Arrest van het Gerecht (Achtste kamer) van 14 maart 2013

Inleidende opmerkingen

50 Wat de hoofdelijke aansprakelijkheid van een moedermaatschappij voor het gedrag van haar dochteronderneming betreft, zij eraan herinnerd dat de omstandigheid dat een dochteronderneming eigen rechtspersoonlijkheid bezit, niet volstaat om de mogelijkheid uit te sluiten dat haar gedrag aan de moedermaatschappij wordt toegerekend (arrest Hof van 14 juli 1972, Imperial Chemical Industries/Commissie, 48/69, Jurispr. blz. 619, punt 132).

51 De mededingingsregels van de Europese Unie zien immers op de activiteiten van ondernemingen en het begrip onderneming omvat elke entiteit die een economische activiteit uitoefent, ongeacht de rechtsvorm van die entiteit en de wijze waarop deze wordt gefinancierd (arresten Hof van 10 september 2009, Akzo Nobel e.a./Commissie, C-97/08 P, Jurispr. blz. I-8237, punten 54 en 55, en 29 september 2011, Elf Aquitaine/Commissie, C-521/09 P, Jurispr. blz. I-8947, punt 53).

52 Voorts heeft de Unierechter gepreciseerd dat in deze context onder het begrip onderneming een economische eenheid moet worden verstaan, ook al wordt deze economische eenheid uit juridisch oogpunt door verschillende natuurlijke personen of rechtspersonen gevormd (arrest Hof van 14 december 2006, Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio, C-217/05, Jurispr. blz. I-11987, punt 40, en arrest Elf Aquitaine/Commissie, aangehaald in punt 51, punt 53). De Unierechter heeft dan ook beklemtoond dat voor de toepassing van de mededingingsregels niet beslissend is dat twee vennootschappen formeel los van elkaar staan daar zij elk eigen rechtspersoonlijkheid bezitten, maar wel of hun marktgedrag dat van een eenheid is. Het kan dus noodzakelijk zijn, te onderzoeken of twee vennootschappen met eigen rechtspersoonlijkheid één onderneming of economische eenheid met een en hetzelfde marktgedrag vormen (arrest Imperial Chemical Industries/Commissie, aangehaald in punt 50, punt 140, en arrest Gerecht van 15 september 2005, DaimlerChrysler/Commissie, T-325/01, Jurispr. blz. II-3319, punt 85).

53 Wanneer een dergelijke economische eenheid de mededingingsregels overtreedt, moet zij in overeenstemming met het beginsel van persoonlijke aansprakelijkheid de verantwoordelijkheid daarvoor dragen (zie arresten Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 51, punt 56, en Elf Aquitaine/Commissie, aangehaald in punt 51, punt 53, en aldaar aangehaalde rechtspraak).

54 Zo kan het gedrag van een dochteronderneming aan de moedermaatschappij worden toegerekend met name wanneer de dochteronderneming, hoewel zij een eigen rechtspersoonlijkheid heeft, niet zelfstandig haar marktgedrag bepaalt, maar in hoofdzaak de haar door de moedermaatschappij verstrekte instructies volgt, gelet in het bijzonder op de economische, organisatorische en juridische banden die deze twee juridische entiteiten verenigen (arresten Hof van 16 november 2000, Metsä-Serla e.a./Commissie, C-294/98 P, Jurispr. blz. I-10065, punt 27, en 28 juni 2005, Dansk Rørindustri e.a./Commissie, C-189/02 P, C-202/02 P, C-205/02 P-C-208/02 P en C-213/02 P, Jurispr. blz. I-5425, punt 117, en arrest Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 51, punt 54).

55 In een dergelijke situatie maken de moederonderneming en haar dochteronderneming immers deel uit van één economische eenheid en vormen zij dus één enkele onderneming in de zin van de hierboven genoemde rechtspraak. Het is dus niet het feit dat de moedermaatschappij haar dochteronderneming heeft aangespoord de inbreuk te plegen, en nog minder haar betrokkenheid bij die inbreuk, maar wel het feit dat zij één enkele onderneming in de zin van artikel 81 EG vormen, dat de Commissie in staat stelt om de beschikking waarbij geldboeten worden opgelegd, aan de moedermaatschappij te richten (arresten Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 51, punt 59, en Elf Aquitaine/Commissie, aangehaald in punt 51, punt 55).

56 In dit verband moet worden gepreciseerd dat de Commissie zich niet kan beperken tot de vaststelling dat een onderneming een beslissende invloed op de andere onderneming kan uitoefenen, zonder na te gaan of deze invloed daadwerkelijk is uitgeoefend. Integendeel, het staat in beginsel aan de Commissie om een dergelijke beslissende invloed aan te tonen op grond van een geheel van feiten, waaronder in het bijzonder de eventuele bevoegdheid van een van die ondernemingen om aan de andere leiding te geven (zie in die zin arrest Hof van 2 oktober 2003, Aristrain/Commissie, C-196/99 P, Jurispr. blz. I-11005, punten 96-99; arrest Dansk Rørindustri e.a./Commissie, aangehaald in punt 54, punten 118-122, en arrest Gerecht van 27 september 2006, Avebe/Commissie, T-314/01, Jurispr. blz. II-3085, punt 136).

57 In het bijzondere geval waarin een moedermaatschappij 100 % van het kapitaal in handen heeft van haar dochteronderneming die een inbreuk op de mededingingsregels van de Unie heeft gemaakt, kan deze moedermaatschappij een beslissende invloed uitoefenen op het gedrag van deze dochter en bestaat er een weerlegbaar vermoeden dat die moedermaatschappij daadwerkelijk een beslissende invloed uitoefent op het gedrag van haar dochter (arresten Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 51, punt 60, en Elf Aquitaine/Commissie, aangehaald in punt 51, punt 56).

58 In die omstandigheden volstaat het dat de Commissie bewijst dat het gehele kapitaal van een dochteronderneming in handen is van haar moedermaatschappij om aan te nemen dat deze laatste een beslissende invloed heeft op het commerciële beleid van de dochter. De Commissie kan de moedermaatschappij vervolgens hoofdelijk aansprakelijk stellen voor de betaling van de aan de dochteronderneming opgelegde geldboete, tenzij de moedermaatschappij, die dat vermoeden moet weerleggen, afdoende bewijzen overlegt die aantonen dat haar dochteronderneming zich zelfstandig op de markt gedraagt (arrest Hof van 20 januari 2011, General Química e.a./Commissie, C-90/09 P, Jurispr. blz. I-1, punt 40, en arrest Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 51, punt 57).

59 De bezwaren van verzoekster inhoudende dat de Commissie enerzijds artikel 253 EG heeft geschonden doordat zij de bestreden beschikking onvoldoende heeft gemotiveerd wat de toerekening van de door Weichert gemaakte inbreuk betreft, en anderzijds artikel 81 EG heeft geschonden doordat zij haar die inbreuk toerekent, moeten in het licht van de hierboven in herinnering gebrachte rechtspraak worden onderzocht.

Schending van de motiveringsverplichting

60 Verzoekster, de uiteindelijke moedermaatschappij van het Del Monte-concern, betoogt dat de Commissie haar motiveringsverplichting niet is nagekomen voor zover zij niet heeft uitgelegd hoe zij op Weichert een beslissende invloed kon hebben en daadwerkelijk kon uitoefenen. De stelling van de Commissie betreffende de aansprakelijkheid van de moedermaatschappij zou berusten op het feit dat er tussen Weichert en dit concern twee banden bestonden, namelijk de deelname van WAL als stille vennoot in het kapitaal van Weichert en de distributieovereenkomst tussen Weichert en DMFPI. De bestreden beschikking zou echter geenszins uitleggen hoe Del Monte zelf een beslissende invloed op Weichert had uitgeoefend en welke banden er tussen WAL, DMFPI en Del Monte bestonden.

61 Volgens vaste rechtspraak moet de krachtens artikel 253 EG vereiste motivering beantwoorden aan de aard van de betrokken handeling en de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking doen komen, zodat de belanghebbenden de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen. De aan de motivering te stellen eisen moeten worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval, waarbij met name rekening moet worden gehouden met de inhoud van de handeling, de aard van de redengeving en het belang dat de adressaten of andere personen die rechtstreeks en individueel door de handeling worden geraakt, bij een toelichting kunnen hebben. Het is niet noodzakelijk, dat alle relevante gegevens feitelijk of rechtens in de motivering worden gespecificeerd, aangezien bij de vraag of de motivering van een handeling aan de vereisten van artikel 253 EG voldoet, niet alleen acht moet worden geslagen op de bewoordingen ervan, maar ook op de context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen (zie arrest Hof van 2 april 1998, Commissie/Sytraval en Brink’s France, C-367/95 P, Jurispr. blz. I-1719, punt 63, en aldaar aangehaalde rechtspraak, en arrest Gerecht van 4 juli 2006, Hoek Loos/Commissie, T-304/02, Jurispr. blz. II-1887, punt 58).

62 De Commissie is niet verplicht een standpunt te bepalen ten aanzien van alle door de belanghebbenden voorgedragen argumenten, maar kan volstaan met een uiteenzetting van de feiten en overwegingen rechtens die in het bestek van haar beschikking van wezenlijk belang zijn. In het bijzonder hoeft zij geen standpunt te bepalen over gegevens die kennelijk niet ter zake doen of die zonder betekenis dan wel duidelijk bijkomstig zijn (zie in die zin arrest Commissie/Sytraval en Brink’s France, aangehaald in punt 61, punt 64, en arresten Gerecht van 15 juni 2005, Corsica Ferries France/Commissie, T-349/03, Jurispr. blz. II-2197, punt 64, en 16 juni 2011, L’Air liquide/Commissie, T-185/06, Jurispr. blz. II-2809, punt 64).

63 Het is ook vaste rechtspraak dat wanneer een beschikking tot toepassing van artikel 81 EG meer dan één adressaat heeft en de vraag rijst aan wie de inbreuk moet worden toegerekend, deze beschikking een toereikende motivering moet bevatten ten aanzien van alle adressaten, in het bijzonder van degenen die volgens de bewoordingen van deze beschikking voor de inbreuk verantwoordelijk zijn (arresten Gerecht van 28 april 1994, AWS Benelux/Commissie, T-38/92, Jurispr. blz. II-211, punt 26, en 27 september 2006, Akzo Nobel/Commissie, T-330/01, Jurispr. blz. II-3389, punt 93). Ten aanzien van een moedermaatschappij die hoofdelijk aansprakelijk wordt gesteld voor de inbreuk, moet een dergelijke beschikking een omstandige uiteenzetting bevatten van de redenen die kunnen rechtvaardigen dat de inbreuk aan haar wordt toegerekend (zie in die zin arresten Gerecht van 14 mei 1998, SCA Holding/Commissie, T-327/94, Jurispr. blz. II-1373, punten 78-80, en 16 juni 2011, FMC/Commissie, T-197/06, Jurispr. blz. II-3179, punt 45).

64 In casu moet in de eerste plaats worden vastgesteld dat de Commissie de structuur van het Del Monte-concern in de bestreden beschikking duidelijk heeft beschreven.

65 De Commissie heeft immers aangegeven dat Del Monte de financiële holding- en uiteindelijke moedermaatschappij van het Del Monte-concern was, welk concern bananen in Europa verhandelde door middel van talrijke „volle” dochterondernemingen, met name DMFPI (punt 19 van de bestreden beschikking).

66 De Commissie heeft ook aangegeven dat Del Monte van 24 juni 1994 tot en met 31 december 2002 een indirect belang van 80 % in het maatschappelijk kapitaal van Weichert bezat via haar volle dochteronderneming WAL, gekocht in 1994 door middel van haar dochteronderneming Global Reefer Carriers, terwijl het resterende kapitaal van Weichert vanaf maart 1999 in handen was van natuurlijke personen, namelijk D. W. en zijn twee zonen A. W. en H. W. (hierna: gezamenlijk „familie W.”), als beherende vennoten, en een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, Interfrucht Beteiligungsgesellschaft mbH (punten 15 en 381 van de bestreden beschikking).

67 De Commissie heeft, onder verwijzing naar de relevante rechtspraak van het Hof en het Gerecht over het begrip onderneming in de zin van artikel 81 EG, de beginselen uiteengezet die zij wilde toepassen om de adressaten van de bestreden beschikking vast te stellen (punten 360-366 van de bestreden beschikking). Met name heeft zij eraan herinnerd dat zij mocht aannemen dat een moedermaatschappij daadwerkelijk een beslissende invloed uitoefende op haar 100 %-dochteronderneming, terwijl de moedermaatschappij evenwel de mogelijkheid had dit vermoeden te weerleggen door afdoende bewijzen over te leggen dat haar dochteronderneming haar marktgedrag zelfstandig had bepaald (punt 364 van de bestreden beschikking).

68 Alle hierboven in de punten 65, 66 en 67 genoemde factoren waren reeds vervat in de punten 17, 27, 441 en 475 van de aan verzoekster gerichte mededeling van punten van bezwaar en op grond daarvan kon verzoekster weten waarom de Commissie van mening was dat zij binnen het Del Monte-concern daadwerkelijk een beslissende invloed op WAL en DMFPI uitoefende.

69 Op dit punt merkt de Commissie op, zonder door verzoekster te worden weersproken, dat verzoekster in de administratieve procedure niet heeft getracht het vermoeden op grond van het bezit van het gehele kapitaal van haar dochterondernemingen WAL en DMFPI te weerleggen en stelt de Commissie terecht dat zij dus niet verplicht is om nader uit te leggen hoe verzoekster op deze ondernemingen invloed uitoefende.

70 In de bestreden beschikking heeft de Commissie derhalve de vraag onderzocht of Del Monte in staat was om op Weichert een beslissende invloed uit te oefenen en of zij die invloed daadwerkelijk had uitgeoefend, en heeft zij, na vaststelling dat Del Monte slechts een indirect belang van 80 % in het maatschappelijk kapitaal van Weichert had, gemeend dat het vermoeden dat door een moedermaatschappij een beslissende invloed werd uitgeoefend op haar 100 %-dochteronderneming, ten aanzien van Del Monte niet van toepassing kon zijn (punt 384 van de bestreden beschikking).

71 Anders dan verzoekster in haar stukken betoogt, kan de vaststelling inhoudende dat „het vermoeden van uitoefening van een beslissende invloed [...] niet van toepassing is, voor zover dit op haar ziet”, niet verwijzen naar de verhoudingen die er tussen verzoekster en haar dochterondernemingen WAL en DMFPI bestaan.

72 In de tweede plaats heeft de Commissie aangegeven dat Weichert niet zozeer een dochteronderneming van Del Monte was, maar meer een partnership tussen Del Monte, als stille vennoot, met in eerste instantie D. W., en vervolgens vanaf maart 1999, de familie W., als beherende vennoten. De handelsbetrekkingen tussen de vennoten in deze gezamenlijke onderneming zijn neergelegd in de vennotenovereenkomst, waarin de statuten van de commanditaire vennootschap en meer in het bijzonder de zeggenschap en het bestuur worden vastgesteld, en in een exclusieve distributieovereenkomst over de door Del Monte geleverde bananen met het oog op de invoer hiervan in de Gemeenschap (punten 382 en 383 van de bestreden beschikking).

73 Op grond van de documenten in het dossier en de verklaringen van Weichert was de Commissie van mening dat „Del Monte samen met de familie W., als beherende vennoot, de mogelijkheid had om een beslissende invloed uit te oefenen op de wijze waarop Weichert haar bedrijf leidde en ten tijde van de betrokken periode die invloed de facto ook heeft uitgeoefend” (punt 384 van de bestreden beschikking). Zij heeft ook aangegeven dat „Weichert gedurende de periode van de inbreuk [die liep van 2000-2002] een beslissende invloed had ondervonden van de vennoten die gezamenlijk deze onderneming bij overeenkomst in de vorm van een CV hadden opgericht” (punt 385 van de bestreden beschikking).

74 In punt 386 van de bestreden beschikking heeft de Commissie gesteld dat „Del Monte samen met [de familie W. als beherende vennoot] tot eind december 2002 bij Weichert een toezichthoudende en bestuurlijke taak uitoefende” en heeft zij ter rechtvaardiging van deze conclusie verschillende feiten genoemd die in drie rubrieken zijn ondergebracht, te weten de rubriek getiteld „Belangrijke strategische besluiten bij Weichert die de instemming van alle vennoten vereisen” (punt 387 van de bestreden beschikking), de rubriek getiteld „Del Monte was in staat bij het beleid en de prijs- en verkoopproblematiek invloed uit te oefenen op Weichert en bewezen is dat zij die invloed daadwerkelijk heeft uitgeoefend” (punten 388-391 van de bestreden beschikking), en de rubriek getiteld „Del Monte was in staat om regelmatig informatie over de prijzen en de markt van Weichert te ontvangen en ontving die ook daadwerkelijk” (punten 392 en 393 van de bestreden beschikking).

75 De Commissie heeft de argumenten van Del Monte waarmee zij iedere mogelijkheid van een daadwerkelijke uitoefening van een beslissende invloed op Weichert van haar kant betwistte, onderzocht en afgewezen (punten 394-433 van de bestreden beschikking), waarna zij tot de conclusie is gekomen dat Weichert met Del Monte één economische eenheid vormde, aangezien Weichert haar eigen marktgedrag niet onafhankelijk bepaalde (punt 432 van de bestreden beschikking).

76 Bijgevolg kan de Commissie geen schending van artikel 253 EG worden verweten.

Het toerekeningscriterium in de bestreden beschikking

77 Verzoekster voert aan dat de Commissie haar „hoofdelijk en gezamenlijk” aansprakelijk heeft gesteld voor het gedrag van Weichert „enkel” op grond van een vermeende gezamenlijke zeggenschap, hetwelk nooit voldoende kan zijn voor het vaststellen van die aansprakelijkheid. Artikel 81 EG geldt immers voor „ondernemingen” en niet voor juridische entiteiten en bijgevolg kunnen verschillende juridische entiteiten aansprakelijk zijn voor een inbreuk als zij deel uitmaken van één en dezelfde onderneming. Volgens haar betoogt de Commissie in strijd met de rechtspraak en haar beschikkingspraktijk van vóór 2007 dat het feit dat een rechtspersoon gezamenlijk zeggenschap heeft over een andere rechtspersoon volstaat om vast te stellen dat zij deel uitmaken van één onderneming.

78 Dit betoog van verzoekster berust op een onjuiste veronderstelling en moet dus worden afgewezen.

79 De Commissie heeft immers onder verwijzing naar de relevante rechtspraak van het Hof en het Gerecht over het begrip onderneming in de zin van artikel 81 EG de beginselen uiteengezet die zij wilde toepassen om de adressaten van de bestreden beschikking vast te stellen (punten 360-366 van de bestreden beschikking). Nadat de Commissie heeft vastgesteld dat het in verband met het bezit van het gehele maatschappelijke kapitaal bestaande vermoeden van uitoefening van een beslissende invloed niet voor Del Monte kon gelden waar het ging om haar verhouding met Weichert, heeft zij aangegeven dat zij „zich daarom heeft beziggehouden met de vraag of Del Monte in staat was om invloed uit te oefenen op Weichert en die invloed daadwerkelijk had uitgeoefend doordat zij het marktgedrag van Weichert bepaalde” (punt 384 van de bestreden beschikking).

80 Wanneer de bestreden beschikking in haar geheel wordt gelezen, blijkt dat de Commissie weliswaar hoofdzakelijk gezien de kapitaalbanden en de strekking van de associatieovereenkomst tussen Weichert en WAL inderdaad van mening is dat Del Monte samen met de beherende vennoten gezamenlijk zeggenschap had uitgeoefend over Weichert, maar dat zij zich niet beperkt heeft tot het vaststellen of Del Monte een beslissende invloed kon uitoefenen, doch heeft onderzocht en zich ervan heeft vergewist of Del Monte daadwerkelijk die invloed op Weichert had uitgeoefend.

81 Ter ondersteuning van haar beweringen verwijst verzoekster naar punt 384 van de bestreden beschikking waarvan zij een gedeelte overneemt in haar repliek en in verband waarmee zij ten onrechte suggereert dat de Commissie hierin heeft gesteld dat, omdat „Del Monte (samen met de beherende vennoten [...]) de mogelijkheid had een beslissende invloed uit te oefenen op de wijze waarop Weichert haar bedrijf leidde”, Del Monte en Weichert één onderneming vormden, terwijl dat laatste niet in dit punt stond vermeld.

82 Overigens is in de bestreden beschikking geenszins gesteld dat Del Monte en Weichert een economische eenheid vormden enkel omdat Del Monte samen met de beherende vennoten zeggenschap uitoefende over Weichert.

83 Verzoekster stelt ook dat het criterium dat moet worden aangetoond dat de dochteronderneming in hoofdzaak de haar door de moedermaatschappij verstrekte instructies volgde, onmogelijk te verenigen is met het begrip gezamenlijke zeggenschap, aangezien „een moedermaatschappij die gezamenlijke zeggenschap uitoefent niet meer dan een vetorecht kan hebben”. Zij voegt hieraan toe dat ook het beginsel van de persoonlijke aansprakelijkheid twijfelachtig wordt, indien een entiteit die alleen maar een beperkt vetorecht heeft voor bepaalde aspecten van het optreden van een vennootschap, aansprakelijk kan worden gesteld voor het optreden van die vennootschap, waarover zij geen zeggenschap heeft.

84 Deze overwegingen van algemene aard wettigen net zo min de conclusie dat in casu artikel 81 EG is geschonden wegens de toerekening aan Del Monte van de inbreuk die door Weichert is gepleegd.

85 Zoals de Commissie in haar stukken terecht stelt, berust de toerekening van de door Weichert gepleegde inbreuk niet alleen op de bevoegdheden van Del Monte krachtens artikel 7, leden 2 en 3, van de vennotenovereenkomst, meer bepaald een vetorecht voor bepaalde besluiten betreffende de gang van zaken in de onderneming, maar op veel meer factoren die te maken hebben met de juridische, organisatorische en economische banden tussen Del Monte en Weichert, en die volgens de Commissie kenmerkend zijn voor een algemene invloed van Del Monte op Weichert.

86 Voor zover het betoog van verzoekster in die zin zou kunnen worden opgevat dat alleen een exclusieve zeggenschap van de moedermaatschappij over de dochteronderneming mogelijk kan maken vast te stellen dat deze beide juridische entiteiten één onderneming vormen en aan eerstgenoemde onderneming het inbreukmakende gedrag van de tweede onderneming toe te rekenen, moet ook dit betoog worden afgewezen.

87 Het Hof was reeds van oordeel dat de uitoefening van gezamenlijke zeggenschap door twee onderling onafhankelijke moedermaatschappijen over hun dochteronderneming in beginsel niet in de weg staat aan de vaststelling door de Commissie dat tussen één van deze moedermaatschappijen en de betrokken dochteronderneming een economische eenheid bestaat, en dat dit zelfs het geval is wanneer deze moedermaatschappij een kleiner aandeel heeft in het kapitaal van de dochter dan de andere moedermaatschappij (zie in die zin arrest Hof van 16 december 2010, AceaElectrabel Produzione/Commissie, C-480/09 P, Jurispr. blz. I-13355, punt 64).

88 In het arrest Avebe/Commissie, aangehaald in punt 56, heeft het Gerecht de gegrondheid bevestigd van een beschikking van de Commissie om aan twee vennootschappen die elk een 50 %-belang hadden in een dochteronderneming en die over een gezamenlijke bestuursbevoegdheid met betrekking tot het handelsbeleid van die dochter beschikten, de aansprakelijkheid voor het inbreukplegende gedrag van deze dochteronderneming toe te rekenen. Het Gerecht heeft in die zaak opgemerkt dat de twee vennoten, die elk voor 50 % deelnamen in de betrokken gemeenschappelijke onderneming, enkel gezamenlijk bevoegd waren om voor rekening van de gemeenschappelijke onderneming te handelen en te tekenen, haar tegenover derden en derden tegenover haar te verbinden, en gelden voor haar te ontvangen en uit te geven. Voorts kwam de dagelijkse leiding toe aan twee directeuren, die respectievelijk door de twee moedermaatschappijen werden benoemd. Ten slotte waren deze moedermaatschappijen onbeperkt en hoofdelijk aansprakelijk voor de verbintenissen van de gemeenschappelijke onderneming.

89 De door verzoekster gesignaleerde verschillen tussen de zaak die aanleiding was tot het arrest Avebe/Commissie, aangehaald in punt 56, en de onderhavige procedure doen niet af aan de in dit arrest vastgestelde principiële uitkomst.

90 Ten slotte betoogt verzoekster dat de Commissie tot 2007 artikel 81 EG met betrekking tot de toerekening van een inbreuk op juiste wijze heeft uitgelegd, en dat de hiermee strijdige, thans door haar verdedigde stelling dat de gezamenlijke zeggenschap de aansprakelijkheid van een moedermaatschappij rechtvaardigt, onjuist is.

91 Op dit punt zij eraan herinnerd dat het Hof herhaaldelijk heeft geoordeeld dat de eerdere beschikkingspraktijk van de Commissie niet als rechtskader voor geldboeten in mededingingszaken fungeert en dat beschikkingen in andere zaken een indicatieve waarde hebben wat het al dan niet bestaan van discriminaties betreft (arrest Hof van 21 september 2006, JCB Service/Commissie, C-167/04 P, Jurispr. blz. I-8935, punt 205). Hieruit volgt dat verzoekster zich voor de Unierechter niet op de beschikkingspraktijk van de Commissie kan beroepen (arrest Hof van 24 september 2009, Erste Group Bank e.a./Commissie, C-125/07 P, C-133/07 P, C-135/07 P en C-137/07 P, Jurispr. blz. I-8681, punt 123).

