededeling zich beperkt tot een precisering van de uit artikel 5, lid 2, van de richtlijn voortvloeiende verplichting voor Lid-Staten om de Commissie te informeren, dan wel of zij ten opzichte van deze bepaling nieuwe verplichtingen in het leven roept.

15 Er zij op gewezen, dat artikel 5 van de richtlijn slechts voorziet in een verplichting voor de Lid-Staten om de gegevens met betrekking tot de financiële betrekkingen gedurende vijf jaar ter beschikking van de Commissie te houden en ze desgevraagd aan de Commissie te doen toekomen.

16 Onder verwijzing naar punt 7 van de conclusie van de advocaatgeneraal, waar een meer gedetailleerde analyse wordt gegeven van de relevante bepalingen van de mededeling, kan worden volstaan met de opmerking, dat de mededeling voor de ondei'nemingen in de industriesector met een omzet van meer dan 250 miljoen ECU, voorziet in een jaarlijkse overdracht van de gegevens met betrekking tot de in punt 46 gespecifieerde financiële betrekkingen.

17 Vastgesteld moet worden, dat de verplichting voor de Lid-Staten om in het algemeen en systematisch die gegevens te verstrekken, niet kan worden beschouwd als zijnde inherent aan de in artikel 5, lid 2, van de richtlijn bedoelde verplichtingen, zelfs indien deze verplichting slechts bestaat met betrekking tot een bepaalde categorie bedrijven met meer dan een bepaalde omzet.

18 De Commissie bestrijdt echter, dat de aldus aan de Lid-Staten opgelegde verplichting een algemeen en systematisch karakter heeft. Volgens haar is de mededeling een bundel van individuele beschikkingen, die specifiek gericht zijn tot iedere betrokken onderneming of groep van ondernemingen in de verschillende Lid-Staten.

19 Dit argument is niet steekhoudend.

20 De mededeling heeft immers op algemene en abstracte wijze en op basis van objectieve criteria betrekking op groepen ondernemingen, doordat deze ondernemingen binnen haar werkingssfeer vallen op grond van criteria als het behoren tot een bepaalde sector en de grootte van hun omzet.

21 Aan deze vaststelling wordt niet afgedaan door de omstandigheid dat er een lijst bestaat van ondernemingen waarop de mededeling van toepassing is, aangezien de op die lijst voorkomende veertien Franse ondernemingen nu juist de ondernemingen van de industriesector met een omzet van meer dan 250 miljoen ECU zijn. De Commissie heeft dit overigens zelf ook erkend met haar verklaring, dat de betrokken lijst wijzigingen kan ondergaan wanneer andere ondernemingen een omzet van meer dan 250 miljoen ECU bereiken.

22 Uit het voorgaande volgt, dat de Commissie, door de Lid-Staten te verplichten haar in het algemeen, jaarlijks en systematisch de gegevens met betrekking tot de financiële betrekkingen van een bepaalde categorie ondernemingen met een bepaalde omzet te verstrekken, nieuwe verplichtingen heeft toegevoegd aan die welke in artikel 5, lid 2, van de richtlijn zijn voorzien.

23 Onder deze omstandigheden dient de mededeling te worden beschouwd als een handeling die eigen rechtsgevolgen teweeg beoogt te brengen, welke zich onderscheiden van de rechtsgevolgen van artikel 5, lid 2, van de richtlijn inzake doorzichtigheid. Bijgevolg kan die mededeling voorwerp zijn van een beroep tot nietigverklaring.

24 In de tweede plaats moet worden onderzocht of de Commissie, door een handeling te verrichten die de Lid-Staten verplichtingen oplegt welke niet zijn voorzien in artikel 5, lid 2, van de richtlijn, zonder daarbij de rechtsgrondslag van die handeling te vermelden, het rechtszekerheidsbeginsel heeft miskend, zoals de Franse regering stelt.

25 Het verdient opmerking, dat artikel 90, lid 3, van het Verdrag de Commissie de bevoegdheid toekent om voor de toepassing van deze bepaling passende richtlijnen of beschikkingen vast te stellen.

26 Zoals het Hof al verschillende malen heeft geoordeeld, moet de communautaire wetgeving duidelijk zijn en haar toepassing voorzienbaar voor hen die erdoor worden geraakt. Ingevolge dit rechtszekerheidsverciste dient elke handeling die rechtsgevolgen teweeg beoogt te brengen, haar verbindendheid te ontlenen aan een bepaling van het gemeenschapsrecht, die expliciet als rechtsgrondslag moet worden vermeld en die de rechtsvorm bepaalt waarin de handeling moet worden verricht.

27 Hieruit volgt, dat handelingen die bestemd zijn om de in artikel 5, lid 2, van de richtlijn bedoelde verplichtingen te wijzigen of om andere verplichtingen in het leven te roepen, uitsluitend kunnen worden verricht op de grondslag van artikel 90, lid 3, van het Verdrag.

28 Met betrekking tot het argument van de Commissie, dat de lijst van de door de mededeling geraakte veertien Franse ondernemingen haar door de bevoegde Franse autoriteiten is toegezonden en dat deze lijst dus een tussen haar en de Franse regering „overeengekomen handeling” vormt, kan —zonder dat behoeft te worden onderzocht of de bestreden handeling daadwerkelijk een „overeengekomen” handeling is — worden volstaan met de constatering, dat de mogelijkheid om een dergelijke handeling te verrichten niet in artikel 5, lid 2, van de richtlijn is voorzien.

29 Wat ten slotte het argument betreft dat de Commissie ter terechtzitting naar voren heeft gebracht, te weten dat de mededeling in werkelijkheid een tot de diensten van de Commissie gerichte circulaire is betreffende de modaliteiten volgens welke deze diensten de Lid-Staten overeenkomstig artikel 5, lid 2, van de richtlijn moeten verzoeken om de gegevens betreffende de financiële betrekkingen van de betrokken ondernemingen, kan worden volstaan met de constatering, dat de mededeling uitdrukkelijk tot de Lid-Staten is gericht, aan wie zij overigens ook ter kennis is gebracht.

30 Zonder dat behoeft te worden ingegaan op de overige door de Franse Republiek aangevoerde middelen, volgt uit het voorgaande, dat de Commissie, door een handeling te verrichten die rechtsgevolgen beoogt teweeg te brengen zonder daarbij expliciet de bepaling van het gemeenschapsrecht te vermelden waaruit de verbindendheid van die handeling voortvloeit, het rechtszekerheidsbeginsel heeft geschonden dat deel uitmaakt van de algemene beginselen van het gemeenschapsrecht, over de eerbieding waarvan het Hof heeft te waken.

31 Mitsdien moet de mededeling van de Commissie nietig worden verklaard, zonder dat behoeft te worden beslist over de overige door de Franse Republiek aangevoerde middelen.

Kosten

32 Ingevolge artikel 69, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering moet de in het ongelijk gestelde partij in de kosten worden verwezen. Aangezien de Commissie in het ongelijk is gesteld, dient zij in de kosten te worden verwezen.