Het bestaan van een economische eenheid tussen Del Monte en Weichert

Onjuistheid van het dispositief van de bestreden beschikking

277 Verzoekster betoogt dat artikel 1, sub h, en artikel 3 van de bestreden beschikking artikel 81 EG schenden, voor zover de Commissie tot de slotsom komt dat zij deze bepaling heeft geschonden „door deel te nemen aan onderlinge afgestemde gedragingen”, en niet enkel dat zij „gezamenlijk en hoofdelijk” aansprakelijk is voor de aan Weichert opgelegde boete. In de bestreden beschikking zouden duidelijk de bevoegdheden van de Commissie krachtens artikel 7 van de verordening nr. 1/2003 worden overschreden, voor zover zij haar hierin zou bevelen een einde te maken aan een inbreuk waarbij zij nooit betrokken was geweest. De bepalingen van de bestreden beschikking zouden ook artikel 253 EG schenden, aangezien het dispositief ervan duidelijk in tegenspraak was met de „considerans” waarin de Commissie heeft verklaard niet te hebben vastgesteld dat verzoekster artikel 81 EG had geschonden. Door de onjuistheid van het dispositief van de bestreden beschikking zou zij het risico lopen van een beroep tot schadevergoeding bij een nationale rechter.

278 Wat de grief van schending van artikel 253 EG betreft, moet de motivering van een handeling logisch zijn en mag deze geen inhoudelijke tegenstrijdigheden bevatten, die aan een goed begrip van de aan die handeling ten grondslag liggende redenen in de weg zou staan (zie in die zin arrest Elf Aquitaine/Commissie, aangehaald in punt 51, punt 151).

279 Een tegenstrijdige motivering van een beschikking levert een schending op van de uit artikel 253 EG voortvloeiende motiveringsverplichting waardoor de geldigheid van de betrokken handeling kan worden aangetast, indien is aangetoond dat de geadresseerde van de handeling door die tegenstrijdigheid geheel of gedeeltelijk niet in staat is de werkelijke redenen van de beschikking te kennen, waardoor het dispositief van de handeling geheel of gedeeltelijk een juridische grondslag ontbeert (arresten Gerecht van 24 januari 1995, Tremblay e.a./Commissie, T-5/93, Jurispr. blz. II-185, punt 42, en 30 maart 2000, Kish Glass/Commissie, T-65/96, Jurispr. blz. II-1885, punt 85).

280 In de bestreden beschikking heeft de Commissie in het licht van het verbod van artikel 81 EG eerst de informatie onderzocht die tussen enerzijds Chiquita en Dole, en anderzijds tussen Dole en Weichert werd uitgewisseld. In punt 359 van de bestreden beschikking is zij tot de volgende conclusie gekomen:

„De ondernemingen Chiquita, Dole en Weichert hebben één enkele voortdurende inbreuk op artikel 81 [EG] gemaakt in verband met de vaststelling van prijzen en de uitwisseling van referentieprijzen betreffende verse bananen in Noord-Europa. De entiteiten die voor deze inbreuk aansprakelijk zijn, worden in hoofdstuk 6 van deze beschikking opgesomd.”

281 In het betrokken hoofdstuk heeft de Commissie vervolgens de vaste rechtspraak toegepast, op grond waarvan het mededingingsverstorend gedrag van een onderneming aan een andere onderneming kan worden toegerekend wanneer eerstgenoemde onderneming niet zelfstandig haar marktgedrag bepaalde, maar hoofdzakelijk, gelet in het bijzonder op de economische en juridische banden die hen verenigden, de door laatstgenoemde onderneming verstrekte instructies volgde. Indien een dochteronderneming niet onafhankelijk haar eigen marktgedrag bepaalt, vormt de onderneming die haar marktgedrag heeft bepaald, met haar een economische eenheid en kan deze aansprakelijk zijn voor een inbreuk omdat zij deel uitmaakt van dezelfde onderneming (punten 362 en 363 van de bestreden beschikking).

282 Nadat de Commissie verschillende factoren betreffende de indertijd tussen Del Monte en Weichert bestaande verhouding, heeft onderzocht en in aanmerking genomen, heeft zij gemeend dat Weichert met Del Monte een economische eenheid vormde, aangezien eerstgenoemde onderneming haar marktgedrag niet onafhankelijk bepaalde (punt 432 van de bestreden beschikking). Zij is tot de conclusie gekomen dat zij „Del Monte en Weichert hoofdelijk en gezamenlijk aansprakelijk achtte voor de betrokkenheid bij de inbreuk begaan in de periode 1 januari 2000 tot en met 31 december 2002” (punt 433 van de bestreden beschikking).

283 In het dispositief van de bestreden beschikking is de Commissie in artikel 1, sub h, tot de slotsom gekomen dat Del Monte een van de ondernemingen is die „artikel 81 EG hebben geschonden door deel te nemen aan onderling afgestemde feitelijke gedragingen waarmee zij de prijsnoteringen van bananen coördineerden”. In artikel 3 dat in samenhang met artikel 1, sub h, moet worden gelezen, vraagt de Commissie Del Monte „onverwijld een einde te maken aan de [in artikel 1 bedoelde] inbreuk, voor zover zij zulks nog niet [heeft] gedaan”.

284 Uit de strekking van de bestreden beschikking blijkt geen interne tegenstrijdigheid die in de weg zou staan aan een goed begrip van de aan die handeling ten grondslag liggende redenen en meer in het bijzonder het feit dat de Commissie de aansprakelijkheid van Del Monte heeft vastgesteld.

285 Bijgevolg moet de grief inzake schending van artikel 253 EG worden verworpen.

286 De stelling van verzoekster betreffende de schending van artikel 81 EG is op dezelfde argumentatie gebaseerd als die waarmee de grief betreffende de schending van wezenlijke vormvoorschriften wordt gestaafd, namelijk dat de Commissie in het dispositief van de beschikking de conclusie heeft getrokken dat Del Monte artikel 81 EG had geschonden, terwijl zij tevoren had verklaard dat zij niet had vastgesteld dat deze onderneming die bepaling had geschonden. Verzoekster voegt hieraan toe dat de Commissie dus duidelijk haar bevoegdheden krachten artikel 7 van verordening nr. 1/2003 overschrijdt, voor zover zij haar beveelt een einde te maken aan een inbreuk waarbij zij nooit betrokken is geweest.

287 Dienaangaande kan worden volstaan met de vaststelling dat deze argumentatie op een onjuiste veronderstelling berust en moet worden afgewezen.

288 Verzoekster is namelijk persoonlijk veroordeeld wegens een inbreuk die zij wordt geacht zelf te hebben begaan wegens de economische en juridische banden die haar met Weichert verenigden en die haar in staat hebben gesteld, het marktgedrag van laatstgenoemde te bepalen (zie in die zin arresten Imperial Chemical Industries/Commissie, aangehaald in punt 50, punt 141, en Metsä-Serla e.a./Commissie, aangehaald in punt 54, punten 28 en 34).

289 Hiervan was verzoekster, die zelf in haar stukken de hierboven in punt 288 genoemde relevante rechtspraak citeert, bovendien geheel op de hoogte.

290 Ten slotte stelt verzoekster dat het voor haar onmogelijk is artikel 3 van de bestreden beschikking na te leven, aangezien zij geen einde kan maken aan een eventueel door Weichert begane inbreuk.

291 Op dit punt volstaat de opmerking dat, anders dan verzoekster betoogt, artikel 3 van de bestreden beschikking haar niet verplicht een einde te maken aan een eventueel door Weichert begane inbreuk, indien zij geen zeggenschap meer over haar uitoefent. Door de ondernemingen die aan het kartel hebben deelgenomen, te gelasten zich voortaan te onthouden van en een einde te maken aan iedere in artikel 1 bedoelde handeling of gedraging, heeft de Commissie namelijk alleen aangegeven welke gevolgen voor hun toekomstig gedrag voortvloeien uit de in artikel 1 van de bestreden beschikking vastgestelde inbreuk (zie in die zin arrest Gerecht van 30 september 2009, Hoechst/Commissie, T-161/05, Jurispr. blz. II-3555, punt 193).

292 Bovendien verplicht artikel 3, eerste alinea, van de bestreden beschikking de ondernemingen slechts een einde te maken aan de inbreuk ingeval zij dat nog niet hebben gedaan. Indien verzoekster op het tijdstip van de bestreden beschikking een einde heeft gemaakt aan haar betrokkenheid bij de onderlinge afgestemde feitelijke gedragingen waarmee zij de referentieprijzen voor bananen coördineerden, ziet dit bevel van de bestreden beschikking dus niet op haar.

Het begrip onderling afgestemde feitelijke gedragingen met een mededingingsbeperkend doel

294 Interveniënte betoogt dat volgens de rechtspraak en de praktijk van de Commissie een uitwisseling van informatie tussen concurrenten op zich niet verboden is. Weichert stelt, onder verwijzing naar een arrest van de Franse cassatierechter, dat het aan de Commissie staat om de concrete mededingingsbeperkende gevolgen van een uitwisseling van informatie aan te tonen, hetgeen zij in casu zou hebben nagelaten. Ook voert zij aan dat de Commissie niet rechtens genoegzaam heeft bewezen dat verzoekster samen met Dole betrokken was bij onderling afgestemde feitelijke gedragingen, nu de bestreden beschikking niet vermeldt dat zij en Dole een overeenstemmende wil hadden dan wel dat er bij beide ondernemingen sprake was van een gemeenschappelijke gedragslijn.

295 Blijkens de bewoordingen van de bestreden beschikking verwijt de Commissie de ondernemingen die adressaat van deze beschikking waren, dat zij de referentieprijzen voor bananen onderling hebben afgestemd door informatie uit te wisselen, in dit geval door vóór het vaststellen van de prijzen bilaterale gesprekken te voeren, hetgeen kenmerkend is voor onderlinge afgestemde feitelijke gedragingen over de vaststelling van prijzen en dus ertoe strekt de mededinging in de zin van artikel 81 EG te beperken (zie met name punten 1, 54, 261 en 271 van de bestreden beschikking).

296 Dienaangaande zij in de eerste plaats eraan herinnerd dat de begrippen „overeenkomst”, „besluiten van ondernemersverenigingen” en „onderling afgestemde feitelijke gedragingen” in subjectief opzicht samenspanningsvormen van dezelfde aard vormen die enkel verschillen in de intensiteit en in de vorm waarin zij zich manifesteren (zie in die zin arrest Hof van 8 juli 1999, Commissie/Anic Partecipazioni, C-49/92 P, Jurispr. blz. I-4125, punt 131).

297 Met betrekking tot de definitie van onderling afgestemde feitelijke gedragingen heeft het Hof geoordeeld dat het gaat om een vorm van coördinatie tussen ondernemingen die, zonder dat het tot een eigenlijke overeenkomst komt, de risico’s van de mededinging welbewust vervangt door feitelijke samenwerking (arrest Suiker Unie e.a./Commissie, aangehaald in punt 151, punt 26; arresten Hof van 31 maart 1993, Ahlström Osakeyhtiö e.a./Commissie, C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 en C-125/85-C-129/85, Jurispr. blz. I-1307, punt 63, en 4 juni 2009, T-Mobile Netherlands e.a., C-8/08, Jurispr. blz. I-4529, punt 26).

298 Het begrip onderling afgestemde feitelijke gedragingen vereist behalve de afstemming tussen de ondernemingen, een daaropvolgend marktgedrag en een oorzakelijk verband tussen deze twee elementen. Dienaangaande moet behoudens door de betrokken ondernemers te leveren tegenbewijs worden vermoed dat ondernemingen die hun gedrag onderling afstemmen en op de markt actief blijven, bij de bepaling van hun gedrag op deze markt rekening houden met de informatie die zij met hun concurrenten hebben uitgewisseld. Dit geldt temeer wanneer de afstemming gedurende een lange periode en met een zekere regelmaat heeft plaatsgevonden (arrest Hof van 8 juli 1999, Hüls/Commissie, C-199/92 P, Jurispr. blz. I-4287, punten 161-163, en arrest T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punt 51).

299 Blijkens de rechtspraak is er sprake van een overeenkomst in de zin van artikel 81, lid 1, EG, indien de betrokken ondernemingen hun gezamenlijke wil tot uitdrukking hebben gebracht om zich op een bepaalde wijze op de markt te gedragen (arrest Commissie/Anic Partecipazioni, aangehaald in punt 296, punt 130).

300 Gelet op deze definities is de grief van verzoekster dat in de bestreden beschikking niet wordt vermeld dat zij en Dole een overeenstemmende wil hadden dan wel dat er bij beide ondernemingen sprake was van een gemeenschappelijke gedragslijn niet relevant, aangezien het aan haar ten laste gelegde gedrag is gekwalificeerd als een onderlinge afgestemde feitelijke gedraging en niet als een mededingingsverstorende overeenkomst.

301 Wat in de tweede plaats de voorwaarden betreft waaronder een uitwisseling van informatie tussen concurrenten kan worden geacht in strijd te zijn met de mededingingsregels, zij eraan herinnerd dat de criteria coördinatie en samenwerking, die voorwaarden zijn om te kunnen spreken van onderling samenhangende gedragingen, dienen te worden verstaan in het licht van de in de verdragsbepalingen inzake de mededinging besloten opvatting dat iedere ondernemer zelfstandig moet bepalen welk beleid hij op de gemeenschappelijke markt wil voeren (arrest Suiker Unie e.a./Commissie, aangehaald in punt 151, punt 173; arrest Hof van 14 juli 1981, Züchner, 172/80, Jurispr. blz. 2021, punt 13; arrest Ahlström Osakeyhtiö e.a./Commissie, aangehaald in punt 297, punt 63; arrest Hof van 28 mei 1998, Deere/Commissie, C-7/95 P, Jurispr. blz. I-3111, punt 86, en arrest T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punt 32).

302 Deze eis van zelfstandigheid sluit weliswaar niet uit dat de ondernemer gerechtigd is zijn beleid op een intelligente manier aan het vastgestelde of te verwachten gedrag van zijn concurrenten aan te passen, maar staat onverbiddelijk in de weg aan elk al dan niet rechtstreeks contact tussen ondernemers waardoor het marktgedrag van een bestaande of mogelijke concurrent wordt beïnvloed of deze wordt geïnformeerd over beslissingen of voornemens met betrekking tot het eigen marktgedrag, wanneer deze contacten tot doel of tot gevolg hebben dat mededingingsvoorwaarden ontstaan die, gelet op de aard van de producten of de verleende diensten, de grootte van de ondernemingen, hun aantal en de omvang van de betrokken markt, niet met de normale voorwaarden op die markt overeenkomen (zie in die zin arresten Suiker Unie e.a./Commissie, aangehaald in punt 151, punt 174, Züchner, aangehaald in punt 301, punt 14, Deere/Commissie, aangehaald in punt 301, punt 87, en T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punt 33).

303 Hieruit volgt dat de uitwisseling van informatie tussen concurrenten in strijd kan zijn met de mededingingsregels wanneer zij de onzekerheid over de werking van de betrokken markt vermindert of wegneemt en daardoor de mededinging tussen ondernemingen beperkt (arrest Deere/Commissie, aangehaald in punt 301, punt 90; arrest Hof van 2 oktober 2003, Thyssen Stahl/Commissie, C-194/99 P, Jurispr. blz. I-10821, punt 81, en arrest T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punt 35).

304 Met betrekking tot de afbakening van onderling afgestemde feitelijke gedragingen met een mededingingsbeperkende strekking ten opzichte van die met mededingingsbeperkende gevolgen, zij eraan herinnerd dat de mededingingsbeperkende strekking en gevolgen geen cumulatieve, maar alternatieve voorwaarden zijn in het kader van de beoordeling of een gedraging onder het verbod van artikel 81, lid 1, EG valt. Volgens vaste rechtspraak, die teruggaat tot het arrest van het Hof van 30 juni 1966, LTM (56/65, Jurispr. blz. 392, 414), volgt uit het feit dat het hier gaat om alternatieve voorwaarden, hetgeen blijkt uit het voegwoord „of”, dat in de eerste plaats moet worden gelet op de strekking van de onderling afgestemde feitelijke gedragingen, rekening houdend met de economische omstandigheden waarin zij moeten worden verricht. Wanneer uit een inhoudelijk onderzoek van de onderling afgestemde feitelijke gedragingen evenwel niet blijkt dat de mededinging in voldoende mate wordt aangetast, moeten de gevolgen ervan worden onderzocht en kunnen deze gedragingen slechts worden verboden indien de nodige factoren aanwezig zijn om te kunnen stellen dat de mededinging inderdaad is verhinderd dan wel in merkbare mate is beperkt of vervalst (zie in die zin arrest Hof van 20 november 2008, Beef Industry Development Society en Barry Brothers, C-209/07, Jurispr. blz. I-8637, punt 15, en arrest T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punt 28).

305 Bij de beoordeling of onderling afgestemde feitelijke gedragingen onder het verbod van artikel 81, lid 1, EG vallen, hoeft dus niet te worden gelet op de concrete gevolgen ervan wanneer vaststaat dat zij ertoe strekken de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt te verhinderen, te beperken of te vervalsen (zie in die zin arresten Hof van 13 juli 1966, Consten en Grundig/Commissie, 56/64 en 58/64, Jurispr. blz. 450, 516, en 21 september 2006, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied/Commissie, C-105/04 P, Jurispr. blz. I-8725, punt 125, en arrest Beef Industry Development Society en Barry Brothers, aangehaald in punt 304, punt 16). Het onderscheid tussen „inbreuken met mededingingsbeperkende strekking” en „inbreuken met mededingingsbeperkende gevolgen” houdt verband met de omstandigheid dat bepaalde vormen van collusie tussen ondernemingen naar hun aard kunnen worden geacht schadelijk te zijn voor de goede werking van de mededinging (arresten Beef Industry Development Society en Barry Brothers, aangehaald in punt 304, punt 17, en T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punt 29).

306 Voor de vaststelling van een mededingingsbeperkende strekking volstaat het dat de onderling afgestemde feitelijke gedragingen negatieve gevolgen voor de mededinging kunnen hebben. Met andere woorden, het volstaat dat zij concreet, gelet op de juridische en economische context ervan, de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt kunnen verhinderen, beperken of vervalsen. De vraag of en in welke mate een dergelijk gevolg daadwerkelijk intreedt, kan slechts relevant zijn voor de berekening van de geldboeten en voor de bepaling van de rechten op schadevergoeding (arrest T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punt 31).

307 Aangezien de Commissie in casu heeft geconcludeerd dat het voorafgaande prijsoverleg tussen de betrokken ondernemingen heeft geleid tot onderling afgestemde feitelijke gedragingen met een mededingingsverstorend doel, hoefde zij overeenkomstig bovengenoemde rechtspraak de gevolgen van het gelaakte gedrag niet te onderzoeken om een inbreuk op artikel 81 EG te kunnen vaststellen.

308 De stelling van verzoekster dat het aan de Commissie staat om de concrete mededingingsverstorende gevolgen van de gelaakte uitwisseling van informatie te bewijzen, dient derhalve te worden afgewezen, waarbij moet worden opgemerkt dat de verwijzing naar een beslissing van een nationale rechter, die overigens niet is overgelegd, volstrekt niet ter zake doet.

309 Het is de taak van het Gerecht om na te gaan of de bilaterale gesprekken die tussen de betrokken ondernemingen voor de vaststelling van de prijzen hebben plaatsgevonden en verband hielden met de referentieprijzen van bananen, konden worden geacht betrekking te hebben op de vaststelling van prijzen en kenmerkend konden zijn voor onderlinge afgestemde feitelijke gedragingen die ertoe strekken de mededinging te beperken in de zin van artikel 81 EG.

De strekking van de ten laste gelegde gesprekken

310 Verzoekster geeft aan dat de Commissie stelt dat zij „een oordeel heeft gegeven over de strekking van de mededingingsregeling met in aanmerkingneming van het doel en de inhoud ervan”, maar niet in staat is enigszins specifiek hierop in te gaan. Zij voegt hieraan toe dat de stelling van de Commissie dat de betrokken gesprekken tot doel hadden de prijzen te verstoren, weinig aannemelijk is, aangezien de besprekingen tussen Weichert en Dole niet van dien aard waren dat zij enige wekelijkse coördinatie mogelijk maakten, aangezien deze „af en toe” dan wel „heel af en toe” over de tendensen op het gebied van de referentieprijzen gingen en de overige tijd over „de algemene marktvoorwaarden” dan wel „de marktvoorwaarden” waaronder willekeurige onderwerpen vielen van weersomstandigheden in Europa tot gesprekken over de sector toe.

311 Behalve het feit dat de Commissie in de bestreden beschikking geen onderscheid maakt tussen het voorafgaande prijsoverleg tussen Chiquita en Dole en het prijsoverleg dat Weichert met Dole heeft gehad, voert interveniënte aan dat er geen bewijs uit die tijd is dat de inhoud weergeeft van die gesprekken, waarin alleen maar standpunten over de algemene marktvoorwaarden werden uitgewisseld die algemene en voor het publiek beschikbare informatie bevatten, aangezien geen vertrouwelijke, gevoelige of geïndividualiseerde gegevens zijn uitgewisseld. De Commissie zou ernaar streven de gesprekken te beschrijven als een onderlinge afgestemde feitelijke gedraging enkel omdat zij betrekking zouden hebben op „prijsgegevens”, hetgeen ertoe zou leiden dat iedere legitieme uitwisseling van informatie gelijk wordt gesteld aan een onderling afgestemde feitelijke gedraging.

312 In de eerste plaats kan worden volstaan met de vaststelling dat deze grief feitelijk onjuist is, zonder dat het nodig is om een uitspraak te doen over de ontvankelijkheid van de grief van het niet specifiek onderzoeken van het voorafgaande prijsoverleg tussen Weichert en Dole, welke ontvankelijkheid door de Commissie wordt betwist aangezien deze grief het kader van het geschil, zoals neergelegd in de stukken van de partijen ten principale, zou wijzigen (zie in die zin arrest Gerecht van 15 juni 2005, Regione autonoma della Sardegna/Commissie, T-171/02, Jurispr. blz. II-2123, punt 155).

313 In punt 4.4.4 van de bestreden beschikking beschrijft en onderscheidt de Commissie specifiek de inhoud van het voorafgaande prijsoverleg tussen enerzijds Dole en Chiquita (punten 149-182 van de bestreden beschikking) en anderzijds Weichert en Dole (punten 183-197 van de bestreden beschikking).

314 De Commissie merkt op dat de betrokken bilaterale gesprekken per telefoon werden gevoerd en dat de betrokken ondernemingen haar hebben meegedeeld dat zij geen notities of verslagen over deze gesprekken hadden, en legt uit dat zij zich op de verklaringen van deze ondernemingen en op documenten uit de periode van de inbreuk heeft gebaseerd om de inhoud van de betrokken bilaterale gesprekken voldoende nauwkeurig te kunnen beschrijven.

315 Met betrekking tot de bilaterale gesprekken tussen Dole en Weichert heeft eerstgenoemde onderneming, zoals blijkt uit punt 183 van de bestreden beschikking en het antwoord van Dole op het verzoek om inlichtingen van 30 maart 2006, verklaard dat het ging om „een algemene bespreking van de marktvoorwaarden (actuele en verwachte ontwikkelingen) en het totale marktvolume” en dat op woensdagmiddag werd besproken hoe zij en Weichert „de markt die week zagen en hoe de markt volgens hen de volgende week zou kunnen evolueren”. Dole heeft hieraan het volgende toegevoegd:

„Wij evalueerden de te verwachten marktvraag door de situatie op de markt te bespreken (zoals de vraag of er overtollige voorraden van ingevoerde bananen in de havens te verwachten waren en of de voorraden van gele bananen van de rijpers niet door de supermarkten werden afgenomen wegens een daling van de vraag aan de consumentenzijde).”

316 De Commissie verwijst in de punten 184 e.v. van de bestreden beschikking ook naar andere relevante verklaringen van Dole en Weichert. Deze punten luiden als volgt:

„(184) Dole stelt dat ,zij, uitgaand van hun gesprekken over de marktvoorwaarden, ook de kans bespraken dat er een algemene stijging of daling van de bananenprijzen op de markt zou komen, of de vraag of de prijzen over het algemeen op hetzelfde niveau zouden blijven. Voorts konden zij ook van gedachten wisselen over de wijze waarop de „Aldi-prijs” kon evolueren [...]’

[...]

(186) Dole verklaart dat de concurrenten haar nu en dan belden om beweringen van klanten over marktontwikkelingen te verifiëren. ‚Bijvoorbeeld [...] of Dole werkelijk in een bepaald land een promotiecampagne organiseerde.’

(187) Dole erkent in haar antwoord op een verzoek om inlichtingen dat zij af en toe ook specifiek aan Weichert onthulde ‚welke richting haar referentieprijs uit kon gaan’. Dole verklaart dat wanneer [S.] (Dole) met haar contactpersonen bij Weichert sprak, ‚Weichert eveneens regelmatig, zij het niet elke week, vroeg welke richting de referentieprijs de volgende week uit kon gaan. Indien Dole reeds een idee had welke richting de referentieprijs de volgende week uit zou gaan, gaf zij hierop een antwoord.’

(188) Weichert stelt in haar antwoord op een verzoek om inlichtingen dat de bilaterale gesprekken met Dole ‚betreffende de algemene marktvoorwaarden’ [...] ‚algemene gesprekken zonder geplande of vooraf bepaalde agenda [waren] die konden gaan over een of meer van de volgende onderwerpen’, en somt de volgende onderwerpen op: de perceptie van de markt, de markttendensen, de weersomstandigheden in Europa, de weersomstandigheden in de bananen producerende landen, de invoer van bananen in de EER, de omvang van de vraag op de markt, de evolutie van de vraag op de markt, de situatie van de verkoop op het niveau van de detailhandel, de situatie van de verkoop op het niveau van de rijpers, regelgevende kwesties zoals de mogelijke wijziging van de bananenordening van de Gemeenschap of de industrie in het algemeen (vertrek van werknemers of nieuwe aanwervingen, aangekondigde joint-ventures/overnames, enzovoort) [...]

(189) Weichert verklaart voorts dat ‚Dole [...] Weichert af en toe belde om van gedachten te wisselen over de algemene marktvoorwaarden [...] en, heel af en toe, ook over de mogelijke evolutie van de officiële prijzen voordat de bananenimporteurs elkaar op donderdag de officiële prijzen meedeelden’.

(190) In haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar stelt Dole [...] dat Weichert soms ‚vroeg welke richting de referentieprijzen voor de volgende week uit konden gaan, welke informatie [Weichert] gebruikte als maatstaf om de nauwkeurigheid van [haar] eigen schattingen te kunnen bepalen’ [...]

[...]

(195) [...] Dole verklaart in antwoord op een verzoek om inlichtingen dat ‚de contacten tot doel hadden informatie uit te wisselen zodat iedere invoerder de marktvoorwaarden beter kon evalueren. Op basis van de algemene informatie of de algemene standpunten over de markt waarvan zij via deze contacten kennis kreeg, raamde Dole de waarschijnlijke vraag op de markt, het aanbod dat waarschijnlijk beschikbaar zou zijn om aan de vraag tegemoet te komen, en evalueerde zij of de prijs die zij oorspronkelijk in gedachten had ‚overeenstemde met de reële marktvoorwaarden’ [...]”

317 Op basis van de expliciete verklaringen van de betrokken ondernemingen heeft de Commissie van mening kunnen zijn dat zowel Dole en Weichert als Dole en Chiquita in hun verschillende contacten het aanbod en de vraag of, met andere woorden, de prijsfactoren bespraken, dat wil zeggen de factoren die relevant waren voor de vaststelling van de referentieprijzen voor de volgende week, en in hun gesprekken de prijstendensen en de aanwijzingen over de referentieprijzen voor de volgende week die voor de vaststelling van deze referentieprijzen werden uitgewisseld, betrokken of aangaven (punten 148, 182 en 196 van de bestreden beschikking).

318 De Commissie heeft deze twee soorten informatie-uitwisseling ondergebracht onder de algemene noemer voorafgaand prijsoverleg, en gepreciseerd dat tijdens dit overleg „soms” prijstendensen aan bod kwamen en aanwijzingen werden verstrekt over de referentieprijzen voor de volgend week (punt 266 van de bestreden beschikking). Het voorafgaande prijsoverleg betreft dus de uitwisseling van de ene of de andere soort informatie en, a fortiori, de uitwisseling van beide soorten.

319 Dienaangaande moeten de hierna volgende bewoordingen van de verklaring van Dole in herinnering worden gebracht, dat „[de betrokken werknemers] uitgaand van hun gesprekken over de marktvoorwaarden, ook de kans bespraken dat er een algemene stijging of daling van de bananenprijzen op de markt zou komen, of de vraag of de prijzen over het algemeen op hetzelfde niveau zouden blijven. Voorts konden zij ook van gedachten wisselen over de wijze waarop de Aldi-prijs kon evolueren [...]” (punt 184 van de bestreden beschikking). Uit deze verklaring blijkt het verband tussen de gesprekken over de prijsfactoren en die over de prijsevoluties. Op basis hiervan kon de Commissie vaststellen dat de deelnemers aan het overleg wisten dat deze konden leiden tot dergelijke gesprekken of onthullingen, en niettemin hebben aanvaard eraan deel te nemen (punt 269 van de bestreden beschikking).

320 In de tweede plaats blijkt uit de punten 136, 149 en 185 van de bestreden beschikking dat de gegevens betreffende de verwachte invoervolumes in Noord-Europa reeds waren uitgewisseld voordat het voorafgaande prijsoverleg plaatsvond. De omvang van de individuele invoer van de ondernemingen kwam dus tijdens dit overleg niet aan bod, tenzij werd verwacht dat de invoer zou fluctueren of aanzienlijk zou dalen, met name doordat er een schip niet kon uitvaren. Deze vaststelling van de Commissie wordt door de andere partijen in het geding niet betwist.

321 In de derde plaats behoorden volgens Weichert tot de onderwerpen die door Dole en Weichert bij hun bilaterale gesprekken aan de orde werden gesteld de omvang van de vraag op de markt, de evolutie van de vraag op de markt, de situatie van de verkoop op het niveau van de detailhandel en de situatie van de verkoop op het niveau van de rijpers. Dole heeft tevens opgemerkt dat de informatie die zij uitwisselde met Weichert betrekking had op de marktvoorwaarden (actuele en verwachte ontwikkelingen), en gepreciseerd dat zij „de verwachte marktvraag [evalueerden] door de situatie op de markt te bespreken ([dat wil zeggen] de vraag of er overtollige voorraden van ingevoerde bananen in de havens te verwachten waren en of de voorraden van gele bananen van de rijpers niet door de supermarkten werden afgenomen wegens een daling van de vraag aan de consumentenzijde)” (punt 183 van de bestreden beschikking). Verzoekster en interveniënte tonen niet aan dat de informatie waarop deze gesprekken betrekking hadden, beschikbaar was op de markt. Hetzelfde geldt voor de gesprekken betreffende reclameacties en onvoorziene gebeurtenissen die het vervoer van de waren naar de havens van Noord-Europa belemmerden.

322 In antwoord op de opmerkingen van Dole en Weichert heeft de Commissie weliswaar zelf erkend dat de door de partijen besproken informatie „via andere bronnen kon worden verkregen” (punten 160 en 189 van de bestreden beschikking), hetgeen betrekking kan hebben op de weersomstandigheden, die Dole en Weichert in het kader van hun beschrijving van de bilaterale gesprekken hebben vermeld.

323 Dit neemt niet weg dat het standpunt van Dole of Weichert over bepaalde informatie die relevant was voor de bepaling van vraag en aanbod en die op andere wijze dan via gesprekken met de betrokken ondernemingen kon worden verkregen, en over de weerslag ervan op de evolutie van de markt, per definitie geen voor het publiek beschikbare informatie vormt.

324 Hoe dan ook staat de vaststelling van de Commissie in de punten 160 en 189 van de bestreden beschikking op zich niet in de weg aan haar – op een algemene beoordeling van de betrokken praktijk gebaseerde – conclusie dat deze praktijk een mededingingsbeperkend doel had.

325 Uit bovenstaande overwegingen komt naar voren dat de argumentatie van verzoekster en interveniënte betreffende de strekking van de ten laste gelegde gesprekken niet bewijst dat de bestreden beschikking onrechtmatig is, en moet worden afgewezen.

Deelnemers aan de informatie-uitwisseling en het feit dat deze uitwisseling bekend was

326 Interveniënte stelt dat de markt, zowel de rijpers als de grootwinkelbedrijven, op de hoogte was van haar gesprekken met Dole en dat de Commissie in de bestreden beschikking negeert dat zij de informatie over de markt deelde met haar klanten. Bijgevolg zou de Commissie geen rekening ermee houden dat de informatie-uitwisseling zich „ver over partijen heen uitstrekte”, terwijl volgens de rechtspraak een uitwisseling van informatie die ook voor de klanten toegankelijk is, de mededinging meer zou kunnen versterken dan verzwakken.

327 In de eerste plaats verwijst interveniënte naar punt 64 van haar antwoord op het verzoek om inlichtingen van de Commissie van 10 februari 2006, waarin zij vermeldt dat zij op donderdag aan het einde van de ochtend de andere invoerders haar referentieprijzen, wanneer die waren vastgesteld, mededeelde, een handelswijze waarmee de Commissie rekening heeft gehouden in de bestreden beschikking, maar die niet verward mag worden met het voorafgaande prijsoverleg dat woensdag vóór de vaststelling van die prijzen had plaatsgevonden.

328 In de tweede plaats verwijst interveniënte naar brieven van klanten, die tijdens de administratieve procedure zijn opgesteld en overgelegd dan wel van ná de vaststelling van de bestreden beschikking dateren, waarbij de ontvankelijkheid van deze laatste brieven door de Commissie wordt betwist op grond van de rechtspraak volgens welke in het kader van een beroep tot nietigverklaring krachtens artikel 230 EG de rechtmatigheid van een beschikking moet worden beoordeeld aan de hand van de gegevens feitelijk en rechtens zoals die bestonden op de datum waarop de beschikking is vastgesteld.

329 Met betrekking tot de tijdens de administratieve procedure opgestelde brieven moet worden vastgesteld dat al deze brieven identiek zijn geformuleerd, met uitzondering van de brief van D. namens de vennootschap I., en zich kenmerken door hun vaagheid.

330 Enerzijds geven de betrokken klanten aan dat het alleszins bekend was dat Weichert en de andere invoerders van bananen al vele jaren informatie hadden uitgewisseld over de hoeveelheid bananen die wordt aangevoerd en de officiële prijzen.

331 Behalve dat het bekend zijn van de informatie-uitwisseling dus niet rechtstreeks kan worden vastgesteld, maar alleen op een publiek gerucht berust, blijkt uit de brieven waarnaar interveniënte verwijst, dat het bij deze informatie-uitwisseling met name ging om de officiële prijzen, aangezien de formulering ervan betrekking kon hebben op de uitwisseling van die prijzen die plaats vond op donderdagochtend ná vaststelling van deze prijzen door de invoerders de vorige dag.

332 Anderzijds stellen de betrokken klanten dat zij „toegang hadden tot de uitgewisselde informatie”, zonder de besprekingen tussen de invoerders te vermelden en waarbij zij alleen als voorbeeld de wekelijkse lijst van aanvoer van bananen op de internetsite van Weichert noemen.

333 In dit stadium zij eraan herinnerd dat de Commissie in punt 106 van de bestreden beschikking heeft opgemerkt dat de ondernemingen, die adressaat van deze beschikking zijn, hadden verklaard dat zij donderdagochtend hun klanten de referentieprijzen meedeelden, die snel in de hele sector circuleerden en daarna aan de vakpers bekend werden gemaakt, hetgeen noch verzoekster noch interveniënte heeft betwist.

334 De brief afkomstig van D. namens de vennootschap I., bevat geen enkele verwijzing naar de besprekingen met Weichert over de referentieprijzen, aangezien de betrokkene alleen stelt dat hij de informatie over de in Europa te verwachten wekelijkse hoeveelheid bananen, die hij in het verleden kreeg door de site van Weichert te raadplegen, niet miste, omdat die informatie alleen werd gebruikt om kennis te nemen van de „namen van de schepen” die in de verschillende Europese haven aankwamen, en deze informatie voortaan werd verkregen door de leveranciers op te bellen.

335 Behalve dat die verklaring gelet op de aard van de informatie die zou worden nagestreefd, niet erg geloofwaardig is, is het significant om op te merken dat volgens de betrokkene de totale hoeveelheid dan wel de individuele hoeveelheid van elke onderneming niet relevant was in het licht van de ontwikkeling van de markt, terwijl alle andere klanten betogen dat zij de informatie over de wekelijkse aanvoer van bananen gebruikten „om de prijzen van de leveranciers, en ook die van Weichert, beter te kunnen beoordelen en te vergelijken”.

336 Overigens staat vast dat een van de getuigen, in dit geval M., sinds 1 oktober 2002 een werknemer van Weichert is, bij het voorafgaande prijsoverleg betrokken is (punt 65 van de bestreden beschikking) en degene is aan wie verschillende overgelegde brieven van de klanten zijn gericht.

337 De brieven die van ná de vaststelling van de bestreden beschikking dateren, zijn opgesteld door de personen die de brieven hebben geschreven die zijn overgelegd tijdens de administratieve procedure, waaronder ook M., en zijn alle wederom identiek geformuleerd, aangezien de getuigenissen duidelijk opnieuw zijn geformuleerd om de conclusies van de Commissie op meer directe wijze te kunnen aanvechten.

338 De betrokken klanten vermelden dat de invoerders „soms” op „verschillende tijdstippen van de week, waaronder woensdagmiddag” van gedachten wisselden over „de tendensen en de algemene marktvoorwaarden”. Volgens hen hadden deze gesprekken geen invloed gehad op de reële prijzen en waren zij voor de klanten niet nadelig.

339 De getuigen vertellen ook dat Weichert met hen besprak dan wel van gedachten wisselde over de „tendensen en de algemene marktvoorwaarden” op „verschillende tijdstippen van de week, en ook woensdagmiddag”, en verzekeren dat Weichert in dat verband altijd met hen zijn opvattingen over de markt deelde, en ook datgene wat Weichert uit de gesprekken met de andere invoerders had kunnen opmaken.

340 Behalve dat de verklaringen weergeven dat de informatie-uitwisseling tussen de invoerders geen negatieve gevolgen had, hetgeen hoogstens alleen maar een simpele overtuiging kan weergeven, is het van belang te benadrukken dat de getuigen beweren zelfs van Weichert informatie te hebben gekregen die aan haar bij haar gesprekken met de andere invoerders is verstrekt, terwijl de kennis over het bestaan van die gesprekken slechts berustte op de enkele vermeende bekendheid van die gesprekken.

341 Blijkens bovenstaande overwegingen bieden de brieven van de klanten van Weichert die als bijlage bij de memorie in interventie zijn gevoegd niet alle vereiste waarborgen van objectiviteit en moeten zij worden afgewezen, zonder dat het nodig is een uitspraak te doen over het door de Commissie aangevoerde argument van de niet-ontvankelijkheid.

342 In elk geval is het op grond van de enkele stelling dat het alleszins bekend was dat de invoerders soms onderling de algemene marktvoorwaarden bespraken, welke stelling gebaseerd is op verklaringen van algemene aard van klanten die niet rechtstreeks kunnen worden vastgesteld, maar alleen op een publiek gerucht berusten, niet mogelijk vast te stellen dat alle marktspelers precies de inhoud van het door de Commissie vastgestelde voorafgaande prijsoverleg kenden en dat andere bananenleveranciers dan Chiquita, Dole en Weichert aan die gesprekken deelnamen. Interveniënte erkent immers zelf in de memorie in interventie dat niet alle invoerders van bananen bij het voorafgaande prijsoverleg betrokken waren.

343 Voorts kan op grond van de inhoud van de overgelegde brieven niet worden vastgesteld dat Weichert met haar klanten informatie deelde over de voornemens van concurrenten aangaande de vaststelling van de prijzen, de situatie van de verkoop op het gebied van de detailhandel, het feit of er overtollige voorraden van ingevoerde bananen in de havens te verwachten waren dan wel voorraden bij de rijpers, reclameacties of onvoorziene gebeurtenissen die het vervoer naar de havens van Noord-Europa belemmerden (zie hierboven punt 321).

344 Dienaangaande stelt de Commissie terecht dat een onderscheid dient te worden gemaakt tussen enerzijds concurrenten die op onafhankelijke wijze informatie verzamelen of met klanten en derden de toekomstige prijzen bespreken, en anderzijds concurrenten die met andere concurrenten prijsfactoren en de evolutie van de prijzen bespreken, alvorens hun referentieprijzen vast te stellen (punt 305 van de beschikking).

345 Eerstgenoemd gedrag doet geen problemen rijzen uit het oogpunt van een vrije en onvervalste mededinging, maar dat geldt niet voor laatstgenoemd gedrag, dat indruist tegen het vereiste dat iedere ondernemer zelfstandig bepaalt welk beleid hij op de gemeenschappelijke markt zal voeren. Deze eis van zelfstandigheid staat onverbiddelijk in de weg aan enigerlei al dan niet rechtstreeks contact tussen ondernemers dat tot doel of tot gevolg heeft dat het marktgedrag van een bestaande of mogelijke concurrent wordt beïnvloed, of dat zulk een concurrent verneemt wat het aangenomen of voorgenomen marktgedrag van de betrokkene is (arrest Suiker Unie e.a./Commissie, aangehaald in punt 151, punten 173 en 174, en arrest Gerecht van 11 december 2003, Adriatica di Navigazione/Commissie, T-61/99, Jurispr. blz. II-5349, punt 89).

346 De individuele beoordeling door een bananenimporteur van een klimatologische gebeurtenis die negatieve gevolgen heeft voor een productieregio – welke informatie openbaar en beschikbaar is – mag niet worden verward met de situatie waarin twee concurrenten kort voor de vaststelling van hun referentieprijzen deze gebeurtenis en de weerslag ervan op de evolutie van de markt gezamenlijk beoordelen, in voorkomend geval in het licht van andere informatie over de toestand van de markt.

347 In die omstandigheden kan interveniënte zich niet rechtsgeldig beroepen op een algemeen mededingingsbevorderend informatiesysteem dat bij alle spelers van de bananenmarkt bekend is en waar zij allen bij betrokken zijn.

348 Blijkens bovenstaande overwegingen bewijst de argumentatie van interveniënte betreffende de deelnemers aan de informatie-uitwisseling en de bekendheid van die informatie-uitwisseling niet dat de bestreden beschikking onrechtmatig is en moet deze worden afgewezen.

Tijdsschema en frequentie van de gesprekken

349 In de eerste plaats betoogt verzoekster dat de besprekingen van Weichert met Dole niet van dien aard waren dat zij enige wekelijkse coördinatie mogelijk maakten, zelfs niet in het algemeen, en zij voert op dit punt aan dat het enige bewijs van de Commissie met betrekking tot de frequentie van deze besprekingen, een bewijs is dat Weichert geeft en waaruit blijkt dat de gesprekken niet meer dan een of twee keer per maand plaatsvonden. Het bewijs waarmee de Commissie zou trachten vast te stellen dat die gesprekken zich frequenter voordeden, zou betrekking hebben op de hele periode van het onderzoek, namelijk op een periode die liep van 2000 tot 2005, hetgeen niet juist zou zijn.

350 Interveniënte stelt dat de contacten met Dole algemene gesprekken waren, zonder vooraf bepaalde agenda en incidenteel, en dat de gesprekken over de mogelijke evolutie van de officiële prijzen in het algemeen en niet die van de betrokken ondernemingen, zich heel af en toe voordeden.

351 Wat de voorwaarden betreft waaronder sprake kan zijn van een ongeoorloofde afstemming, gelet op het aantal gesprekken dat de concurrenten hebben gevoerd en de regelmatigheid waarmee dit is gebeurd, blijkt uit de rechtspraak dat het van de inhoud van de afstemming en van de specifieke marktomstandigheden afhangt hoe vaak, met welke regelmaat en op welke wijze de concurrenten contact leggen om hun marktgedrag af te stemmen, alsook de intervallen tussen deze contacten en de manier waarop deze worden gelegd. Wanneer de betrokken ondernemingen een kartel vormen met een complex systeem van afstemming ten aanzien van een groot aantal aspecten van hun marktgedrag, kan immers een regelmatig contact gedurende een lange periode noodzakelijk zijn. Indien daarentegen slechts een op zichzelf staande afstemming voor een eenmalige aanpassing van het marktgedrag ten aanzien van één mededingingsparameter wordt beoogd, kan een eenmalig contact voldoende zijn om het door de betrokken ondernemingen nagestreefde mededingingsbeperkende doel te realiseren (arrest T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punt 60).

352 Het Hof heeft vastgesteld dat het niet zozeer gaat om de vraag hoe vaak de betrokken ondernemingen zijn bijeengekomen, als wel om de vraag of het contact of de contacten die hebben plaatsgevonden, deze ondernemingen de mogelijkheid hebben geboden rekening te houden met de informatie die zij met hun concurrenten hebben uitgewisseld, om hun gedrag op de betrokken markt te bepalen en de risico’s van de mededinging welbewust te vervangen door feitelijke samenwerking. Wanneer kan worden aangetoond dat deze ondernemingen hun gedragingen op elkaar hebben afgestemd en op die markt actief zijn gebleven, mag worden verlangd dat zij het bewijs leveren dat die afstemming geen invloed op hun marktgedrag heeft gehad (arrest T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punt 61).

353 Op basis van de door Dole en Weichert afgelegde verklaringen heeft de Commissie in punt 75 van de bestreden beschikking vastgesteld dat het voorafgaande prijsoverleg plaats had gevonden op woensdagmiddag, dus kort voordat zij hun referentieprijzen hadden vastgesteld, namelijk op donderdagmorgen. Deze vaststelling van de Commissie wordt door verzoekster en interveniënte niet betwist.

354 Wat de frequentie van de gesprekken betreft, heeft Dole eerst in haar antwoord op een verzoek om inlichtingen aangegeven „bijna wekelijks” met Weichert te hebben gesproken. Zij heeft gepreciseerd dat twee van haar werknemers, G. en H., ongeveer een veertigtal weken per jaar met die van Weichert hadden gesproken, terwijl een derde, S., slechts drie- à vijfmaal per jaar met hen van gedachten had gewisseld, wanneer zijn twee collega’s niet beschikbaar waren (punt 87 van de bestreden beschikking).

355 In haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar, waarin uitdrukkelijk onderscheid werd gemaakt tussen de gesprekken over de hoeveelheden en de gesprekken over „de marktvoorwaarden, prijstendensen en indicaties over de referentieprijzen”, heeft Dole aangegeven dat „de uitwisseling van informatie over de marktvoorwaarden ten gevolge van reizen of andere verplichtingen ongeveer om de twee weken plaatsvond”, hetgeen zij reeds in haar antwoord op een verzoek om inlichtingen had aangevoerd ter rechtvaardiging van het aantal gesprekken dat zij had vermeld (punten 88 en 89 van de bestreden beschikking).

356 In haar antwoord op een verzoek om inlichtingen van 15 december 2006 heeft Weichert enerzijds zelf een duidelijk onderscheid gemaakt tussen de gesprekken over de hoeveelheden en de gesprekken over de algemene marktvoorwaarden en de evolutie van de officiële prijzen en anderzijds verklaard dat die laatste gesprekken met Dole niet elke woensdag plaatsvonden, maar gemiddeld een- of tweemaal per maand. Op het verzoek van de Commissie van 5 februari 2007 om het aantal weken per jaar van die laatste soort gesprekken te preciseren, heeft Weichert verklaard dat haar werknemers ongeveer 20 tot 25 weken per jaar gesprekken met Dole voerden (punt 87 van de bestreden beschikking).

357 Vervolgens heeft Weichert in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar verklaard dat de gesprekken met Dole „gemiddeld niet meer dan een- of tweemaal per maand plaatsvonden”, zonder uitdrukkelijk terug te komen op haar oorspronkelijke raming volgens welke de gesprekken wekelijks plaatsvonden. Op basis hiervan heeft de Commissie vastgesteld dat de gesprekken ongeveer 20 tot 25 weken per jaar plaatsvonden, wat strookt met de verklaringen van Dole (punten 90 en 91 van de bestreden beschikking).

358 Op basis van de aldus verzamelde gegevens is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de gesprekken een voldoende samenhangend geheel vormden om te kunnen spreken van een patroon of een uniform systeem van informatie, waarvan de betrokken ondernemingen volgens hun behoeften gebruik konden maken (punten 91, 269 en 270 van de bestreden beschikking).

359 In de eerste plaats betwist Weichert in de memorie in interventie niet de cijfermatige raming van de frequentie van de gesprekken met Dole, zoals vervat in de bestreden beschikking. Zij benadrukt enkel dat de gesprekken over de eventuele evolutie van de officiële prijzen, die zich in het algemeen voordeed en niet de evolutie betrof van de prijzen van de betrokken ondernemingen, zich heel af en toe voordeden, hetgeen erop neerkomt dat zij dit soort informatie buiten zijn context beschouwt en de gesprekken betreffende de prijsfactoren buiten beschouwing laat, terwijl het voorafgaande prijsoverleg dat door de Commissie op grond van de door de betrokken ondernemingen afgelegde ondubbelzinnige verklaringen is opgevoerd, uit die beide soorten informatie bestaat.

360 De weersomstandigheden, zowel in de producerende landen als in de landen waarvoor het fruit met het oog op consumptie is bestemd, de omvang van de voorraden in de havens en bij de rijpers, de situatie van de verkoop op het niveau van de detailhandel en bij de rijpers, het bestaan van promotiecampagnes, zijn uiteraard zeer belangrijke factoren om te bepalen hoe de vraag zich tot het aanbod verhoudt en het feit dat zij in de bilaterale gesprekken tussen ervaren ondernemingen aan de orde komen moet ertoe leiden dat de kennis van de markt en de ontwikkeling ervan qua prijzen wordt gedeeld.

361 In dit stadium moet worden herinnerd aan de door Dole in de administratieve procedure afgelegde verklaringen over de strekking en het doel van de bilaterale gesprekken. Hierin preciseerde Dole in de eerste plaats, dat „[de betrokken werknemers], uitgaand van hun gesprekken over de marktvoorwaarden, ook de kans bespraken dat er een algemene stijging of daling van de bananenprijzen op de markt zou komen, of de vraag of de prijzen over het algemeen op hetzelfde niveau zouden blijven” en dat „zij voorts ook van gedachten konden wisselen over de wijze waarop de ‚Aldi-prijs’ kon evolueren [...]” (punt 184 van de bestreden beschikking), in de tweede plaats, dat „de contacten tot doel hadden informatie uit te wisselen zodat iedere invoerder de marktvoorwaarden beter kon evalueren” en dat „op basis van de algemene informatie of de algemene standpunten over de markt waarvan zij via deze contacten kennis kreeg, Dole de waarschijnlijke vraag op de markt raamde en het aanbod dat waarschijnlijk beschikbaar zou zijn om aan de vraag tegemoet te komen, en evalueerde of de prijs die zij oorspronkelijk in gedachten had overeenstemde met de reële marktvoorwaarden” (punt 195 van de bestreden beschikking) en in de derde plaats, dat zij „niet ontken[de] dat zij de informatie die zij van haar concurrenten heeft verkregen samen met een groot aantal andere factoren in aanmerking nam bij de vaststelling van haar eigen referentieprijzen”. Deze verklaring van Dole heeft zowel betrekking op haar gesprekken met Chiquita als met Weichert (punt 229 van de bestreden beschikking).

362 Alle gesprekken blijken dan ook eenzelfde patroon te volgen en de gesprekken over de prijsfactoren hadden hetzelfde mededingingsverstorende doel als gesprekken over de prijstendensen of over de indicaties van de referentieprijzen. De Commissie heeft terecht kunnen vaststellen dat de betrokken ondernemingen door hun standpunten over de prijsfactoren te bespreken en uit te wisselen dan ook hadden onthuld welke gedragslijn zij wilden volgen of althans de deelnemers de mogelijkheid geboden om het toekomstige gedrag van de concurrenten te evalueren wat de vaststelling van de referentieprijzen betreft dan wel de onzekerheid dienaangaande te verminderen (punt 269 van de bestreden beschikking).

363 Gelet op alle uitdrukkelijke verklaringen van Dole over de strekking en het doel van het voorafgaande prijsoverleg is het ook uitgesloten dat de bilaterale gesprekken louter en alleen betrekking hadden op een onschuldig overleg over de sector in het algemeen, ook al kunnen de werknemers van de betrokken ondernemingen af en toe naast de factoren die relevant waren voor de vaststelling van de referentieprijzen, de prijstendensen of prijsaanwijzingen een onbelangrijk onderwerp, zoals het personeel van de op de markt actieve ondernemingen, ter sprake hebben gebracht.

364 Een bijzonder grote bewijskracht kan immers worden toegekend aan verklaringen die, ten eerste, betrouwbaar zijn, ten tweede, in naam van een onderneming zijn gegeven, ten derde, zijn afgelegd door een persoon die de professionele verplichting had om in het belang van deze onderneming te handelen, ten vierde, ingaan tegen de belangen van de persoon die de verklaring aflegt, ten vijfde, van een directe getuige van de beschreven omstandigheden afkomstig zijn, en ten zesde, schriftelijk en na weloverwogen en rijp beraad zijn afgelegd (zie in die zin arrest Gerecht van 25 oktober 2011, Aragonesas Industrias y Energía/Commissie, T-348/08, Jurispr. blz. II-7583, punt 104). Dat geldt ook voor de verklaringen van Dole die schriftelijk in antwoord op een verzoek om inlichtingen dan wel een mededeling van punten van bezwaar zijn afgelegd, die ingaan tegen de belangen van deze onderneming die iedere schending van artikel 81 EG betwist en een beroep tot nietigverklaring heeft ingesteld van de beschikking van de Commissie waarbij haar, en ook Del Monte en Weichert, op grond van die schending een boete is opgelegd (zaak T-588/08).

365 In de tweede plaats bekritiseert verzoekster dat de Commissie de frequentie van de gesprekken heeft vastgesteld op ongeveer 20 tot 25 weken per jaar, met als argument dat deze frequentie samenhing met de periode van het onderzoek die liep van 2000 tot 2005.

366 Toch staat vast dat de in het verzoek om inlichtingen van 7 februari 2007 aan Weichert gerichte vraag ondubbelzinnig was, in die zin dat het daarbij ging om het aantal weken per jaar dat er bilaterale gesprekken met Dole waren geweest en dat de periode die liep van 2000 tot 2005 uiteraard de periode omvat die de Commissie uiteindelijk als duur van de inbreuk heeft aangehouden, namelijk de periode van 2000 tot 2002.

367 Dat Dole en Weichert hebben erkend dat zij een aanzienlijk aantal gesprekken hebben gevoerd, dat deze gesprekken over soortgelijke zaken gingen, dat bij deze gesprekken regelmatig dezelfde personen betrokken waren, die haast hetzelfde tijdsschema volgden en praktisch dezelfde communicatiemiddelen gebruikten, dat deze gesprekken minstens drie jaar lang zijn gevoerd, zonder dat een van de ondernemingen aanvoert dat zij zijn onderbroken, alsmede de verklaringen van Dole over de relevantie van de uitgewisselde informatie voor de vaststelling van de referentieprijzen, zijn immers allemaal factoren die de conclusie wettigen dat de Commissie terecht heeft vastgesteld dat er sprake was van een patroon of een systeem van informatie waarvan de betrokken ondernemingen volgens hun behoeften gebruik konden maken.

368 Dit systeem heeft hen in staat gesteld een klimaat van onderlinge zekerheid met betrekking tot hun toekomstige prijsbeleid te creëren (arrest Gerecht van 12 juli 2001, Tate & Lyle e.a./Commissie, T-202/98, T-204/98 en T-207/98, Jurispr. blz. II-2035, punt 60), dat nog werd versterkt door het feit dat nadien informatie over de referentieprijzen werd uitgewisseld, zodra deze op donderdagochtend waren vastgesteld.

369 De uitgewisselde informatie kon weliswaar via andere bronnen worden verkregen, maar dankzij het opgezette uitwisselingssysteem konden de betrokken ondernemingen eenvoudiger, sneller en directer kennis krijgen van deze gegevens (arrest Tate & Lyle e.a./Commissie, aangehaald in punt 368, punt 60) en deze telkens opnieuw aan een gemeenschappelijke evaluatie onderwerpen.

370 De uitgewisselde gegevens hadden op zich voldoende strategisch belang, aangezien zij zeer actueel waren en gedurende een lange periode kort op elkaar volgden.

371 Deze regelmatige en frequente uitwisseling van informatie betreffende de toekomstige referentieprijzen heeft op kunstmatige wijze de transparantie verhoogd op een markt waarop de mededinging reeds – zoals hierna in de punten 380-391 zal worden uiteengezet – verzwakt was door het specifieke regelgevingskader en de voorafgaande uitwisseling van informatie over de hoeveelheid bananen die in Noord-Europa zou worden aangevoerd (zie in die zin arrest Hof van 7 januari 2004, Aalborg Portland e.a./Commissie, C-204/00 P, C-205/00 P, C-211/00 P, C-213/00 P, C-217/00 P en C-219/00 P, Jurispr. blz. I-123, punt 281).

372 In de tweede plaatst stelt verzoekster dat de Commissie, ondanks het ruimere kader waarbinnen alle gesprekken tussen partijen hebben plaatsgevonden, in haar beschikking enkele gesprekken uit de context heeft gelicht en beweerd dat, aangezien deze gesprekken betrekking hadden op factoren die in haar ogen prijsfactoren waren, en heel af en toe op prijstendensen, kon worden verondersteld dat dit gedrag tot doel had de prijzen te beïnvloeden.

373 Zoals de Commissie terecht heeft opgemerkt, is het feit dat het voorafgaand prijsoverleg wellicht het voornaamste onderwerp is geweest van het contact tussen de concurrenten dan wel binnen een ruimere context van algemene informatie-uitwisseling tussen leveranciers van bananen kon passen, niet van belang (zie in die zin arrest Hof van 6 april 2006, General Motors/Commissie, C-551/03 P, Jurispr. blz. I-3173, punt 64) en wordt de ongeoorloofde coördinatie hierdoor niet gerechtvaardigd.

374 Blijkens voorgaande overwegingen bewijst de argumentatie van verzoekster en interveniënte betreffende de frequentie van de ten laste gelegde gesprekken niet dat de bestreden beschikking onrechtmatig is en moet deze van de hand worden gewezen.

Juridische en economische context

375 Del Monte betoogt dat het doel van het betrokken gedrag moet worden beoordeeld in de economische context waarbinnen dit gedrag heeft plaatsgevonden, en dat de bananenmarkt ten tijde dat de feiten zich voordeden specifieke kenmerken had in het licht waarvan de door de Commissie aangevoerde argumenten betreffende de strekking van de vermeende onderlinge afgestemde feitelijke gedraging niet erg overtuigend zijn.

376 Volgens interveniënte had de Commissie rekening moeten houden met de aard van de uitgewisselde informatie en de context waarbinnen de uitwisseling heeft plaatsgevonden, hetgeen zij niet heeft gedaan, terwijl gelet op de kenmerken van de bananenmarkt de vermeende verboden strekking volstrekt onaannemelijk wordt.

Relevantie van de referentieprijzen

448 Verzoekster betoogt dat de conclusie dat er sprake is van onderling afgestemde feitelijke gedragingen met een mededingingsverstorend doel, berust op een verband tussen de transactie- en de referentieprijzen, dat door Weichert in de hele procedure zeer nadrukkelijk is betwist en door de Commissie in de bestreden beschikking niet is vastgesteld.

449 Volgens interveniënte is haar referentieprijs niet een prijs die zij verwachtte te zullen krijgen, niet een startpunt voor onderhandelingen, en niet een prijs die van belang was voor de klanten dan wel een prijs waarvan de reële prijs afhing. De officiële prijs van Weichert kan derhalve geen marktsignaal zijn geweest wat haar reële marktprijzen betreft.

450 In de eerste plaats is de kwestie van de vaststelling en de relevantie van de referentieprijzen in de bananensector hoofdzakelijk onderzocht in de punten 102-128 van de bestreden beschikking.

451 Vaststaat dat Chiquita, Dole en Weichert elke week, namelijk op donderdagochtend, hun referentieprijs voor hun merk vaststelden en deze aan hun klanten meedeelden. De invoerders hebben opgemerkt dat de referentieprijzen snel circuleerden in de gehele sector en vervolgens aan de vakpers werden bekendgemaakt (punten 34, 104 en 106 van de bestreden beschikking).

452 De Commissie zet uiteen dat de transactieprijzen werden bepaald op basis van wekelijkse onderhandelingen, namelijk donderdagmorgen of vrijdag (dan wel later in de lopende week of in het begin van de volgende week) dan wel op grond van vooraf vastgestelde prijsformules die uitgingen van een vaste prijs of de prijs koppelden aan een referentieprijs van de verkoper of een concurrent of een andere referentieprijs, zoals de „Aldi-prijs”. Chiquita had met name overeenkomsten gesloten die waren gebaseerd op de „formule Dole plus”, waarvoor de transactieprijs in werkelijkheid afhing van de referentieprijs die wekelijks door Dole werd vastgesteld, of van haar eigen referentieprijzen. Voor de betrokken klanten bestond er een rechtstreeks verband tussen de betaalde prijzen en de referentieprijzen (punten 104 en 105 van de bestreden beschikking).

453 In punt 104 van de bestreden beschikking heeft de Commissie daaraan het volgende toegevoegd:

„[...] De bananenleveranciers die aan Aldi verkochten, bezorgden gewoonlijk op donderdagochtend hun offerte aan Aldi. De ‚Aldi-prijs’ werd over het algemeen rond 14.00 uur vastgesteld. De ‚Aldi-prijs’ was de prijs die Aldi aan haar bananenleveranciers betaalde. Aldi legt uit dat zij elke donderdag tussen 11.00 uur en 11.30 uur offertes van haar leveranciers ontving. Voorts zet zij uiteen dat haar wekelijkse bod aan haar leveranciers was gebaseerd op de ontvangen offertes, de prijzen van de vorige week en de prijs van dezelfde week van het vorige jaar. Ongeveer 30 minuten nadat zij de offertes van haar leveranciers heeft ontvangen, doet Aldi een tegenbod, dat normaal gelijk is voor alle leveranciers. Aldi verklaart dat zij niet op de hoogte is van het bestaan van een ‚Aldi-prijs’ en het belang van haar prijs voor de transacties van derden dus niet kan inschatten. Vanaf de tweede helft van 2002 werd de ‚Aldi-prijs’ steeds meer gebruikt als maatstaf voor de berekening van de bananenprijs voor een aantal andere transacties, met name voor de verhandeling van merkbananen.”

454 De Commissie komt tot de slotsom dat de referentieprijzen minstens dienden als marktsignaal, markttendens of aanwijzing met betrekking tot de beoogde ontwikkeling van de bananenprijzen en dat zij relevant waren voor de bananenhandel en de verkregen prijzen. Voorts waren de reële prijzen voor bepaalde transacties rechtstreeks aan de referentieprijzen gekoppeld. Volgens de Commissie waren er voldoende mogelijkheden om het doel, de mededinging te verstoren, te bereiken (punten 115 en 128 van de bestreden beschikking).

455 Anders dan interveniënte betoogt heeft de Commissie niet verklaard dat de „referentieprijs een prijs was waarvan verwacht kon worden dat hij werd verkregen”. Deze stelling vloeit voort uit een onjuiste lezing van punt 109 van de bestreden beschikking, op grond waarvan „documenten in het dossier aantonen dat de referentieprijzen belangrijk waren voor de bananenhandel en voor de prijzen die konden worden verkregen”.

456 Overigens moet worden opgemerkt dat interveniënte stelt dat zij geen contractuele afspraken had met een officiële prijs als grondslag, aangezien haar contracten of op een vaste jaarlijkse prijs waren gebaseerd of verband hielden met de „Aldi-prijs”. In punt 104 van de bestreden beschikking geeft de Commissie aan dat Weichert of toeleveringscontracten had die een vaste prijsformule bevatten of contracten waarbij de prijs wekelijks werd bepaald.

457 Gelet op alle argumenten van interveniënte moet haar stelling over de verhandeling van haar bananen aldus worden opgevat dat haar transactieprijzen voortvloeiden uit de toepassing van overeenkomsten die in een van tevoren vastgestelde jaarprijs voorzagen, en uit wekelijks onderhandelingen die niet op haar referentieprijzen waren gebaseerd, maar op de „Aldi-prijs”.

458 De Commissie stelt noch in de bestreden beschikking, noch in haar stukken dat Weichert haar bananen verhandelde door middel van overeenkomsten met een vaste prijsformule die direct op een referentieprijs (haar referentieprijs dan wel die van een concurrent) was gebaseerd.

459 Met betrekking tot de vraag of een onderling afgestemde feitelijke gedraging kan worden geacht een mededingingsbeperkende strekking te hebben ook wanneer zij geen rechtstreeks verband met de verbruikersprijzen heeft, kan uit de bewoordingen van artikel 81, lid 1, EG niet worden afgeleid dat alleen onderling afgestemde feitelijke gedragingen verboden zijn die rechtstreekse gevolgen hebben voor de prijs die door de eindgebruiker wordt betaald. Integendeel, uit artikel 81, lid 1, sub a, EG volgt dat onderling afgestemde feitelijke gedragingen een mededingingsbeperkend doel kunnen hebben indien zij bestaan in „het rechtstreeks of zijdelings bepalen van de aan- of verkoopprijzen of van andere contractuele voorwaarden” (arrest T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punten 36 en 37).

460 Voorts is artikel 81 EG, zoals ook de overige mededingingsregels van het Verdrag, niet uitsluitend bedoeld om de rechtstreekse belangen van de concurrenten of van de consument te beschermen, maar om de structuur van de markt, en daarmee de mededinging als zodanig, veilig te stellen. Bijgevolg is er niet eerst sprake van een onderling afgestemde feitelijke gedraging met een mededingingsbeperkende strekking wanneer er een rechtstreeks verband met de verbruikersprijzen bestaat (arrest T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punten 38 en 39).

461 In de tweede plaats vindt de conclusie van de Commissie met betrekking tot de relevantie van de referentieprijzen in de bananensector steun in verschillende schriftelijke bewijzen.

462 Om te beginnen vermeldt de Commissie in punt 107 van de bestreden beschikking een e-mail van B. gericht aan P. (twee directeuren van Chiquita) van 30 april 2001 die aldus luidde:

„Bewezen is dat zodra [Dole/Del Monte/Tuca] een prijs van 36,00 DEM [zullen] bereiken, hun klanten (detailhandelaars) zich zullen verzetten, aangezien de prijs voor de consument bij een zo hoge referentieprijs boven 3,00 DEM/kg moet komen te liggen. Het lijdt geen twijfel dat wij gedurende enige tijd last van dit ‚fenomeen’ zullen ondervinden. Dit zou betekenen dat onze maximale referentieprijs 40,00 DEM zou bedragen (groene referentieprijs).”

463 Volgens interveniënte geeft deze mail slechts de uitlegging van bepaalde werknemers van Chiquita weer en kan hiermee de relevantie van de referentieprijzen voor de bananen van Del Monte niet worden aangetoond.

464 Niettemin moet worden opgemerkt dat het betrokken stuk specifiek verwijst naar de kopers van bananen van het merk Del Monte, die door Weichert verhandeld werden, en van bananen van het merk Dole, hetgeen door interveniënte niet betwist wordt. Het feit dat de e-mail afkomstig is van een van de belangrijkste spelers op de bananenmarkt, die geheel op de hoogte is hoe deze markt in elkaar zit, versterkt slechts de bewijskracht ervan.

465 Zoals de Commissie terecht opmerkt, blijkt uit dit document dat de reële prijzen afhingen van de referentieprijzen en dat de klanten de evolutie ervan volgden. Het toont niet alleen aan dat de klanten reageerden wanneer de referentieprijzen een bepaald niveau bereikten, maar ook dat zij hadden begrepen dat er een verband bestond tussen deze referentieprijzen en de reële prijzen. Zo wordt in het document duidelijk verklaard dat indien de referentieprijzen van Dole/Del Monte/Tuca een niveau van „36,00 DEM” zouden bereiken, „de prijs voor de consument [...] boven 3,00 DEM/kg [moest] komen te liggen”. Het wijst eveneens op een zekere onderlinge vervlechting van de referentieprijzen voor bananen van de merken Chiquita, Dole en Del Monte en op het feit dat verschillen slechts binnen bepaalde grenzen draagbaar waren. De stelling van interveniënte dat „B. eventueel jegens P. tracht te rechtvaardigen waarom hij geen hogere officiële prijs kon vaststellen”, bevestigt slechts die laatste conclusie.

466 Interveniënte geeft ook een alternatieve verklaring van de betekenis van de e-mail van Chiquita die als volgt luidt:

„Aangezien wordt gesteld dat Chiquita met een aantal klanten overeenkomsten heeft gehad die gebaseerd waren op officiële prijzen, hebben enige klanten wellicht geklaagd over de officiële prijs van Chiquita. B. kan verondersteld hebben dat Weichert en Dole op dezelfde problematiek zijn gestuit of hij heeft wellicht een reden gezocht om jegens zijn meerdere te rechtvaardigen waarom hij niet in staat was een hogere officiële prijs vast te stellen. Indien dat zo is, heeft Chiquita duidelijk miskend hoe Weichert haar bedrijf leidt, dat wil zeggen op een wijze die inhoudelijk verschilt van de wijze die Chiquita wellicht had gekozen voor haar eigen bedrijfsvoering.”

467 De verklaring van Weichert berust echter op een hypothese, het bestaan van klachten van klanten van Chiquita, die wordt gekoppeld aan een pure inschatting van de overwegingen en het gedrag van een werknemer van Chiquita, die gezamenlijk uitmonden in een dwingende en onduidelijke slotconclusie over een verschil in bedrijfsvoering tussen Weichert en Chiquita. Die verklaring kan geen grondslag zijn om voorbij te gaan aan de expliciete strekking van de betrokken berichtgeving en de objectieve conclusie van de Commissie over de vaststelling en mededeling iedere week door Weichert van een referentieprijs in het kader van de sectorale verkooponderhandelingen .

468 Ten slotte heeft Weichert zelf in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar opgemerkt dat de betrokken e-mail het indirecte bewijs vormde dat de detailhandelaars gevoelig waren voor de referentieprijzen (punt 108 van de bestreden beschikking).

469 In de tweede plaats noemt de Commissie in de punten 112, 126 en 389 van de bestreden beschikking een faxbericht van 28 januari 2000, waarin A., een werknemer van Del Monte, A. W. in de volgende bewoordingen heeft verzocht hem het verschil tussen de „definitieve prijs”, en de „verwachte prijs” te verklaren:

„Wat alles nog erger maakt: ik heb tweemaal gesproken met de verantwoordelijke voor de bananenverkoop binnen uw onderneming, om de marktvoorwaarden en de prijzen op de markt te bespreken [...] Hij heeft mij gezegd dat de prijzen van [Weichert] ‚zeer nauw’ bij de officiële prijs zouden blijven aansluiten!!! [...]. In elk geval is dat volstrekt onaanvaardbaar.”

470 Volgens verzoekster bewijst deze briefwisseling enkel dat zij wilde dat Weichert tegen een zo hoog mogelijke prijs zou verkopen. Interveniënte stelt dat dit stuk niet bewijst dat de officiële prijs de prijs was die de invoerders verwachtten te zullen verkrijgen, en eerder de frustratie van Del Monte aantoont over het feit dat haar reële prijzen geen enkel verband hielden met haar officiële prijzen.

471 Behalve het feit dat de Commissie in de bestreden beschikking niet stelt dat „de officiële prijs de prijs was die de invoerders verwachtten te zullen verkrijgen”, laat het betrokken faxbericht zien dat er verband bestaat tussen de officiële en de reële prijs, omdat Del Monte duidelijk verwachtte dat Weichert een eindprijs zou verkrijgen die zeer dichtbij de referentieprijs zou liggen, wat haar in casu geen volledige voldoening gaf.

472 In de derde plaats noemt de Commissie een interne e-mail van Chiquita van 8 augustus 2002, gericht aan P. (algemeen president-directeur van Chiquita) door K., waarin hij zijn gedachten mededeelt na een verhoging van Dole van haar referentieprijs met 2 EUR (punten 111, 172 e.v. van de bestreden beschikking).

473 De werknemer van Chiquita heeft het volgende opgemerkt:

„Waarom hebben wij de prijs slechts met 1,5 verhoogd, terwijl Dole de hare met 2,0 heeft verhoogd?

Gisteren hadden wij de indruk dat de markt lichtjes aantrok, maar meer rond 1,00 EUR.

Vanochtend heeft Dole niet opgenomen toen ik belde, en zonder ons te raadplegen [een prijsverhoging van] 2,00 aangekondigd (via J, waardoor hij vragen kon ontwijken). Wat kan daarachter zitten?

1. [...] de reclameactie van Edeka: Edeka heeft een week lang reclame gemaakt met merken van de derde categorie, die‚ onder de Aldi-prijs’ werden aangeboden (hun assortiment bestaat gewoonlijk uit 60 Dole, 30 CB, 20 DEM en enkele bananen van de derde categorie). Zij hebben al hun leveranciers gedwongen om hen te helpen, Edeka heeft er samen met Dole mee ingestemd om 80K dozen tegen de ‚Aldi-prijs’ te kopen. Door de marktprijs en die van Aldi te verhogen, krijgen zij [Dole] om te beginnen een betere prijs voor de 80K [...] Aangezien wij met 50K CS deelnemen, kunnen wij hier enig profijt uit trekken.

2. Dole weet dat wij [Chiquita] veel „Dole plus”-transacties verrichten en gebruikt dit steeds meer om onze reële prijzen te doen stijgen, terwijl haar prijzen veel lager blijven.

Later heeft Dole mij opgebeld, haar [prijs]beweging herhaald en opgemerkt: ‚en de „Aldi-prijs” zal zeker ook met 2 stijgen.’

Via Weichert [...] weten wij dat zij vonden dat de prijsstijging van Dole lichtjes overdreven was.

Dit alles geeft mij de indruk dat Dole overdrijft en daar zo haar eigen redenen voor heeft. Aangezien we niet de indruk mogen geven dat we maar al te graag volgen, hebben wij geopteerd voor 1,50, en aldus het verschil met Dole tot 2 en met de derden [tot] 4,50/5,00 teruggebracht.”

474 Uit dit document blijkt enerzijds, dat het voor Chiquita ongebruikelijk was dat Dole een dergelijke prijsbeslissing nam „zonder haar te raadplegen” en Chiquita verwachtte dat Dole voordat zij een dergelijk prijsbesluit nam, met haar overleg zou voeren, en anderzijds, dat Dole eerst met een lagere werknemer van Chiquita had gesproken, stellig om vragen te ontwijken, en opnieuw telefonisch contact heeft opgenomen met een hoger geplaatste werknemer van Chiquita om de prijswijziging toe te lichten en Chiquita aan te moedigen dit na te volgen (punten 173 en 174 van de bestreden beschikking).

475 De e-mail van 8 augustus 2002 bewijst ook dat de referentieprijs van Dole relevant was voor de markt, en ook voor de reële prijzen die Dole en Chiquita zelf verkrijgen. Voorts beïnvloedde de referentieprijs van Dole in casu de referentieprijs van Chiquita. Volgens bovengenoemde e-mail overwoog Chiquita de avond voordien een verhoging „met ongeveer 1 [EUR]”, maar heeft zij die ochtend beslist om haar referentieprijs met 1,5 EUR te verhogen. In haar ondernemingsverklaring heeft Chiquita namelijk aangevoerd dat zij naar aanleiding van de verhoging van de referentieprijs van Dole met 2 EUR haar referentieprijs met 1,5 EUR heeft verhoogd „in plaats van slechts een verhoging van 1 EUR door te voeren, zoals de avond voordien was overwogen” (punt 111 van de bestreden beschikking).

476 De Commissie noemt ook het feit dat een werknemer van Atlanta (een rijper-distributeur) op donderdag 2 januari 2003 aan twee leidinggevende personen van Chiquita, P. en K., een e-mail heeft gezonden waarin hij verwees naar een reeds aan de klanten meegedeelde beslissing van Chiquita om haar referentieprijzen te verhogen met 0,5 EUR, dit naar aanleiding van een verhoging van de referentieprijs van Dole die op diezelfde ochtend van de verzending van die mail was doorgevoerd. In deze e-mail heeft de werknemer van Atlanta zich jegens de leidinggevenden van Chiquita „zeer kritisch uitgelaten” over deze prijsbeslissing. K. heeft hier als volgt op geantwoord: „Wij dachten dat een einde zou komen aan de prijsstijging indien wij op hetzelfde niveau bleven en dat deze evolutie hiermee tijdens de volgende weken zou worden tegengegaan.” Diezelfde dag, op 2 januari 2003, heeft een werknemer van Chiquita over dezelfde kwestie K. geschreven dat hij problemen ondervond doordat deze verhoging was doorgevoerd, terwijl de prijs reeds aan de klanten was medegedeeld. K. heeft op 6 januari op deze opmerking het volgende geantwoord (punten 110 en 176 van de bestreden beschikking):

„[P.] [algemeen president-directeur van Chiquita voor Europa] wilde niet dat Dole en Del Monte de indruk hadden dat wij hen laten vallen door alles te laten zoals het is. Dat begrijp ik.”

477 Zoals de Commissie terecht uiteenzet (punt 110 van de bestreden beschikking) blijkt uit de documenten van 2 januari 2003 dat de klanten duidelijk van mening waren dat de wijziging van de referentieprijs relevant was voor de prijzen die zij vermoedelijk zouden betalen of ontvangen. De beslissing van de uitvoerend directeur om een verhoging in te voeren terwijl de referentieprijzen reeds aan de klanten waren aangekondigd en wel om Dole en Del Monte „niet te laten vallen” geeft weer dat Chiquita werkelijk de verhogingen van de referentieprijzen van haar voornaamste concurrenten wilde ondersteunen, zo nodig door de ongebruikelijke stap te ondernemen een reeds aangekondigde prijs te verhogen, ondanks de moeilijkheden die dit bij de klanten zou geven; deze zorg was ingegeven door de wens een verhoging van de prijzen in de volgende weken niet in gevaar te brengen (punt 177 van de bestreden beschikking).

478 Stellig staat vast dat de prijsbeslissing waarvan in deze e-mail sprake is, op 2 januari 2003 is vastgesteld, direct ná het einde van de niet betwiste periode van het voorafgaande prijsoverleg. Dat neemt niet weg dat dit document op zich weliswaar niet kan bewijzen dat het verweten mededingingsverstorende gedrag heeft plaatsgevonden, maar hiermee worden wel de door de Commissie verzamelde gegevens over de relevantie van de referentieprijzen ondersteund.

479 Interveniënte stelt dat de in de punten 110 en 111 van de bestreden beschikking genoemde documenten interne stukken van Chiquita zijn die niets zeggen over haar bedoelingen of verwachtingen op het gebied van de prijsvaststelling. De e-mail van 2 januari 2003 zou niet aldus kunnen worden opgevat dat hierin wordt gesuggereerd dat de officiële prijs de prijs was die Weichert verwachtte te zullen verkrijgen.

480 De Commissie beweert echter in de bestreden beschikking niet dat de „de officiële prijs een prijs was die Weichert verwachtte te zullen verkrijgen”, en uit de betrokken documenten blijkt het belang van de referentieprijzen in de bananensector, waarin Weichert in de periode van de inbreuk een van de spelers was.

481 Opgemerkt zij dat de inbreuk betrekking heeft op één enkel product, verse bananen, waarbij een onderscheid moet worden gemaakt tussen drie verschillende kwaliteiten en dus drie verschillende prijzen. Dit product behoort tot één enkele markt, waarop Dole, Chiquita en Weichert in het kader van de vaststelling van de prijzen elke donderdagochtend hun referentieprijzen aan hun klanten meedelen. Hiermee wordt de markt een eerste maal in kennis gesteld van de verwachtingen van de invoerders betreffende de prijzen. Deze referentieprijzen betroffen weliswaar slechts de door deze ondernemingen verkochte bananen van de eerste en de tweede categorie, maar er bestond een verband tussen deze prijzen en die van merken van de derde categorie en van de merkloze bananen, aangezien de prijzen van de verschillende bananenkwaliteiten noodzakelijkerwijs elke week op elkaar werden afgestemd. Dat er een zekere onderlinge samenhang bestond tussen de referentieprijzen van de bananen van het merk Chiquita, Dole en Del Monte wordt geïllustreerd door de interne e-mails van Chiquita van 30 april 2001 (punt 107 van de bestreden beschikking) en 8 augustus 2002 (punten 111 en 172 e.v. van de bestreden beschikking).

482 Op dit punt moet nog een e-mail worden vermeld van de algemeen directeur van Chiquita voor Europa (punt 113 van de bestreden beschikking) van 21 juni 2000, gericht aan verschillende collega’s, waarin hij als volgt commentaar levert op een verlaging van de referentieprijs van Chiquita naar aanleiding van een verlaging van de prijs van Dole met 2 DEM: „Wij hadden met een prijsverschil van inmiddels 9 DEM ten opzichte van Dole geen andere keus. Dit is duidelijk een schok, aangezien de kans dat de prijzen in de zomer onder gewone productie- en marktvoorwaarden zullen worden verhoogd zeer gering of zelfs onbestaande is.” In dezelfde mail schrijft P. nog:

„[...] daarom verzoek ik u andermaal elke mogelijkheid te onderzoeken om de volumes te vergroten. De toename van de volumes zal de prijsverlaging niet voor 100 % compenseren, maar wij hebben elke extra kist nodig, zolang dat op lange termijn geen negatieve gevolgen voor ons heeft.”

483 Zoals de Commissie terecht opmerkt, toont deze e-mail hoezeer Chiquita bezorgd was om de verlaging van de referentieprijzen, die door haar als een „schok” werd ervaren, aangezien er „weinig [of] geen kans was dat de prijzen in de zomer zouden stijgen”, en hoezeer zij een oplossing wilde vinden om de negatieve gevolgen van deze situatie op het gebied van de prijzen te verhelpen, namelijk door in te grijpen in de volumes. Uit deze e-mail blijkt andermaal het belang van de verschillen tussen de referentieprijzen van de invoerders en van de vraag tot hoever deze verschillen aanvaardbaar of draagbaar zijn.

484 Het gaat om een extra bewijsstuk van de relevantie van de referentieprijzen in de bananensector waarover interveniënte geen opmerking heeft gemaakt.

485 In de vierde plaats noemt de Commissie een brief van Deutscher Fruchthandelsverband eV (DFHV, Duits verbond van fruithandelaars) aan een lid van de Commissie van 21 januari 2005, waarin met name wordt verklaard dat „deze ‚officiële’ prijzen slechts de uitgangspositie van de verschillende ondernemingen voor hun wekelijkse prijsonderhandelingen vormen” en dat „zij tot 50 % hoger zijn dan de werkelijk overeengekomen prijzen” (punten 112 en 119 van de bestreden beschikking).

486 Verzoekster merkt op dat deze brief van DFHV dateert van 2005, terwijl de vermeende inbreuk in 2002 beëindigd is. Volgens interveniënte heeft deze brief geen bewijskracht jegens haar. De brief zou niet stellen dat haar officiële prijzen en die van Dole en Chiquita een uitgangspositie waren voor de prijsonderhandelingen. In feite zou DFHV hebben bevestigd dat zij niet wist of interveniënte de officiële prijzen als uitgangspositie gebruikte voor haar prijsonderhandelingen.

487 Dit document dateert weliswaar onmiskenbaar van na de periode van de inbreuk en kan als zodanig weliswaar niet volstaan om de ten laste gelegde inbreuk aan te tonen, maar het wijst erop dat de referentieprijzen drie jaar na het verstrijken van deze periode algemeen werden beschouwd als uitgangspositie voor de wekelijkse prijsonderhandelingen, terwijl niet is aangevoerd of aangetoond dat de organisatie van de bananenmarkt inmiddels veranderingen had ondergaan.

488 De bewijskracht van dit document kan niet helemaal in twijfel worden getrokken, aangezien DFHV in een brief van 18 december 2008 heeft aangegeven dat zij niet kon bevestigen of Weichert haar officiële prijzen als uitgangspositie gebruikte voor de wekelijkse onderhandelingen, hetgeen slechts een onzekerheid weergeeft over het specifieke gedrag van deze bananenleverancier.

489 Ook moet worden vastgesteld dat interveniënte zelf zich op deze brief van DFHV van 21 januari 2005 beroept om te stellen dat de officiële prijzen tot 50 % hoger waren dan de reële prijzen en dat het belang van dit verschil aantoont dat geen invoerder kon verwachten dat doel te bereiken, hetgeen hoe dan ook door de Commissie niet wordt aangevoerd.

490 In de derde plaats stelt interveniënte dat „bewijzen” aantonen dat zij in de onderhandelingen over de prijs niet naar de officiële prijs heeft verwezen, en wijst zij met name op haar eigen verklaringen in de administratieve procedure.

491 Vaststaat dat interveniënte in antwoord op een verzoek om inlichtingen van de Commissie van 10 februari 2006 heeft aangegeven dat er geen verband bestond tussen de officiële prijzen en de reële prijzen en dat de verschillen tussen de officiële en de reële prijs aanmerkelijk waren. De verwijzing naar punt 287 van het antwoord op de mededeling van punten van bezwaar is daarentegen irrelevant daar dit punt betrekking heeft op de vraag van de volumes.

492 In de bestreden beschikking heeft de Commissie echter aangegeven dat Weichert tussen 2000 en 2002 bananen verkocht onder het merk Del Monte en op donderdag de wekelijkse referentieprijzen voor die bananen vaststelde in overleg, zoals Weichert beweert, met Del Monte. De Commissie heeft ook opgemerkt dat in de betrokken periode de referentieprijzen voor de bananen van Dole en Del Monte (de bananen van die laatste werden verhandeld door Weichert) bijna gelijk waren. Ter onderbouwing van deze vaststelling beroept de Commissie zich op de verklaringen van Weichert volgens welke „Del Monte haar weliswaar geen officiële instructies heeft gegeven om dezelfde officiële prijs te hanteren als Dole, maar [van haar] verwachtte dat zij een officiële prijs hanteerde die minstens even hoog was als die van Dole” (punt 104 en voetnoot nr. 138 van de bestreden beschikking).

493 Op verzoek van de Commissie van 5 februari 2007 heeft Weichert het volgende verduidelijkt:

„Del Monte nam regelmatig deel aan de besprekingen over de prijzen met Weichert. Del Monte verlangde van Weichert dat zij haar elke week de officiële prijs meedeelde. Vaak was Del Monte niet tevreden over de door Weichert vastgestelde officiële prijs, omdat volgens haar het merk Dole het merk was dat het meest verwant met haar merk was qua kwaliteit en goede naam van bananen. Zij verwachtte dus dat Weichert de bananen van het merk Del Monte tegen dezelfde officiële prijs als Dole verkocht. Na ontvangst van de wekelijkse cijfers kwam Del Monte vaak naar Weichert toe met het verzoek om toe te lichten waarom zij geen hogere officiële prijs had vastgesteld dan wel een hogere reële prijs had gekregen. Het is zelfs voorgekomen dat Del Monte onder verwijzing naar de officiële prijs van Dole die hoger was dan die van Weichert, die laatste heeft gevraagd naar de redenen van het verschil.”

494 Weichert heeft nog aangegeven dat zij tijdens de periode van de inbreuk Del Monte wekelijkse rapporten betreffende de situatie op de bananenmarkt heeft verstrekt. Deze rapporten bevatten de officiële prijzen, maar ook ramingen van de reële prijzen voor de betrokken week. Meer bepaald is in deze rapporten een prijsmarge vastgesteld voor de bananen van het merk Del Monte (die in de handel worden gebracht door Weichert) en voor de producten van de concurrenten (punt 392 van de bestreden beschikking). De maximale reële prijs stemde namelijk regelmatig overeen met de opgegeven referentieprijs.

495 Al deze verklaringen van Weichert, die door de bewijsstukken worden onderbouwd, zijn in tegenspraak met de stelling dat haar referentieprijzen volstrekt onbelangrijk waren.

496 Del Monte heeft in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar betoogd dat de referentieprijzen geen invloed op de reële prijzen hadden, maar heeft ook opgemerkt dat de informatie-uitwisseling over de referentieprijzen voor de invoerders een manier vormde „om relevante informatie over de vraag, de hoeveelheden aangevoerde bananen en de voorraden samen te verpakken in een ‚boodschap’ die begrijpelijk was voor de markt” (punt 122 van de bestreden beschikking). Del Monte heeft bij dit antwoord een document gevoegd waarin een economische analyse van de informatie-uitwisseling over de bananenleverantie in Noord-Europa (CRA International, 13/11/07) is neergelegd en waarin wordt aangegeven dat „door informatie uit te wisselen en officiële prijzen aan de spelers van de markt mede te delen, de invoerders op zijn minst een gecoördineerd‚ ‚gemeenschappelijk’ signaal aan de markt konden geven (in de vorm van onderling afgestemde officiële prijzen)”. Dit citaat dat in punt 120 van de bestreden beschikking is overgenomen, eindigt als volgt:

„Het is daarentegen op zijn minst aannemelijk dat er zich een versterking van de doeltreffende werking van de markt heeft kunnen voordoen door officiële prijzen als een beknopt signaal van de situatie van vraag en aanbod op de markt te hanteren. [...] Het is dus niet ondenkbaar dat het feit dat alle relevante informatie voor de spelers op de markt in één enkel signaal in de vorm van onderling afgestemde officiële prijzen wordt samengevat een eenvoudige en doeltreffende manier is om de doeltreffende werking van de markt te vergroten.”

497 Bovendien heeft verzoekster in haar antwoord op het verzoek om inlichtingen van 5 februari 2007 aangegeven dat „de referentieprijzen snel bekend waren op de markt” en dat [vertrouwelijk]. Ook heeft zij gepreciseerd dat „de klanten vaak de referentieprijzen van concurrenten gaven zonder dat zij hierom gevraagd werden, in het bijzonder wanneer zij deze wilden gebruiken als argument om een lagere prijs te krijgen, aangezien de referentieprijs door de invoerders van bananen werd gebruikt om de evolutie van de Aldi-prijs die in de middag werd verwacht, aan te geven”.

498 In haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar heeft Dole nog gesteld dat de referentieprijzen slechts een indicator voor de markt waren, een van de vele factoren die door de consument in aanmerking werden genomen, en een richtsnoer alleen in de onderhandelingen met de klanten. Dole heeft gespecificeerd dat „zij de invoerders en de klanten op zeer bescheiden wijze helpen om de actuele toestand op de markt en de mogelijke evolutie ervan te evalueren” (punt 116 van de bestreden beschikking) en dat „de klanten wilden onderhandelen om de beste offerte te verkrijgen door de prijzen van de concurrerende offertes openlijk te vergelijken” (punt 114 van de bestreden beschikking).

499 Zo blijkt dat de klanten verwachtten dat hogere referentieprijzen zouden leiden tot hogere transactieprijzen, en deze referentieprijzen gebruikten als middel om te onderhandelen over de reële prijzen, wat aantoont dat de invoerders er belang bij hadden deze referentieprijzen onderling af te stemmen. Deze nauwkeurige en onderling overeenstemmende verklaringen van Dole, die schriftelijk, welbewust en na rijp beraad zijn afgelegd, hebben een grote bewijskracht (zie in die zin arrest Aragonesas Industrias y Energía/Commissie, T-348/08, aangehaald in punt 364, punt 104) waar het gaat om de rol van de referentieprijs die in het algemeen als eerste vraagprijs door de invoerders wordt genoemd en het belang ervan in de commerciële onderhandelingen.

500 Dole heeft ook in antwoord op een verzoek om inlichtingen van 15 december 2006 voor de periode van 2000-2002 verklaard dat „Del Monte haar merkbananen voorstelde als zijnde vergelijkbaar met bananen van het merk Dole, en in de sector algemeen werd erkend dat Del Monte de referentieprijs van Dole zag als een middel om bij de klanten die gelijkheid te promoten” (punt 104 en voetnoot nr. 138 van de bestreden beschikking). Blijkens deze verklaring werd de referentieprijs van Dole dus als een commercieel instrument beschouwd dat Del Monte de mogelijkheid bood om haar bananen op hetzelfde prijsniveau te krijgen als die van Dole.

501 Verzoekster heeft in haar memories geen opmerkingen gemaakt over verklaringen die in de administratieve procedure zijn afgelegd en in tegenspraak zijn met haar bewering dat er geen verband is tussen de referentieprijzen en de reële prijzen.

502 Daarentegen moet worden benadrukt dat verzoekster in het kader van haar argumentatie waarin de uitoefening van een beslissende invloed op Weichert werd aangevochten, heeft aangevoerd dat zij [vertrouwelijk], terwijl Weichert bij voorkeur een tegenovergestelde strategie had, namelijk de verkoop van grote hoeveelheden om haar licenties te gebruiken en aan zo veel mogelijk klanten te blijven leveren. Het beleid van Weichert dat erin bestond om altijd de prijs op het niveau van de prijs van Dole vast te stellen, zou niet in het belang van Del Monte zijn geweest, aangezien haar belang lag bij verkoop tegen „hogere prijzen”, waardoor het variabele element van de prijs waarin de distributieovereenkomst voorzag, toenam. Del Monte had derhalve een „voorkeur gehad voor hoge referentieprijzen die dichterbij die van Chiquita lagen”, hetgeen bekend was geweest bij derden, zoals blijkt uit de verklaringen van Chiquita die vermelden dat „Dole en Del Monte verschillende referentieprijzen zijn gaan toepassen toen Del Monte in 2003 haar eigen onderneming in Duitsland heeft gestart” en soortgelijke verklaringen van Dole inhoudende dat „Del Monte heeft getracht het verschil tussen de opgegeven referentieprijs van Chiquita (dat wil zeggen de hoogste referentieprijs) en de referentieprijs van Del Monte kleiner te maken.

503 Deze uitleg van verzoekster en de verklaringen van Chiquita en Dole, zoals vervat hierboven in punt 502, bevestigen alleen maar de gegevens die de Commissie heeft verzameld en de gegrondheid van haar conclusie aangaande het belang van de referentieprijzen op de bananenmarkt, waaronder ook die van Weichert.

504 In de vierde plaats beweert interveniënte dat de irrelevantie van de referentieprijs wordt aangetoond door de brieven die door haar voornaamste klanten zijn opgesteld en zijn overgelegd. Volgens haar hebben deze klanten bevestigd dat zij geen belangstelling hadden voor haar officiële prijs, die bij de onderhandelingen over de reële prijs geen rol speelde, aangezien die klanten in de „Aldi-prijs” geïnteresseerd waren.

505 Zoals hierboven in punt 341 reeds is uiteengezet, bieden deze getuigenissen niet alle vereiste waarborgen van objectiviteit en moeten zij derhalve worden afgewezen. Bij hetgeen reeds is vastgesteld over de commerciële en hiërarchische banden tussen de schrijvers van deze brieven en Weichert, en over de vorm en de inhoud van deze brieven, moet nog worden vermeld dat volgens de betrokken klanten de officiële prijzen weliswaar geen relevante factor waren in het kader van hun onderhandelingen met Weichert, maar dat zij zelfs stellen dat zij wisten, zonder dit nader te specificeren, dat „Weichert haar officiële prijs onbelangrijk achtte”.

506 Zelfs al zouden deze brieven eventueel in deze procedure in aanmerking worden genomen, dan nog is het in elk geval niet mogelijk om alleen op grond van die brieven de conclusie te baseren dat de referentieprijzen van Weichert irrelevant waren.

507 Om te beginnen beweren de betrokken klanten in alle brieven die tijdens de administratieve procedure zijn opgesteld, uitgezonderd de brief afkomstig van D. namens de vennootschap I., dat zij toegang hadden tot de wekelijkse lijst van de aanvoer van bananen op de intranetsite van Weichert en deze gebruikten „om de prijzen van de leveranciers, en ook die van Weichert, beter te kunnen beoordelen en te vergelijken”, een formulering die van toepassing moet zijn op de referentieprijzen gelet op het tijdsschema van de wekelijkse verkoop van bananen. Bovendien versterken deze verklaringen de door verzoekster en Dole afgelegde verklaringen, die hierboven in de punten 497 en 498 in herinnering zijn gebracht.

508 Voorts staat vast dat geen van de klanten op enigerlei wijze verwijst naar de „Aldi-prijs”, als enige relevante aanwijzing voor de vaststelling van de prijs van bananen in de betrokken periode, terwijl interveniënte beweert dat haar klanten slechts in die prijs geïnteresseerd waren.

509 Ten slotte en met name volstaan de door Weichert overgelegde brieven van de klanten, die zijn opgesteld na het onderzoek en enkele ervan zelfs na het vaststellen van de bestreden beschikking, niet om de bewijskracht van de documenten over de relevantie van de referentieprijzen die van vóór het onderzoek dateren en steun krijgen in de verklaringen van Dole en verzoekster, in twijfel te kunnen trekken, omdat deze ondernemingen juist duidelijk de houding van de klanten bij het gebruik van de referentieprijs hebben beschreven, die in het algemeen wordt geschetst als een onderhandelingsinstrument voor de transactieprijzen (zie hierboven de punten 462-502).

510 In de vijfde plaats stelt interveniënte dat de Commissie de relevantie van de officiële prijzen heeft miskend door het belang van de „Aldi-prijs”, die voor de vaststelling van de prijzen in de betrokken periode de enige aanwijzing was, te minimaliseren en een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt door vast te stellen dat de „Aldi-prijs” minder relevant was in de periode van 2000-2003.

511 Ter ondersteuning van haar argumentatie verwijst interveniënte enkel naar haar eigen verklaringen die zijn afgelegd in het kader van haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar, waarin zij haar overtuiging en die van de andere adressaten van de bestreden beschikking weergeeft wat het belang betreft van de door Aldi, de grootste bananeninkoper van de Unie, vastgestelde prijs. Weichert preciseert dat Aldi vanaf begin jaren negentig een belangrijke speler op de bananenmarkt van Noord-Europa is „geworden” wegens een voortdurende toename van haar marktaandeel in Duitsland, dat in 2005 van 21,5 naar 28,1 % is gestegen.

512 Ook al wordt er vanuit gegaan dat deze gegevens juist zijn, dan nog kan op grond hiervan niet worden vastgesteld dat de „Aldi-prijs” de enige aanwijzing was voor de prijsvaststelling in de periode 2000-2002, aangezien de Commissie immers de gedachte dat die prijs voor de betrokken markt steeds belangrijker werd, niet heeft ontkend.

513 In de tweede plaats maakt, anders dan de Commissie concludeert, het door interveniënte toegevoegde feit dat de „Aldi-prijs” werd vastgesteld na de aankondiging van de officiële prijs, niet dat deze minder belangrijk wordt, omdat de invoerders en interveniënte zelf eerst wachtten op de aankondiging van de „Aldi-prijs” om daarna de onderhandelingen over de wekelijkse prijs aan te gaan en die prijs als hoofdindicator werd gebruikt voor de berekening van de reële prijzen in de leveringsovereenkomsten voor lange duur.

514 Behalve dat Weichert geen reden geeft waarom hij leveringsovereenkomsten voor lange duur heeft gebruikt waarin de prijs op basis van de „Aldi-prijs” wordt vastgesteld, zij opgemerkt dat de Commissie heeft herinnerd aan hetgeen objectief is vastgesteld over de bananenhandel in het kader van de procedure van de wekelijkse onderhandelingen, namelijk een tijdsschema van gebeurtenissen die onvermijdelijk begonnen met het feit dat Chiquita, Dole en Weichert donderdag, in de vroege ochtend, hun referentieprijzen aan al hun klanten, rijpers en detailhandelaars aankondigden, voordat Aldi haar „bod” uitbracht.

515 Hieruit blijkt dat de bekendmaking van de referentieprijzen chronologisch gezien het startpunt vormde van de commerciële onderhandelingen. De verklaringen die verzoekster en Dole tijdens de administratieve procedure hebben afgelegd over de houding die de klanten aannamen ten aanzien van de offertes van de invoerders bevestigen dat deze vaststelling klopt.

516 Aldus blijkt dat de invoerders eerst hun referentieprijzen vaststelden en bekendmaakten, waarmee zij aangaven hoe zij de bananenprijs zagen evolueren, dat de rijpers zich vervolgens een idee over de evolutie van de markt vormden en hun offertes aan Aldi bezorgden en dat pas op dat moment de „Aldi-prijs” werd vastgesteld (punt 122 van de bestreden beschikking).

517 In dit verband heeft de Commissie in punt 122 van de bestreden beschikking de volgende verklaringen van Dole aangehaald:

„[...] de initiële referentieprijzen die bepaalde ondernemingen op donderdagochtend op de markt bekendmaken nadat zij een bijeenkomst hebben gehouden met het oog op de vaststelling van de prijzen, geven een tendens weer – hun verwachting dat de marktprijs met 1 EUR, 50 cent zal stijgen (steeds per doos van 18 kg) en [...] de rijpers, die van wezenlijk belang zijn voor de levering van gele bananen, geven donderdagochtend hun prijzen door aan Aldi (de grootste koper van bananen) en vormen zich een idee over de wijze waarop de marktprijs tijdens de ochtend, op een bepaald tijdstip tussen [9 en 11 uur], kan evolueren, vervolgens bezorgen zij Aldi per fax hun offerte en Aldi antwoordt iets later dan [13 uur]; vaak verwachten de rijpers dat de prijs van een doos bananen met 1 EUR zal stijgen en reageert Aldi hierop als volgt: ‚Het gaat wel beter met de markt, de afzet van onze detailhandelaars groeit, maar wij kunnen geen verhoging van 1 EUR aanvaarden, wij aanvaarden een verhoging van 36 cent’ [...]; [...] de invoerders voelen dus louter de markt aan, zij zien een markttendens die zich aftekent en zij denken dat de prijs tot 1 EUR kan stijgen (dat maken zij bekend op de markt), maar uiteindelijk gaat het erom wat Aldi denkt.”

518 Deze laatste beoordeling van Dole, een onderneming die steeds heeft betwist dat zij een inbreuk op artikel 81 EG heeft gepleegd, doet niet af aan de relevantie van de werkwijze die op donderdag wordt gevolgd, zoals die hierboven is beschreven, en neemt evenmin weg dat een verband tussen de referentieprijzen en het „Aldi-bod” is aangetoond.

519 In punt 122 van de bestreden beschikking heeft de Commissie herinnerd aan de verklaringen van verzoekster in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar, inhoudende dat de uitwisseling van informatie over de referentieprijzen voor de invoerders een manier vormde „om relevante informatie over de vraag, de hoeveelheden aangevoerde bananen en de voorraden samen te verpakken in een ‚boodschap’ die begrijpelijk was voor de markt”. Vaststaat dat verzoekster in haar antwoord op het verzoek om inlichtingen van 5 februari 2007 ook het volgende heeft aangegeven:

„De klanten gaven vaak de referentieprijzen van concurrenten zonder dat zij hierom gevraagd werden, in het bijzonder wanneer zij deze wilden gebruiken als argument om een lagere prijs te krijgen, aangezien de referentieprijs door de invoerders van bananen werd gebruikt om de evolutie van de Aldi-prijs die in de middag werd verwacht, aan te geven [...].”

520 Deze verklaringen stemmen inhoudelijk overeen met een interne e-mail van Chiquita van 8 augustus 2002, waarin een werknemer van deze onderneming naar aanleiding van een verhoging van de referentieprijs van Dole met 2 EUR (punten 111 en 172 e.v. van de bestreden beschikking) het volgende overweegt:

„[...] door de marktprijs en de prijs van Aldi te verhogen krijgen zij [Dole] [...] een betere prijs] [...]”.

521 In antwoord op een verzoek om inlichtingen van de Commissie heeft Aldi uiteengezet dat haar wekelijkse bod aan haar leveranciers gebaseerd was op de ontvangen offertes, de prijzen van de vorige week en die van dezelfde week van het vorige jaar. Aldi heeft hieraan toegevoegd dat „de prijzen die de bananenleveranciers in hun initiële offertes vermeldden minstens een prijstendens weerspiegelden, waarmee het uitgebrachte tegenbod evenwel niet steeds [hoefde] overeen te stemmen” (punt 116 van de bestreden beschikking).

522 Aldus blijkt dat, anders dan interveniënte stelt, de Commissie niet uit het hierboven vermelde tijdsschema heeft afgeleid dat de „Aldi-prijs” niet relevant was, maar hiermee alleen haar terechte conclusie over de relevantie van de referentieprijzen in de bananensector heeft onderbouwd.

523 In de derde plaats stelt interveniënte dat geen duidelijke conclusie kan worden getrokken uit de zelden voorkomende aanpassingen van haar referentieprijs na de aankondiging van de „Aldi-prijs” en dat deze aanpassingen even vaak voorkwamen in de periode 2000-2002 als in de periode daarna.

524 De Commissie heeft echter aangegeven dat vanaf de tweede helft van 2002 de „Aldi-prijs” steeds meer werd gebruikt als indicator voor de berekening van de bananenprijs voor een aantal transacties, die niet gingen over de aankoop van bananen van de derde categorie, die aan Aldi werden geleverd, en wel met name voor de verhandeling van merkbananen (punt 104 van de bestreden beschikking).

525 Behalve de verklaringen van de leveranciers over het „toenemend” belang van de „Aldi-prijs”, en de vaststelling over het groeiend aandeel van de „Aldi-plus overeenkomsten” bij de verkopen van Dole, de leveringsovereenkomsten voor de lange duur, waarbij een vaste prijsformule werd gehanteerd op basis van de „Aldi-prijs”, is het volgens de Commissie kenmerkend dat Dole en Weichert pas aan het einde van het jaar 2002 hun referentieprijzen na de aankondiging van de „Aldi-prijs” zijn gaan aanpassen.

526 De Commissie legt haar standpunt uit in punt 123 van de bestreden beschikking, dat als volgt luidt:

„Uit de documenten van het dossier blijkt dat Dole en Weichert die in die periode de bananen [van het merk] Del Monte verhandelde, vanaf eind 2002 hun prijzen donderdagmiddag na aankondiging van de Aldi-prijs hebben aangepast. Tussen 2000 en de tweede helft van 2002 kwam dat echter niet vaak voor. De referentieprijzen van Dole en Weichert werden dan verlaagd ten opzichte van het eerste bod, met name in de weken 41, 44, 45, 47, 48, 49, 51 en 52 van 2002. Partijen bleven hun referentieprijzen echter vaststellen op donderdagochtend voordat de Aldi-prijs was vastgesteld, en bleven de bilaterale gesprekken voeren voordat die (eerste) referentieprijzen waren vastgesteld. Chiquita corrigeerde (op enkele uitzonderingen na) haar referentieprijs, nadat deze was vastgesteld, normaliter niet. Deze partijen hebben niet uitgelegd waarom zij referentieprijzen die volgens hen ‚van geen belang waren’ bleven vaststellen, ook al pasten zij na vaststelling van de Aldi-prijs deze referentieprijzen aan.”

527 De enkele stelling van interveniënte genoemd hierboven in punt 523, die niet onderbouwd wordt, kan niet afdoen aan de vaststellingen van de Commissie.

528 Voorts en met name heeft Weichert in haar stukken niet uitgelegd waarom zowel de op donderdagochtend vastgestelde referentieprijzen als de ’s middags na aankondiging van de „Aldi-prijs” aangepaste referentieprijzen, werden gehandhaafd, terwijl zij beweert dat die laatste prijs het „enige” aanknopingspunt voor de vaststelling van de prijs in de bananensector was.

529 Meer in het algemeen heeft noch verzoekster, noch Weichert een aannemelijke verklaring gegeven als alternatief voor de verklaring die de Commissie geeft ter onderbouwing van het bestaansrecht van de referentieprijzen, de vaststelling van de referentieprijzen iedere donderdagmorgen, de aankondiging ervan aan alle klanten, de snelle rondgang ervan in de hele sector, en de doorgave ervan aan de vakpers en de publieke instellingen, hetgeen stuk voor stuk door de Commissie is vastgesteld en door deze beide ondernemingen niet is betwist.

530 In haar antwoord op een verzoek om inlichtingen van 10 februari 2006 heeft verzoekster ook aangegeven dat vóór 1993 de referentieprijzen van invoerders van bananen vergelijkbaar waren met een standaard prijslijst en als uitgangspunt dienden voor de individuele onderhandelingen met de klanten. Na de invoering van de gemeenschappelijke marktordening zouden de referentieprijzen deze rol verloren hebben en steeds minder belangrijk zijn geworden in de sector.

531 Behalve dat het causale verband tussen de gemeenschappelijke marktordening in de bananensector en het verdwijnen van de rol van de referentieprijzen als uitgangspunt voor de commerciële onderhandelingen niet duidelijk wordt gemaakt, moet worden vastgesteld dat die prijzen op zijn minst gedurende bijna tien jaar toch nog steeds iedere week door de invoerders zijn vastgesteld en aan hun klanten zijn medegedeeld.

532 Ter terechtzitting heeft interveniënte ermee volstaan om haar referentieprijzen aan te merken als een onbelangrijk „overblijfsel uit het verleden”.

533 Het valt echter te betwijfelen of de vaststelling van een prijsbeleid van een marktdeelnemer louter kan zijn ingegeven door de eerbiediging van een achterhaalde historische traditie, veeleer dan door een objectief en strikt nutscriterium, in het bijzonder in de context van een markt die volgens de eigen bewoordingen van verzoeksters wordt gekenmerkt door een zeer korte afzettijd, gelet op de bederfelijke aard van de betrokken producten, en door het streven zo doeltreffend mogelijk handel te drijven.

534 In de vierde plaats geeft interveniënte aan dat de door de Commissie geuite kritiek op de economische studie van 20 november 2007, waaruit zou blijken dat er geen duidelijk verband bestond tussen haar officiële en haar referentieprijzen, onjuist is, hetgeen nader wordt uitgelegd in een nieuwe studie van 2 april 2010.

535 De Commissie betoogt dat geen van de in het verzoekschrift aangevoerde middelen een tekortschietende redenering over de afwijzing van de studie van 20 november 2007 vermeldt en dat de door interveniënte aangevoerde argumenten dan ook niets te maken hebben met het voorwerp van het geding en mitsdien niet-ontvankelijk zijn.

536 Krachtens artikel 40, vierde alinea, van het Statuut van het Hof kunnen de conclusies van het verzoek tot interventie slechts strekken tot ondersteuning van de conclusies van een der partijen. Artikel 116, lid 4, van het Reglement voor de procesvoering bepaalt dat de memorie in interventie met name de conclusies van de interveniënt, strekkende tot gehele of gedeeltelijke ondersteuning of verwerping van de conclusies van een van de partijen, alsmede de door de interveniënt aangevoerde middelen en argumenten bevat.

537 Deze bepalingen verlenen de interveniënt het recht om niet alleen argumenten, maar ook middelen zelfstandig voor te dragen, voor zover deze de vorderingen van een der partijen ondersteunen en niet volkomen losstaan van de overwegingen waarop het geschil is gebaseerd, zoals dat is ontstaan tussen de verzoekende en de verwerende partij, hetgeen zou leiden tot een wijziging van het voorwerp ervan (zie arrest Regione autonoma della Sardegna/Commissie, aangehaald in punt 312, punt 152, en aldaar aangehaalde rechtspraak).

538 Het Gerecht moet dus bij de beslissing over de ontvankelijkheid van de door een interveniënt aangevoerde middelen en argumenten nagaan of deze verband houden met het voorwerp van het geschil zoals dit door de partijen is afgebakend.

539 In casu staat vast dat verzoekster uitdrukkelijk aanvoert dat de Commissie geen verband tussen de transactieprijzen en de referentieprijzen van Weichert heeft vastgesteld en kritiek heeft op de door de Commissie op dit punt gemaakte analyse van twee bewijsstukken, namelijk de brief die DFHV op 21 januari 2005 aan een lid van de Commissie heeft gezonden en het faxbericht van 28 januari 2000, waarin A., werknemer van Del Monte, A. W. heeft gevraagd hem het verschil tussen de „definitieve prijs”, en de „verwachte prijs” te verklaren.

540 Gelet hierop, en anders dan de Commissie beweert, kan niet worden vastgesteld dat de door interveniënte aangevoerde grief volkomen losstaat van de door verzoekster in het onderhavige beroep aangevoerde overwegingen en dus op deze grond niet-ontvankelijk is.

541 Daarentegen moet de grief volgens de rechtspraak betreffende de schending van artikel 44, lid 1, sub c, van het Reglement voor de procesvoering niet-ontvankelijk worden verklaard omdat die schending behoort tot de middelen van niet-ontvankelijkheid die het Gerecht overeenkomstig artikel 113 van het Reglement voor de procesvoering in iedere stand van het geding ambtshalve in behandeling kan nemen (arresten Exporteurs in Levende Varkens e.a./Commissie, aangehaald in punt 394, punt 75, en Honeywell/Commissie, aangehaald in punt 394, punt 54), en deze rechtspraak naar analogie van toepassing is op de memorie in interventie (arrest Diputación Foral de Álava e.a./Commissie, aangehaald in punt 394, punt 94).

542 Behalve enige algemene beweringen over de periode die de eerste economische studie bestrijkt en het standpunt van de Commissie, noemt interveniënte echter alleen dat „de kritiek van de Commissie onjuist is” en dat „alles nader wordt uitgelegd in sectie 4 van het rapport van de RBB van 2 april 2010”. Een dermate beknopte formulering van de grief kan de Commissie niet in staat stellen haar verweer voor te bereiden en het Gerecht niet in staat stellen uitspraak te doen over het beroep, in voorkomend geval zonder aanvullende informatie, en de bijlagen kunnen geen gedetailleerd bewijs vormen van een stelling in het verzoekschrift die onvoldoende duidelijk en nauwkeurig is geformuleerd, aangezien zij louter als bewijsstukken dienen (arrest van 30 januari 2007, France Télécom/Commissie, aangehaald in punt 268, punt 204).

543 Zelfs al zou de argumentatie van interveniënte in aanmerking genomen kunnen worden, dan nog moet deze toch worden afgewezen.

544 Weichert verwijst naar studies over de economische invloed van het ten laste gelegde gedrag op de bananenmarkt in Europa. Hierin wordt aangegeven dat indien de conclusie van de Commissie juist zou zijn, verwacht had kunnen worden dat de referentieprijzen en de reële prijzen in hoge mate met elkaar zouden overeenstemmen. Blijkens empirisch onderzoek verschillen de reële prijzen volgens interveniënte echter zo zeer van haar officiële prijzen dat redelijkerwijs niet kan worden aangenomen dat laatstgenoemde prijzen de relevante factor voor een ongeoorloofde coördinatie hadden kunnen zijn.

545 Met deze studies wordt beoogd aan te tonen dat de in de bestreden beschikking bedoelde gesprekken geen invloed hebben gehad op de markt, dat wil zeggen op de reële transactieprijzen, en dat deze gesprekken derhalve achteraf bezien geen mededingingsverstorende gevolgen konden hebben.

546 De mededingingsbeperkende strekking en de mededingingsbeperkende gevolgen zijn echter geen cumulatieve, maar alternatieve voorwaarden voor het in artikel 81, lid 1, EG neergelegde verbod. Om te beoordelen of onderling afgestemde feitelijke gedragingen onder het verbod van artikel 81, lid 1, EG vallen, hoeft niet te worden gelet op de concrete gevolgen ervan, wanneer vaststaat dat zij tot doel hebben de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt te verhinderen, te beperken of te vervalsen.

547 Het is mogelijk dat onderling afgestemde feitelijke gedragingen met een mededingingsbeperkend doel geen mededingingsbeperkende gevolgen hebben. Weliswaar veronderstelt het begrip onderling afgestemde feitelijke gedraging een marktgedrag, maar het vereist niet noodzakelijkerwijs, dat dit gedrag de mededinging concreet beperkt, verhindert of vervalst (arresten Commissie/Anic Partecipazioni, aangehaald in punt 296, punten 122-124, en Hüls/Commissie, aangehaald in punt 298, punten 163-165, en arrest Hof van 8 juli 1999, Montecatini/Commissie, C-235/92 P, Jurispr. blz. I-4539, punten 123-125).

548 Van een mededingingsbeperkend doel is reeds sprake wanneer de onderling afgestemde feitelijke gedragingen negatieve gevolgen voor de mededinging kunnen hebben. De uitwisseling van informatie tussen concurrenten kan in strijd zijn met de mededingingsregels wanneer zij de onzekerheid over de werking van de betrokken markt vermindert of wegneemt en daardoor de mededinging tussen ondernemingen beperkt. Bovendien is artikel 81 EG, zoals de overige mededingingsregels van het Verdrag, niet uitsluitend bedoeld om de rechtstreekse belangen van de concurrenten of van de consument te beschermen, maar om de structuur van de markt en daarmee de mededinging als zodanig veilig te stellen (arrest T-Mobile Netherlands e.a., aangehaald in punt 297, punten 31, 35 en 38).

549 Meer bepaald belet het feit dat bepaalde onderling afgestemde feitelijke gedragingen geen rechtstreekse invloed op het prijsniveau hebben niet dat wordt vastgesteld dat zij de mededinging tussen de betrokken ondernemingen hebben beperkt (zie in die zin arrest Gerecht van 20 maart 2002, Dansk Rørindustri/Commissie, T-21/99, Jurispr. blz. II-1681, punt 140).

550 Dienaangaande zij opgemerkt dat de daadwerkelijk op een markt gehanteerde prijzen kunnen worden beïnvloed door externe factoren waarop de leden van een kartel geen vat hebben, zoals de evolutie van de economie in het algemeen, de evolutie van de vraag in de betrokken specifieke sector of de onderhandelingsmacht van de klanten.

551 In casu blijkt uit de punten 313-533 hierboven dat de Commissie rechtens genoegzaam heeft aangetoond dat de referentieprijzen relevant zijn in de bananenhandel, hetwelk in combinatie met de andere door de Commissie in aanmerking genomen omstandigheden van het onderhavige geval de conclusie wettigt dat sprake is van onderling afgestemde feitelijke gedragingen met een mededingingsverstorend doel.

552 Blijkens het dossier hebben Chiquita, Dole en Weichert, die een aanzienlijk deel van de markt in handen hadden, altijd op donderdagmorgen gedurende tenminste drie jaar een referentieprijs voor hun bananen vastgesteld, hebben zij die prijs aan hun klanten, rijpers en detailhandelaars, medegedeeld, voordat zij met hen in onderhandeling gingen en hebben zij in het kader van bilaterale contacten de door ieder van hen vastgestelde referentieprijzen uitgewisseld om toezicht te houden op de door de concurrenten genomen beslissingen en deze direct te toetsen, hetgeen kenmerkend is voor de uitvoering van een kartel en tevens de argumentatie van Weichert gebaseerd op de hoogte van haar transactieprijzen ongeloofwaardig maakt.

553 Een analyse gebaseerd op de hoogte van de transactieprijzen van Weichert en het feit dat de reële prijzen en de referentieprijzen niet „nauw” met elkaar samenhingen, zoals in punt 352 van de bestreden beschikking is opgemerkt, volstaan niet om afbreuk te doen aan de bewijskracht van de bewijzen die de Commissie heeft aangedragen en op basis waarvan zij tot de conclusie is gekomen dat de referentieprijzen minstens dienden als marktsignalen, markttendensen of aanwijzingen met betrekking tot de beoogde ontwikkeling van de bananenprijs, en voor de bananenhandel en de verkregen prijzen relevant waren.

554 De vaststelling dat de referentieprijzen, die op ongeoorloofde wijze op elkaar zijn afgestemd, afweken van de transactieprijzen betekent geenszins dat zij geen invloed op de hoogte van deze prijzen konden hebben. De referentieprijzen strekken ertoe de marktprijzen op te drijven, ook al blijven deze laatste uiteindelijk lager dan de aangekondigde prijzen. Dienaangaande zij eraan herinnerd dat het Gerecht rekening heeft gehouden met het feit dat de adviesprijzen van een onderneming boven de marktprijzen lagen en op basis daarvan heeft vastgesteld dat het prijssysteem van deze onderneming tot doel had de prijzen op de markt op te drijven (arrest Gerecht van 22 oktober 1997, SCK en FNK/Commissie, T-213/95 en T-18/96, Jurispr. blz. II-1739, punt 163).

555 Het is dus van weinig belang of de referentieprijs de meest bepalende factor was bij de totstandkoming van de reële prijs van Dole en Chiquita dan wel in hoeverre de referentieprijzen en de reële prijzen van deze ondernemingen onderling samenhingen. De referentieprijzen zijn immers aangekondigde prijzen en er wordt niet gesteld dat de wekelijkse onderhandelingen deze prijzen konden opleveren en zelfs niet dat deze prijzen als basis konden dienen voor de berekening van de definitieve prijzen die in rekening werden gebracht.

556 Daarbij heeft de economische argumentatie van Weichert slechts betrekking op de door haar in rekening gebrachte prijzen, terwijl de feitelijke houding die een bepaalde onderneming stelt te hebben aangenomen niet relevant is voor de beoordeling van de weerslag van de mededingingsregeling op de markt. Enkel de gevolgen van de mededingingsregeling in haar geheel moeten in aanmerking worden genomen (arrest Commissie/Anic Partecipazioni, aangehaald in punt 296, punten 150 en 152). Met deze argumentatie kan niet worden aangetoond dat het ten laste gelegde gedrag de betrokken ondernemingen niet in staat heeft gesteld hogere transactieprijzen te bereiken dan die waarvan bij een vrije mededinging sprake was geweest, aangezien bij de beoordeling van de concrete weerslag van een inbreuk op de markt moet worden uitgegaan van de mededinging zoals die normaliter zonder inbreuk zou hebben bestaan (zie in die zin arrest Gerecht van 9 juli 2003, Archer Daniels Midland en Archer Daniels Midland Ingredients/Commissie, T-224/00, Jurispr. blz. II-2597, punten 150 en 151).

557 Wat in het bijzonder de relevantie van de door Weichert overgelegde studies betreft, betwist zij niet dat er een samenhang bestaat tussen de referentieprijzen en de reële prijzen, in die zin dat deze twee factoren gezamenlijk op parallelle wijze evolueren, maar wijst zij hiervoor enkel als oorzaak de seizoenswisselingen aan die van invloed zijn op de bananenmarkt, zonder dat echter te bewijzen, aangezien de gegevens van tabel nr. 7 van de economische studie van 2 april 2010 over het verschil tussen de referentieprijs en de „gemiddelde reële prijs van Weichert” op dit punt niet volstaan. Deze seizoenswisselingen, waaronder ook weersomstandigheden vallen, die de twee betrokken prijzen op dezelfde wijze beïnvloeden, kunnen ook als een neutrale factor worden beschouwd, die op zich de samenhang tussen de referentieprijzen en de reële prijzen van Weichert niet kan verklaren.

558 Voorts is het onderzoek in de tabellen nrs. 1, 2 en 7 van de economische studie van 2 april 2010 in tegenspraak met de bewering van Weichert dat „extreme prijsverschillen eerder de norm dan de uitzondering zijn” en blijkt hieruit dat de meest aanzienlijke verschillen tussen de referentieprijzen en de reële prijzen zich pas vanaf de tweede helft van 2002 voordoen, vanaf de tijd dat Dole en Weichert zijn begonnen om hun eerste referentieprijzen na aankondiging van de „Aldi-prijs” aan te passen.

559 Blijkens voorgaande overwegingen stelt interveniënte ten onrechte dat de Commissie geen samenhang heeft vastgesteld tussen de reële prijzen en de officiële prijzen in het algemeen en tussen haar officiële prijzen en haar reële prijzen in het bijzonder, en is de Commissie daarentegen terecht tot de conclusie gekomen dat de referentieprijzen, waaronder ook haar referentieprijzen, relevant zijn in de bananensector, waar zij heeft opgemerkt dat zij minstens dienden als marktsignalen, markttendensen of aanwijzingen met betrekking tot de beoogde ontwikkeling van de bananenprijs, en dat zij belangrijk waren voor de bananenhandel en de verkregen prijzen.

560 Weliswaar is de vaststelling van de Commissie dat bij bepaalde transacties de reële prijzen rechtstreeks samenhingen met de referentieprijzen niet van toepassing op de situatie van Weichert, maar dat neemt niet weg dat noch Weichert noch verzoekster het belang van referentieprijzen wat Dole betreft heeft betwist.

561 Zoals de Commissie terecht opmerkt, rechtvaardigt het feit dat voor een bepaalde onderneming de referentieprijzen minder belangrijk zijn dan voor haar concurrenten, met name voor haar voornaamste concurrenten, niet dat deze onderneming aan besprekingen deelneemt die ertoe leiden dat die referentieprijzen onderling worden afgestemd (punt 127 van de bestreden beschikking).

562 Blijkens bovenstaande overwegingen kan de argumentatie van verzoekster en interveniënte betreffende de relevantie van de referentieprijzen niet aantonen dat de bestreden beschikking onrechtmatig is en moet zij worden afgewezen.

Causaal verband tussen de afstemming en het marktgedrag van Weichert

563 Verzoekster beweert dat het door de Commissie naar voren gebrachte vermoeden dat er een causaal verband moet zijn tussen de afstemming en het marktgedrag van Weichert, wordt weerlegd door het feit dat deze onderneming, anders dan zij zelf wenste, als strategie had dat zij haar referentieprijzen altijd op dezelfde hoogte als de referentieprijzen van Dole vaststelde en derhalve alleen maar iedere week de prijs van Dole volgde. Dat zij zich daadwerkelijk in die zin gedroeg, zou ook volgen uit de bewoordingen van de punten 104 en 203 van de bestreden beschikking.

564 Het feit dat Weichert volgens verzoekster regelmatig iedere week dezelfde strategie heeft toegepast, terwijl haar besprekingen met Dole niet volgens hetzelfde plan verliepen, aangezien deze slechts een- of tweemaal per week plaatsvonden en zelden betrekking hadden op prijsfactoren, zou een extra bewijs zijn dat deze besprekingen geen weerslag hadden op het marktgedrag van Weichert.

565 Het begrip onderling afgestemde feitelijke gedraging vereist immers, zoals uit de bewoordingen van artikel 81, lid 1, EG blijkt, behalve de afstemming tussen de betrokken ondernemingen een daaropvolgend marktgedrag en een oorzakelijk verband tussen deze twee elementen. Dienaangaande moet behoudens door de betrokken ondernemers te leveren tegenbewijs worden vermoed dat ondernemingen die hun gedrag onderling afstemmen en op de markt actief blijven, bij de bepaling van hun gedrag op deze markt rekening houden met de informatie die zij met hun concurrenten hebben uitgewisseld. Dit geldt temeer wanneer over een lange periode regelmatig overleg heeft plaatsgevonden (arrest Hüls/Commissie, aangehaald in punt 298, punten 161-163).

566 Het staat derhalve aan de betrokken ondernemingen om aan te tonen dat de onderlinge afstemming geen enkele invloed heeft gehad op hun marktgedrag (arrest Hüls/Commissie, aangehaald in punt 298, punt 167).

567 Verzoekster merkt op dat de Commissie expliciet tot de conclusie is gekomen dat „de referentieprijzen voor de bananen van Dole en Del Monte ([de bananen van laatstgenoemde] werden door Weichert verhandeld) [bijna] gelijk waren” (punt 104 van de bestreden beschikking) en dat, „van 2000 tot en met 2002 Weichert normaliter haar prijs vaststelde nadat zij kennis had genomen van de referentieprijs van Dole die door laatstgenoemde diezelfde donderdagmorgen werd vastgesteld” (punt 203 van de bestreden beschikking).

568 Behalve het feit dat blijkens het eerste citaat er sprake is van een parallel gedrag van Dole en Weichert, hetgeen nog meer aantoont dat met de tussen concurrenten uitgewisselde informatie rekening werd gehouden, kan het tweede citaat van de bestreden beschikking de stellingen van verzoekster niet ondersteunen, omdat dit citaat uit de context ervan is gelicht.

569 Punt 203 van de bestreden beschikking past in het deel van de bestreden beschikking waarin is neergelegd dat de referentieprijzen werden uitgewisseld nadat deze waren vastgesteld, hetgeen plaatsvond op donderdagmorgen en een onderdeel vormde van de heimelijke afspraken tussen de ondernemingen, aangezien zij dienden om de individuele prijsbeslissingen die werden genomen op basis van de informatie die was uitgewisseld in het kader van het voorafgaande prijsoverleg, te controleren, en dus geen afzonderlijke inbreuk vormden, maar een mechanisme om toezicht te houden op het resultaat, dat tot ditzelfde doel bijdroeg.

570 Nadat de Commissie haar standpunt in punt 198 van de bestreden beschikking uiteen heeft gezet, herinnert zij in de volgende punten aan de verklaringen van de betrokken ondernemingen op dit punt.

571 Zij benadrukt dat Weichert in haar antwoord op een verzoek om inlichtingen van 6 juni 2006 de namen van haar werknemers die zowel met Dole als Chiquita referentieprijzen hadden uitgewisseld, heeft genoemd (punt 202 van de bestreden beschikking).

572 Punt 203 van de bestreden beschikking luidt als volgt:

„Weichert geeft aan dat de gesprekken met partijen niet op donderdagmorgen op een of ander van tevoren bepaald tijdstip plaatsvonden, maar zich in het algemeen ergens tussen [negen uur] en twaalf uur voordeden. [Van] 2000 [tot en met] 2002 stelde Weichert normaliter haar referentieprijzen vast nadat zij kennis had genomen van de referentieprijs van Dole, die door laatstgenoemde diezelfde donderdagmorgen was vastgesteld. Wat de informatie betreft over de referentieprijs van Dole in de periode van 2000 [tot en met] 2002, verklaart Weichert dat zij die informatie gekregen had van klanten, andere invoerders, of werknemers van Dole. In haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar verklaart Weichert dat zij die informatie van verschillende bronnen kon krijgen. [Dat] is niet in tegenspraak met de conclusies van de Commissie.”

573 Het door verzoekster aangevoerde citaat is dus te vinden tussen twee zinnen die de verklaringen van Weichert weergeven en bevat een uitdrukkelijke verwijzing naar een voetnoot waarin wordt gepreciseerd dat dit een antwoord van Weichert is op het verzoek om inlichtingen van 5 februari 2007.

574 Bovendien heeft de Commissie, na erop te hebben gewezen dat „volgens vaste rechtspraak in gevallen dat besprekingen betrekking hebben op het toekomstige prijsbeleid de deelnemer bij de bepaling van het marktbeleid dat hij voornemens was te voeren, wordt geacht noodzakelijkerwijs – al dan niet rechtstreeks – rekening te houden met de verkregen informatie”, in punt 233 van de bestreden beschikking expliciet aangegeven dat „geen enkele adressaat [had] aangetoond bij de vaststelling van zijn referentieprijzen met die informatie geen rekening te hebben gehouden”. Ook heeft zij in punt 268 van de bestreden beschikking duidelijk vermeld dat Weichert weliswaar niet [toegaf] „dat zij bij de vaststelling van haar referentieprijzen rekening [had] gehouden met de van haar concurrenten verkregen informatie”, maar dat in het licht van de rechtspraak „een dergelijke bekentenis niet nodig [was]”.

575 Gelet hierop kunnen de bewoordingen van de bestreden beschikking, en meer in het bijzonder punt 104 in samenhang met punt 203 van die beschikking, niet enigerlei bewijs vormen voor het feit dat Weichert iedere week wachtte totdat zij op de hoogte was van de prijs van Dole om vervolgens haar eigen referentieprijs op hetzelfde bedrag vast te stellen en zij dus bij het wekelijks bepalen van haar marktbeleid geen rekening heeft gehouden met de bij de ten laste gelegde uitwisseling verkregen informatie.

576 Hetzelfde geldt voor de stelling van verzoekster over de frequentie van de besprekingen tussen Dole en Weichert en het feit dat deze niet vaak prijsfactoren aan de orde stelden. Zoals hierboven in punt 367 is uiteengezet, heeft de Commissie immers terecht kunnen vaststellen dat gelet met name op de regelmaat waarmee het voorafgaande bilaterale prijsoverleg plaatsvond, er sprake was van een patroon of een informatiesysteem waarvan de betrokken ondernemingen volgens hun behoeften gebruik konden maken. Deze vaststelling is geheel verenigbaar met de rechtspraak betreffende het vermoeden van een causaal verband tussen de afstemming van de betrokken ondernemingen en een daarop volgend marktgedrag, waarnaar de Commissie in casu verwijst.

577 Overigens heeft verzoekster geen concreet en objectief aspect aangevoerd dat aantoont dat Weichert zich op de markt als volger zou hebben gedragen.

578 Dienaangaande betoogt verzoekster in het kader van haar argumentatie waarmee zij de uitoefening van een beslissende invloed op Weichert betwist, dat Weichert als strategie de verkoop van grote hoeveelheden had teneinde al haar licenties te gebruiken en daarom altijd haar officiële prijs had vastgesteld nadat Dole haar officiële prijs had vastgesteld en wel op dezelfde hoogte als die van Dole, terwijl de strategie van verzoekster erop gericht was een hoge prijs te verkrijgen en een referentieprijs die dichtbij die van Chiquita lag, hetgeen ook bekend was bij de andere spelers van de markt.

579 Ter ondersteuning van haar stellingen verwijst verzoekster naar de verklaringen van Weichert, zoals die in punt 203 van de bestreden beschikking zijn vermeld en hierboven in punt 572 zijn weergegeven, en ook naar de verklaringen van Chiquita en Dole in antwoord op het verzoek om inlichtingen van de Commissie.

580 Chiquita heeft enkel aangegeven dat „[t]ijdens de gesprekken over de prijs voor de komende week Dole soms naar de prijs van Del Monte verwees” waarbij zij echter preciseerde dat „de prijs van Del Monte voor Chiquita niet relevant was, aangezien de prijzen van Dole en Del Monte in die tijd iedere week altijd hetzelfde waren”, en stelde dat „Dole [had] aangegeven dat het in de sector algemeen bekend was dat Del Monte de officiële prijzen van Dole als een aanwijzing beschouwde voor haar referentieprijzen”. Deze verklaringen volstaan echter niet om de stellingen van verzoekster te kunnen onderbouwen, dat Weichert iedere week wachtte totdat zij op de hoogte was van de prijs van Dole om vervolgens haar eigen referentieprijs op hetzelfde bedrag vast te stellen.

581 Verzoekster blijft dan ook in gebreke om aan te tonen dat de ten laste gelegde afstemming op geen enkele wijze het marktgedrag van Weichert heeft beïnvloed, zodat haar hiermee in verband staande stellingen over het „ondermijnen” van het standpunt van de Commissie wat haar analyse betreft van de uitwisseling van referentieprijzen, moeten worden verworpen.

582 Ten slotte heeft de Commissie, anders dan verzoekster beweert, zich niet „hoofdzakelijk” op dit vermoeden van het causale verband tussen de ongeoorloofde afstemming en het marktgedrag gebaseerd om in casu aan te tonen dat er sprake was van onderling afgestemde feitelijke gedragingen met een mededingingsbeperkend doel, aangezien die conclusie overeenkomstig de eisen van de rechtspraak berust op een beoordeling van de kenmerken van de ten laste gelegde uitwisseling en op de juridische en economische context waarbinnen zij plaatsvond.

583 Blijkens alle voorgaande overwegingen heeft de Commissie rechtens genoegzaam vastgesteld dat Dole en Weichert vóór het vaststellen van de prijzen bilaterale gesprekken hadden gevoerd waarbij zij de factoren bespraken die relevant waren voor de vaststelling van de bananenprijs, dat wil zeggen voor de vaststelling van de referentieprijs voor de volgende week, of prijstendensen hadden besproken of onthuld of aanwijzingen hadden verstrekt over de referentieprijs voor de volgende week.

584 Via het voorafgaande prijsoverleg hebben Dole en Weichert, die tot de belangrijkste leveranciers van bananen behoorden, de door hen vastgestelde referentieprijzen onderling afgestemd in plaats van deze onafhankelijk te bepalen. Tijdens deze bilaterale gesprekken hebben de betrokken ondernemingen onthuld welke gedragslijn zij wilden volgen of althans elk van de deelnemers de mogelijkheid geboden om het toekomstige gedrag van de concurrenten bij de vaststelling van de referentieprijzen te evalueren en te anticiperen op de gedragslijn die zij wilden volgen. Deze gesprekken hebben dus de onzekerheid over de toekomstige beslissingen van de concurrenten betreffende de referentieprijzen verminderd en daardoor de mededinging tussen ondernemingen beperkt.

585 De Commissie is dus terecht tot de conclusie gekomen dat het voorafgaande prijsoverleg dat tussen Dole en Weichert heeft plaatsgevonden, betrekking had op de vaststelling van prijzen en tot onderling afgestemde feitelijke gedragingen heeft geleid die ertoe strekten de mededinging te beperken in de zin van artikel 81 EG.

Het ten laste gelegde gedrag

590 Wat de objectieve factor van het rekening houden met het materiële gedrag van de betrokken ondernemingen betreft, zij opgemerkt dat een schending van artikel 81, lid 1, EG niet alleen kan voortvloeien uit een opzichzelfstaande handeling, maar eveneens uit een reeks handelingen of een voortgezette gedraging. Deze uitlegging kan niet worden betwist met het argument, dat een of meer onderdelen van deze reeks handelingen of voortgezette gedraging ook op zich, afzonderlijk, een schending van dit artikel kunnen opleveren (arresten Commissie/Anic Partecipazioni, aangehaald in punt 296, punt 81 en Aalborg Portland e.a./Commissie, aangehaald in punt 371, punt 258).

591 Het begrip één enkele overeenkomst of één enkele inbreuk veronderstelt namelijk een geheel van gedragingen van verschillende partijen die op eenzelfde economisch doel, het beperken van de mededinging, zijn gericht (arrest Gerecht van 24 oktober 1991, Rhône-Poulenc/Commissie, T-1/89, Jurispr. blz. II-867, punten 125 en 126, en arrest Cimenteries CBR e.a./Commissie, aangehaald in punt 416, punt 3699). De omstandigheid dat de verschillende handelingen wegens hun identieke doel, de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt te verstoren, deel uitmaken van een „totaalplan”, is bepalend om vast te stellen dat er sprake is van één enkele inbreuk (zie in die zin arrest Aalborg Portland e.a./Commissie, aangehaald in punt 371, punten 258 en 260).

592 In casu heeft de Commissie uitgelegd dat alle vóór de vaststelling van de prijzen gevoerde bilaterale gesprekken, zowel die tussen Dole en Chiquita als die tussen Dole en Weichert, de onzekerheid hebben verminderd over de in de toekomst vastgestelde referentieprijzen, betrekking hadden op de vaststelling van prijzen en één en hetzelfde economisch doel hadden, te weten het verstoren van de normale prijsontwikkeling van bananen in Noord-Europa. Zij heeft aangegeven dat de uitwisseling van referentieprijzen, waardoor de betrokken ondernemingen toezicht konden houden op de door ieder van hen genomen prijsbeslissingen, had bijgedragen aan datzelfde, enige objectieve economische doel (punt 247 van de bestreden beschikking).

593 De Commissie heeft niet alleen vastgesteld dat er sprake was van eenzelfde mededingingsbeperkend doel, maar zij heeft ook aangetoond dat de bilaterale gesprekken tussen zowel Dole en Chiquita als tussen Dole en Weichert met elkaar samenhingen en complementair waren (zie in die zin arrest BASF en UCB/Commissie, aangehaald in punt 588, punt 181).

594 Enerzijds heeft de Commissie aangegeven dat alle vóór de vaststelling van de prijzen gevoerde bilaterale gesprekken onderdeel vormden van één zelfde patroon. Volgens haar kwam uit het feit dat deze gesprekken over soortgelijke zaken gingen, daarbij regelmatig dezelfde personen betrokken waren die haast hetzelfde tijdsschema volgden en praktisch dezelfde communicatiemiddelen gebruikten, en dat deze gesprekken gedurende éénzelfde en langdurige periode zijn gevoerd, een informatiesysteem naar voren dat één enkele inbreuk aantoonde (punt 249 van de bestreden beschikking).

595 Dienaangaande moeten de specifieke omstandigheden van het onderhavige geval worden benadrukt, aangezien het inbreukmakende gedrag bestaat uit twee soorten van informatie-uitwisseling, waarbij iedere keer dezelfde onderneming betrokken was, namelijk Dole. De stelling dat de gesprekken tussen Dole en Weichert als een aparte inbreuk moesten worden beschouwd, is niet verenigbaar met de objectieve conclusie dat Dole bij het algemene kartel betrokken is wegens met name haar onmiskenbare bilaterale contacten met Weichert.

596 De Commissie heeft ook betoogd dat de uitwisseling van referentieprijzen verliep volgens een samenhangend patroon, dat gelijk is aan dat van de bilaterale gesprekken (punt 249 van de bestreden beschikking), en vaststaat dat Weichert haar referentieprijzen op donderdagmorgen zowel met Dole als met Chiquita heeft uitgewisseld (punten 200 en 202 van de bestreden beschikking).

597 Het feit dat de uitwisseling van referentieprijzen op donderdagmorgen door de Commissie niet als een afzonderlijke inbreuk op artikel 81 EG is beschouwd, zou, anders dan verzoekster stelt, de Commissie niet verbieden om hiermee rekening te houden als werkwijze die het functioneren van het kartel had bevorderd om in casu van één enkele inbreuk te kunnen spreken.

598 Anderzijds heeft de Commissie benadrukt dat Chiquita, Dole en Weichert tot de voornaamste leveranciers van bananen in Noord-Europa behoorden. Volgens haar hadden de geheime afspraken betrekking op de vaststelling van prijzen, en wel betreffende de referentieprijzen van de betrokken ondernemingen, was het algemene mededingingsbeperkende gedrag dus onderdeel van dezelfde inbreuk en zou het, los ook van het feit dat ieder voorafgaand prijsoverleg een mededingingsbeperkend doel had, kunstmatig zijn om een dergelijke algemeen en voortdurend gedrag dan wel een reeks van gedragingen die gekenmerkt werden door één enkel doel, op te splitsen, door deze als een reeks afzonderlijke inbreuken te beschouwen, hoewel zij één enkele inbreuk met slechts één economisch doel inhielden (punten 247 en 248 van de bestreden beschikking).

599 Daarom moet worden vastgesteld dat de vóór de vaststelling van de prijzen gevoerde bilaterale gesprekken tussen Dole en Chiquita en tussen Dole en Weichert wel degelijk dezelfde doelstelling hadden (zie in die zin arrest Cimenteries CBR e.a./Commissie, aangehaald in punt 416, punt 3705).

600 Gelet hierop heeft de Commissie in punt 251 van de bestreden beschikking terecht kunnen vaststellen dat alle geheime afspraken één en dezelfde voortdurende inbreuk vormden, die verband hield met één enkele economische doelstelling, het beperken van de mededinging binnen de Gemeenschap in de zin van artikel 81 EG.

601 Deze conclusie kan niet in twijfel worden getrokken door de stelling van verzoekster dat Weichert geen concurrent van Chiquita was voor het product waarover Weichert informatie aan Dole heeft verstrekt.

602 Verzoekster beweert dat de referentieprijzen van Chiquita betrekking hadden op gele bananen, dat wil zeggen prijzen die met de rijpingskosten rekening houden, terwijl de referentieprijzen van Weichert en Dole betrekking hadden op de zogenoemde „groene” prijzen van onrijpe groene bananen, die pas anderhalve week later als gele bananen op de markt werden gebracht. Ter ondersteuning van haar stellingen verwijst verzoekster naar de inhoud van een e-mail van 2 januari 2003 die een werknemer van Atlanta, een rijper-distributeur, aan een werknemer van Chiquita heeft gestuurd en die als volgt luidt:

„Hoewel ik mij ervan bewust ben dat Chiquita de laatste twee weken steeds de door Dole vastgestelde prijs heeft gevolgd (namelijk de prijsdaling), kon de prijsaanbeveling van Dole in dit geval niet worden gevolgd en had zij niet mogen worden gevolgd. De door Chiquita vastgestelde prijs is immers een referentieprijs voor gele bananen die geldt voor leveringen die volgende week maandag worden verricht. De referentieprijs van Dole, die vanochtend oorspronkelijk met 0,50 EUR is verhoogd, is daarentegen een groene referentieprijs, die pas over twee weken, en niet eerder, een gele prijs zal worden.”

603 Deze argumentatie van verzoekster kan niet worden aanvaard, aangezien zij berust op de niet-onderbouwde en onjuiste premisse dat groene en gele bananen volkomen verschillende producten zijn die tot twee verschillende markten behoren waarop Weichert en Dole enerzijds, en Chiquita anderzijds, exclusief actief zijn.

604 Gelet op de antwoorden van de betrokken ondernemingen op de verzoeken om inlichtingen en op de mededeling van punten van bezwaar, heeft de Commissie in de bestreden beschikking de betrokken sector, en met name het betrokken product, duidelijk omschreven als verse bananen, hetgeen zij reeds in die mededeling had aangegeven, en heeft zij gepreciseerd dat de bestreden beschikking zowel betrekking heeft op onrijpe (groene) bananen als op rijpe (gele) bananen (punt 4 van de bestreden beschikking).

605 De Commissie heeft aangegeven dat de bananen die groen werden verzonden, als groene bananen in de havens aankwamen en dienden te worden gerijpt om te kunnen worden gegeten. De bananen werden of rechtstreeks geleverd aan de kopers (groene bananen) ofwel gerijpt en vervolgens ongeveer een week later geleverd (gele bananen), hetgeen overeenstemt met de vaststelling dat de rijping door de koper kon worden georganiseerd of door of in naam van de invoerder kon worden verricht. De klanten van de invoerders waren over het algemeen rijpers of winkelketens (punt 34 van de bestreden beschikking). Volgens de Commissie stelden Chiquita, Dole en Weichert iedere week hun referentieprijzen vast, namelijk op donderdagochtend, en deelden zij deze prijzen aan hun klanten mee (punten 34 en 104 van de bestreden beschikking). De term „referentieprijs” duidde gewoonlijk op de referentieprijs voor groene bananen („groene referentieprijs”). De referentieprijzen voor gele bananen („gele referentieprijzen”) bestonden gewoonlijk uit de groene referentieprijs, vermeerderd met een rijpingsvergoeding (punt 104 van de bestreden beschikking), zodat de referentieprijzen van groene bananen de referentieprijzen van gele bananen bepaalden (punt 287 van de bestreden beschikking).

606 Vastgesteld moet worden dat verzoekster en interveniënte in het kader van dit beroep geen omstandigheid hebben aangevoerd die de conclusies van de Commissie betreffende de aldus beschreven werking van de bananenmarkt weerlegt.

607 In de eerste plaats volstaat verzoekster ermee zonder enige motivering te stellen dat Weichert uitsluitend groene bananen verhandelde. Haar betoog bevat zelfs een innerlijke tegenstrijdigheid, voor zover zij aanvoert dat Chiquita besprekingen heeft gevoerd en informatie heeft gedeeld met Dole over gele bananen, hoewel zij stelt dat Dole net als Weichert slechts referentieprijzen voor groene bananen had.

608 Vaststaat dat Dole via haar Duitse dochteronderneming groene bananen aan Duitse detailhandelaars verkocht die deze zelf konden rijpen, alsook aan Europese rijpers (punt 12 van de bestreden beschikking).

609 Toen Chiquita haar werkzaamheden beschreef in de administratieve procedure, heeft zij verklaard dat „het fruit in Europa ofwel onder groothandelaars-rijpers zoals Atlanta (Duitsland), ofwel rechtstreeks onder detailhandelaars (die zelf voor de rijping zorgen) wordt gedistribueerd”, hetgeen overeenstemt met de verkoop van groene bananen (ondernemingsverklaring nr. 13, bijlage I 3).

610 Uit de verklaringen van Dole en Chiquita over de betekenis van hun referentieprijzen, die steun vinden in de bewijsstukken, en uit de beschrijving van de inhoud van hun gesprekken (zie de punten 104 en 140-143 van de bestreden beschikking), blijkt dat beide ondernemingen in een perfecte onderlinge verstandhouding met elkaar de prijs van groene bananen voor Noord-Europa bespraken.

611 Dat Chiquita groene bananen verkocht, wordt bevestigd door de in punt 107 van de bestreden beschikking bedoelde interne e-mail van Chiquita van 30 april 2001. Deze e-mail luidt als volgt:

„Bewezen is dat zodra [Dole, Del Monte en Tuca] een prijs van 36,00 DEM zullen bereiken, hun klanten (detailhandelaars) zich zullen verzetten, aangezien de prijs voor de consument bij een zo hoge referentieprijs boven 3,00 DEM/kg moet komen te liggen. Het lijdt geen twijfel dat wij gedurende enige tijd last van dit ‚fenomeen’ zullen ondervinden. Dit zou betekenen dat onze maximale referentieprijs 40,00 DEM zou bedragen (groene referentieprijs).”

612 Verzoekster heeft voorts noch in repliek noch ter terechtzitting bezwaar gemaakt tegen het door de Commissie aangegeven feit dat interne rapporten van Chiquita over de prijzen in het onderzoeksdossier waartoe Del Monte toegang had gehad, aantoonden dat Chiquita tijdens de periode van de inbreuk een groene referentieprijs had.

613 Ten tweede blijkt uit de stukken dat de referentieprijs van de groene bananen bepalend is voor die van de gele bananen.

614 De Commissie heeft in haar verweerschrift herinnerd aan de verklaringen van Weichert in antwoord op het verzoek om inlichtingen van 10 februari 2006, waarin deze onderneming heeft gepreciseerd dat „[de] prijs van gele bananen [werd] bepaald op basis van de groene prijs vermeerderd met een aanvullend bedrag voor de rijping en soms een aanvullend bedrag voor vervoer”.

615 Del Monte heeft in de administratieve procedure ook de samenhang tussen de gele en de groene prijzen erkend. Zij heeft uitgelegd dat de prijs van de gele bananen in de praktijk werd bepaald door de „Aldi-prijs”, die een groene prijs was, vermeerderd met een vergoeding voor de rijping, het laden en lossen en het vervoer, en de laatste jaren stabiel was gebleven op een bedrag van 3,07 EUR. Del Monte heeft hieraan het volgende toegevoegd:

„Bij de verkoop van gele bananen aan andere klanten onderhandelen de rijpers individueel over dit bedrag op basis van de groene prijs vermeerderd met de rijpingskosten, de kosten van het laden en lossen en de vervoerskosten. De standaard Aldi-prijs dient ook hier als referentie.”

616 Behalve dat Del Monte een expliciet bezwaar aanvoert aangaande de samenstelling van de gele referentieprijs, heeft zij ter terechtzitting bevestigd dat een rijper bij de berekening van de aan een detailhandelaar gevraagde prijs, met name rekening houdt met het bedrag waarvoor hij de groene banaan heeft gekocht en er derhalve een zekere samenhang bestaat tussen de in een bepaalde week verkochte groene banaan en dezelfde banaan die een week later als gele banaan door een andere onderneming weer wordt verkocht.

617 In de derde plaats stelt verzoekster zonder nadere toelichting dat de door Weichert en Dole verhandelde groene bananen „slechts anderhalve week later als gele bananen” op de markt werden gebracht, die door Chiquita worden verkocht.

618 De enkele overlegging van de e-mail van 2 januari 2003 is onvoldoende om, zoals verzoekster in haar stukken voorstelt, te kunnen vaststellen dat er stelselmatig een week verschil zit tussen het tijdstip waarop de bananen van Dole en Weichert worden verhandeld en het ogenblik waarop die van Chiquita worden verhandeld, hetgeen zou betekenen dat de activiteiten van deze ondernemingen niet synchroon verlopen.

619 De in deze mail bedoelde situatie past onvermijdelijk in één enkel tijdsschema van een markt betreffende een product, de verse banaan, die in wekelijks cycli wordt georganiseerd, zoals door de Commissie, zonder door de andere partijen te worden weersproken, in punt 33 van de bestreden beschikking is gesteld.

620 Volgens Chiquita (ondernemingsverklaring nr. 13, bijlage I 3) verloopt de bananenhandel in een driewekelijks cyclus, met op de donderdag van de eerste week de vaststelling van de referentieprijzen en de aankondiging ervan aan de klanten, met in het begin van de tweede week of soms aan het einde van de eerste week de aankomst van de schepen in de Europese havens, het lossen van de bananen en het vervoer ervan naar de rijpingscentra en met in het begin van de derde week of soms aan het einde van de tweede week de distributie van de gele bananen aan de detailhandelaren.

621 Dit tijdsschema stemt overeen met de vaststelling van de Commissie in punt 34 van de bestreden beschikking dat de bananen ofwel rechtstreeks aan de kopers werden geleverd, namelijk de groene bananen, ofwel werden gerijpt en vervolgens, ongeveer een week later, werden geleverd, wat geldt voor de gele bananen. Deze formulering geeft in een notendop weer hoe het distributieproces verloopt, en wijst erop dat de rijpingsduur voor bananen zo goed als niet kan worden ingekort.

622 Deze objectieve vaststelling over hetzelfde rijpingsproces sluit uit dat de activiteiten van Dole en Weichert ten opzichte van die van Chiquita niet geheel synchroon verlopen.

623 Del Monte heeft in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar geantwoord dat dit proces idealiter 5 à 6 dagen in beslag nam en tot maximaal 8 dagen langer kon duren. Zij heeft hierbij vermeld dat het rijpingsproces niet „in die zin zo flexibel was dat een vrucht die bedoeld was om als gele banaan in week B te worden verkocht, in week A of week C kon worden verkocht” (bijlage A 5). Weichert heeft in antwoord op het verzoek om inlichtingen aangegeven dat gelet op het feit dat bananen een zeer bederfelijk product waren en iedere week opnieuw werden aangevoerd, het voor invoerders absoluut noodzakelijk was om de bananen snel te verkopen voordat zij in Europa aankwamen (bijlage I 6).

624 Deze overwegingen over het tijdsschema van de verhandeling van bananen en het rijpingsproces moeten in verband worden gebracht met de verschillende distributiemethoden van bananen waarover de Commissie in punt 34 van de bestreden beschikking vermeldt dat de rijping door of in naam van de invoerder kon worden verricht of door de koper worden georganiseerd.

625 Het antwoord op de vraag of de invoerder naar een gele of een groene prijs verwijst, hangt in die omstandigheden af van de wijze waarop hij de bananenverkoop organiseert: indien hij de bananen groen verkoopt aan de rijpers of aan detailhandelaars die zelf voor het rijpen van het fruit instaan, zal hij een groene referentieprijs meedelen, indien hij zelf de rijping organiseert door een beroep te doen op een externe rijper, of de bananen laat rijpen in de installaties van zijn dochterondernemingen of van verbonden ondernemingen en ze vervolgens rijp aan de detailhandelaars verkoopt, zal hij een gele referentieprijs hanteren.

626 De e-mail van 2 januari 2003 heeft betrekking op een situatie waarin Chiquita fruit verhandelt waarvan hij de rijping laat verrichten door Atlanta, rijper-distributeur, waarmee Chiquita blijkens de strekking van deze mail banden onderhoudt.

627 De schrijver van de e-mail noemt een verhoging van de gele referentieprijs voor door Atlanta gedistribueerde bananen van het merk Chiquita, die op de donderdag van de tweede week was vastgesteld en was meegedeeld voor fruit dat aan het rijpen was. Dit fruit was groen aangevoerd op de maandag van de tweede week en diende geel te worden geleverd aan het begin van de derde week. Deze prijsverhoging werd aangevoerd naar aanleiding van een verhoging van de referentieprijs voor groene bananen van Dole, die op dezelfde donderdag van de tweede week was vastgesteld en was meegedeeld voor fruit dat onderweg was en op de maandag van de derde week groen moest aankomen en twee weken later, aan het begin van de vierde week, geel moest worden geleverd.

628 De aldus beschreven situatie mag niet op zich worden beschouwd, maar moet worden geplaatst in het kader van een continu functionerende markt, waarbij aan het begin van elke week groene bananen in de Noord-Europese havens aankomen en vervolgens voor eenzelfde duur van ongeveer zeven dagen in de rijpingscentra verblijven, waarna zij als gele bananen van het merk Dole, Del Monte of Chiquita in de handel worden gebracht. Zowel de bananen van de merken Dole en Del Monte als die van het merk Chiquita waren eerst groen voordat zij, na rijping, geel zijn geworden en volgens hetzelfde tijdsschema in dezelfde rayons van de supermarkten of van andere detailhandelaars zijn beland, waar zij het hele jaar door aan de eindconsument worden aangeboden.

629 De in de e-mail van de werknemer van Atlanta genoemde gele bananen van Chiquita maakten dus deel uit van een lading groene bananen die aan het begin van de tweede week in de Noord-Europese havens waren aangekomen en waarvoor op de donderdag van de eerste week een groene prijs was vastgesteld. Binnen hetzelfde tijdsbestek zijn groene bananen van Dole aangekomen en is hiervoor een referentieprijs vastgesteld.

630 Al deze bananen dienden in dezelfde periode met het oog op de consumptie in de handel te worden gebracht, dat wil zeggen ongeveer één week nadat zij waren gelost en volgens verschillende modaliteiten in rijpingscentra waren ondergebracht, dus aan het begin van de derde week.

631 Deze laatste vaststelling moet in verband worden gebracht met een andere opmerking van de werknemer van Atlanta.

632 In zijn e-mail van 2 januari 2003 bekritiseert deze werknemer de verhoging van de reeds aan de klanten meegedeelde gele referentieprijs. Hij merkt op dat deze beslissing een commerciële vergissing is, omdat „het prijsverschil op de markt groter is geworden”, en het „moeilijker [zal] zijn om volgende week klanten voor Chiquita te vinden en te behouden”.

633 Deze verklaring wijst niet alleen op het belang van prijsverschillen tussen de verschillende merkbananen, maar ook op het feit dat de in de derde week aangeboden gele bananen met elkaar in concurrentie staan. Het is op dat ogenblik dat de bananen van de merken Dole en Del Monte – die aan het begin van de tweede week in de havens zijn aangekomen en geel worden gedistribueerd door rijpers, onafhankelijke ondernemingen of dochterondernemingen van deze ondernemingen – op de markt van de detailhandel worden gebracht.

634 Aan deze chronologische overwegingen, die gebaseerd zijn op de analyse van het door verzoeksters aangevoerde document, dient te worden toegevoegd dat de eerste fase in de verhandeling van een lading bananen voor een bepaalde week, zoals reeds is gezegd, bestond in de vaststelling van een groene prijs, wat alle invoerders op dezelfde dag, donderdag, deden. Deze prijs vormde zowel de prijs waartegen groene bananen werden aangeboden aan rijpers-distributeurs of detailhandelaars die zelf voor de rijping van het fruit zorgden, als de basis voor de vaststelling van de gele prijs die werd meegedeeld aan de detailhandelaars die deze bananen aankochten.

635 Ten slotte bevestigt de betrokken e-mail eveneens dat Chiquita verschillende activiteiten ontplooide en groene bananen aanbood. Zo zet de werknemer van Atlanta uiteen dat de kritiek die gold in geval van een verhoging van de referentieprijs van Dole niet opging in geval van een prijsverlaging. Hij merkt op dat prijsverlagingen steeds gelden, niet alleen voor de „komende groene week”, maar ook voor het fruit dat in de rijpingskamers ligt.

636 Blijkens voorgaande overwegingen moet de argumentatie van verzoekster dat Weichert niet met Chiquita concurreerde, een omstandigheid die eraan in de weg staat om de ten laste gelegde gedragingen als één enkele inbreuk te kwalificeren, worden verworpen.

Het subjectieve element

637 Wat de aansprakelijkheid van de ondernemingen betreft, zij eraan herinnerd dat, indien de schending van artikel 81, lid 1, EG voortvloeit uit een reeks handelingen of een voortdurende gedraging, die wegens hun identieke doel, de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt te verstoren, deel uitmaken van een „totaalplan”, de Commissie de verantwoordelijkheid voor die handelingen mag bepalen aan de hand van de deelneming aan de betrokken inbreuk in haar geheel (arrest Aalborg Portland e.a./Commissie, aangehaald in punt 371, punt 258), zelfs indien vaststaat dat de betrokken onderneming slechts aan een of meer bestanddelen van de inbreuk rechtstreeks heeft deelgenomen (arrest BASF en UCB/Commissie, aangehaald in punt 588, punt 161).

638 Dat er sprake is van één enkele voortdurende inbreuk betekent niet noodzakelijkerwijs dat een onderneming die betrokken was bij een of meer delen aansprakelijk kan worden gesteld voor de gehele inbreuk.

639 Wat het bewijs betreft van het subjectieve element bij elke betrokken onderneming, dient de Commissie aan te tonen dat de onderneming met haar eigen gedrag heeft willen bijdragen tot het bereiken van de gemeenschappelijke doelstellingen van alle deelnemers en dat zij de materiële gedragingen die de andere ondernemingen met het oog op die doelstellingen planden of in praktijk brachten, kende of redelijkerwijs kon voorzien en bereid was het risico ervan te aanvaarden (arresten Commissie/Anic Partecipazioni, aangehaald in punt 296, punt 87, en Aalborg Portland e.a./Commissie, aangehaald in punt 371, punt 291).

640 In casu moet worden vastgesteld dat artikel 1 van de bestreden beschikking de adressaten ervan, waaronder Weichert, verwijt dat zij in verschillende perioden betrokken zijn geweest bij onderling afgestemde feitelijke gedragingen die hierin bestonden dat zij de referentieprijzen voor bananen onderling afstemden, en de inbreuk Oostenrijk, België, Denemarken, Finland, Duitsland, Luxemburg, Nederland en Zweden bestreek.

641 Voor zover deze bewoordingen in die zin kunnen worden opgevat dat de Commissie elk van de betrokken ondernemingen aansprakelijk heeft willen houden voor de gehele inbreuk, in al haar onderdelen, vindt deze lezing geen steun in de motivering van de bestreden beschikking.

642 De Commissie heeft in de punten 252-257 van de bestreden beschikking de vraag van de toerekening van de aansprakelijkheid voor één enkele voortdurende inbreuk aan Chiquita en Weichert onderzocht, nu Dole immers met deze ondernemingen informatie had uitgewisseld.

643 De Commissie heeft aangegeven dat Chiquita weliswaar op de hoogte was van de geheime afspraken tussen Dole en Weichert of althans deze voorzag, bereid was het risico ervan te aanvaarden en de gedragingen van het kartel in zijn geheel en zijn gemeenschappelijk doel kende of redelijkerwijs kon voorzien, maar dat zij niet over voldoende gegevens beschikte om te kunnen concluderen dat Weichert op de hoogte was van het voorafgaande prijsoverleg tussen Chiquita en Dole dan wel om te kunnen vaststellen dat Weichert het bestaan hiervan redelijkerwijs had kunnen voorzien (punten 253-255 van de bestreden beschikking).

644 Na haar analyse is de Commissie tot de volgende slotsom gekomen (punt 258 van de bestreden beschikking):

„De Commissie is van mening dat alle in hoofdstuk 4 van deze beschikking beschreven geheime afspraken één enkele voortdurende inbreuk vormen die ertoe strekt de mededinging in de Gemeenschap te beperken in de zin van artikel 81 EG. Chiquita en Dole zullen aansprakelijk worden gesteld voor deze inbreuk in haar geheel, terwijl Weichert, gelet op de gegevens waarover de Commissie beschikt, slechts aansprakelijk zal worden gesteld voor het deel van de inbreuk waaraan zij heeft deelgenomen, namelijk het deel van de inbreuk dat betrekking heeft op de geheime afspraken met Dole.”

645 Opgemerkt moet worden dat het dispositief van een handeling onafscheidelijk verbonden is met de motivering ervan en derhalve, indien nodig, moet worden uitgelegd met inachtneming van de overwegingen die tot de vaststelling ervan hebben geleid (arrest Hof van 15 mei 1997, TWD/Commissie, C-355/95 P, Jurispr. blz. I-2549, punt 21).

646 Gelet op de expliciete bewoordingen van punt 258 van de bestreden beschikking, moet deze beschikking, zoals de Commissie ter terechtzitting heeft aangegeven, aldus worden uitgelegd dat de Commissie, anders dan aan Dole en Chiquita, aan Weichert niet de aansprakelijkheid van de inbreuk in haar geheel toerekent.

647 Gelet hierop en in tegenstelling tot hetgeen verzoekster en interveniënte aanvoeren, heeft de Commissie het begrip één enkele inbreuk, zoals dat wordt uitgelegd door de rechtspraak, niet onjuist toegepast.

648 Het feit dat een onderneming, zoals die welke door Del Monte en Weichert in casu was gevormd, niet aan alle bestanddelen van een kartel heeft deelgenomen of een zeer kleine rol heeft gespeeld bij de onderdelen waaraan zij wel heeft deelgenomen, is immers niet relevant voor de vaststelling van het bestaan van de inbreuk. Dit element dient slechts in aanmerking te worden genomen bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk en zo nodig bij de bepaling van de geldboete (arrest Aalborg Portland e.a./Commissie, aangehaald in punt 371, punten 86 en 292).

649 De Commissie heeft namelijk op grond van verzachtende omstandigheden het basisbedrag van de geldboete van Weichert met 10 % verlaagd, omdat deze onderneming niet op de hoogte was van het voorafgaande prijsoverleg tussen Chiquita en Dole dan wel dit overleg redelijkerwijs niet kon voorzien (punt 476 van de bestreden beschikking).

650 Bijgevolg moet de hierboven in punt 586 vervatte grief worden verworpen.

651 In verband hiermede moet worden geconcludeerd dat de Commissie geen schending van de artikelen 81 EG en 253 EG kan worden verweten.

Rechtsverwerking

654 De Commissie stelt dat het verzoek tot inzage van verzoekster niet voldoende gepreciseerd was, aangezien dit niet specifiek betrekking had op het antwoord van Dole aangaande het vermeende bewijs „à decharge” en ook het antwoord van Weichert niet noemde, en dat het niet-indienen van dat verzoek in de administratieve procedure volgens de rechtspraak van het Gerecht ertoe leidt dat haar recht om zich daarop te beroepen in een later in te stellen beroep tot nietigverklaring vervalt.

655 In dit verband dient om te beginnen eraan te worden herinnerd dat de betrokken onderneming pas aan het begin van de administratieve fase op tegenspraak, door middel van de mededeling van punten van bezwaar, wordt ingelicht over de belangrijkste feiten waarop de Commissie zich in dat stadium van de procedure baseert en dat deze onderneming over een recht van toegang tot het dossier beschikt teneinde een daadwerkelijke uitoefening van haar rechten van de verdediging te waarborgen. Bijgevolg behoort het antwoord van de andere partijen op de mededeling van punten van bezwaar in beginsel niet tot de stukken van het onderzoeksdossier die partijen kunnen inzien (arrest Hoechst/Commissie, aangehaald in punt 291, punt 163).

656 Punt 8 van de mededeling van de Commissie betreffende de regels voor toegang tot het dossier van de Commissie overeenkomstig de artikelen 81 [EG] en 82 [EG], de artikelen 53, 54 en 57 van de EER-Overeenkomst en verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (PB 2005, C 325, blz. 7), preciseert overigens dat het „dossier van de Commissie” bij het onderzoek van een mededingingszaak alle documenten omvat die door het directoraat-generaal Concurrentie van de Commissie tijdens het onderzoek zijn verkregen, overgelegd of verzameld.

657 Blijkens de rechtspraak is de Commissie in een procedure tot vaststelling van een inbreuk op artikel 81 EG of artikel 82 EG voorts niet verplicht, op eigen initiatief toegang te verlenen tot documenten die zich niet in haar onderzoeksdossier bevinden en die zij niet voornemens is in de eindbeschikking tegen de betrokkenen te gebruiken. Derhalve moet een verzoekende partij die in de loop van de administratieve procedure verneemt, dat de Commissie over documenten beschikt die dienstig zouden kunnen zijn voor haar verweer, de instelling uitdrukkelijk om toegang tot die documenten verzoeken. Indien zij dat verzoek niet doet tijdens de administratieve procedure, vervalt haar recht om zich hierop te beroepen in een eventueel in te stellen beroep tot nietigverklaring van de eindbeschikking (arrest CBR e.a./Commissie, aangehaald in punt 416, punt 383, en arrest Gerecht van 30 september 2003, Atlantic Container Line e.a./Commissie, T-191/98, T-212/98-T-214/98, Jurispr. blz. II-3275, punt 340).

658 In casu staat vast dat verzoekster tijdens de administratieve procedure, en meer in het bijzonder op 27 juni 2008, uitdrukkelijk heeft verzocht om inzage te verkrijgen in de „antwoorden van de andere partijen op de mededeling van punten van bezwaar”, documenten die zich niet in het onderzoeksdossier bevonden en de antwoorden stricto sensu van Dole en Weichert bevatten, alsook de documenten die door Weichert ter aanvulling van haar antwoord op 28 februari 2008 zijn verstrekt.

659 In de context van een verzoek tot toegang tot documenten die zich niet in het onderzoeksdossier bevinden en derhalve niet voorkomen op een gedetailleerde en samenvattende lijst die aan de betrokken ondernemingen is gezonden, moet het verzoek van verzoekster voldoende expliciet worden geacht (zie in die zin arrest Gerecht van 19 mei 1999, BASF/Commissie, T-175/95, Jurispr. blz. II-1581, punten 49-51), aangezien duidelijk was dan wel kon zijn welke documenten werden verlangd.

660 Voorts heeft verzoekster in haar brief van 27 juni 2008 gewezen op de bewoordingen van punt 27 van de hierboven in punt 656 vervatte mededeling, volgens welke een partij toegang krijgt tot documenten die na de mededeling van punten van bezwaar in latere fases van de administratieve procedure zijn ontvangen, wanneer dergelijke documenten nieuw bewijsmateriaal, „ongeacht of het om materiaal à charge of à decharge gaat”, kunnen vormen betreffende de verklaringen die in verband met die partij in de mededeling van punten van bezwaar van de Commissie zijn afgelegd.

661 Gelet hierop kan verzoekster niet een verval van recht worden tegengeworpen wegens het feit dat zij in de administratieve procedure nalatig is geweest.

Het niet-mededelen van belastend bewijsmateriaal

662 Met betrekking tot in de eerste plaats het niet-mededelen van gestelde belastende stukken die zich niet in het onderzoeksdossier bevinden, herinnert het Gerecht eraan dat de eerbiediging van de rechten van verdediging een grondbeginsel van het gemeenschapsrecht is, dat in alle omstandigheden in acht moet worden genomen, in het bijzonder in elke procedure die tot de oplegging van een sanctie kan leiden, zelfs indien het om een administratieve procedure gaat. Het vereist dat de betrokken ondernemingen en ondernemersverenigingen reeds tijdens de administratieve procedure in staat zijn geweest hun standpunt met betrekking tot de juistheid en de relevantie van de door de Commissie gestelde feiten, punten van bezwaar en omstandigheden nuttig kenbaar te maken (arrest Hof van 13 februari 1979, Hoffmann-La Roche/Commissie, 85/76, Jurispr. blz. 461, punt 11, en arrest Gerecht van 10 maart 1992, Shell/Commissie, T-11/89, Jurispr. blz. II-757, punt 39).

663 Artikel 27, eerste alinea, van verordening nr. 1/2003 luidt als volgt:

„Alvorens een beschikking op grond van de artikelen 7, 8, 23 of artikel 24, lid 2, te geven, stelt de Commissie ondernemingen en ondernemersverenigingen die het voorwerp van haar procedure uitmaken in de gelegenheid hun standpunt ten aanzien van de door haar in aanmerking genomen bezwaren kenbaar te maken. De Commissie doet haar beschikkingen slechts steunen op de punten van bezwaar waarover de partijen opmerkingen hebben kunnen maken. De klagers worden nauw bij de procedure betrokken.”

664 Verder zij eraan herinnerd dat, indien de Commissie een passage uit een antwoord op een mededeling van punten van bezwaar of een bij een dergelijk antwoord gevoegd document als basis wil gebruiken om in een procedure tot toepassing van artikel 81, lid 1, EG het bestaan van een inbreuk vast te stellen, de andere bij die procedure betrokken ondernemingen in staat moeten worden gesteld zich over dat bewijsstuk uit te spreken. Onder die omstandigheden is het betrokken element immers een belastend element voor de verschillende ondernemingen die aan de inbreuk zouden hebben deelgenomen (zie arrest Cimenteries CBR e.a./Commissie, aangehaald in punt 416, punt 386, en arrest Avebe/Commissie, T-314/01, aangehaald in punt 56, punt 50, en aldaar aangehaalde rechtspraak). Deze beginselen gelden ook wanneer de Commissie zich op een passage uit een antwoord op een mededeling van punten van bezwaar baseert om een inbreuk aan een onderneming toe te rekenen (arrest Avebe/Commissie, aangehaald in punt 56, punt 51).

665 Een document kan immers slechts als een belastend document worden aangemerkt indien het door de Commissie wordt gebruikt tot staving van de vaststelling dat een onderneming een inbreuk heeft gepleegd. Om schending van de rechten van verdediging aan te tonen, volstaat het voor de betrokken onderneming niet dat zij bewijst dat zij zich gedurende de administratieve procedure niet heeft kunnen uitspreken over een document dat ergens in de bestreden beschikking is gebruikt. Zij moet bewijzen dat de Commissie dat document in de bestreden beschikking heeft gebruikt als bewijs voor een inbreuk waaraan de onderneming zou hebben deelgenomen (arrest Gerecht van 27 september 2006, Dresdner Bank e.a./Commissie, T-44/02 OP, T-54/02 OP, T-56/02 OP, T-60/02 OP en T-61/02 OP, Jurispr. blz. II-3567, punt 158).

666 Documenten die in de administratieve procedure niet aan de betrokken ondernemingen zijn meegedeeld, zijn geen bewijsstukken die aan hen kunnen worden tegengeworpen, zodat, indien blijkt dat de Commissie zich in de beschikking heeft gebaseerd op documenten die zich niet in het onderzoeksdossier bevonden en de verzoekers niet zijn meegedeeld, voornoemde documenten als bewijsmiddel moeten worden geweigerd (arrest Cimenteries CBR e.a./Commissie, aangehaald in punt 416, punt 382).

667 Zo er andere schriftelijke bewijzen zijn waarvan de betrokken ondernemingen tijdens de administratieve procedure kennis hadden en die specifiek de conclusies van de Commissie staven, kan de omstandigheid dat een niet-meegedeeld belastend stuk als bewijsmiddel wordt uitgesloten, niet afdoen aan de juistheid van de in de bestreden beschikking in aanmerking genomen punten van bezwaar (arrest Aalborg Portland e.a./Commissie, aangehaald in punt 371, punt 72).

668 De betrokken onderneming dient dus aan te tonen dat de Commissie in haar beschikking tot een ander resultaat zou zijn gekomen indien een niet-meegedeeld document op grond waarvan de Commissie deze onderneming heeft beschuldigd, als belastend bewijsmiddel zou zijn uitgesloten (arrest Aalborg Portland e.a./Commissie, aangehaald in punt 371, punt 73).

669 In casu stelt verzoekster in de eerste plaats dat de Commissie in de punten 90, 98, 396, 412 en 422 van de bestreden beschikking de verklaringen in aanmerking heeft genomen die Weichert in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar heeft afgelegd en waarbij aan haar de aansprakelijkheid voor de inbreuk wordt toegerekend.

670 Vastgesteld moet worden dat verzoekster ermee volstaat om de punten van de bestreden beschikking waarin het antwoord van Weichert op de mededeling van punten van bezwaar staat vermeld, te noemen en gedeeltelijk de strekking daarvan weer te geven. Die argumentatie is echter ontoereikend om aan de verplichting van verzoekster te voldoen te bewijzen dat de Commissie tot een andere eindbeslissing was gekomen indien de litigieuze documenten als belastend bewijsmiddel zouden zijn uitgesloten (zie in die zin arrest Gerecht van 8 juli 2008, Knauf Gips/Commissie, T-52/03, niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 49, op dit punt bevestigd bij het arrest van 1 juli 2010, Knauf Gips/Commissie, aangehaald in punt 104, punt 14).

671 In elk geval staat het onderzoek van de punten 90, 98, 396, 412 en 422 van de bestreden beschikking niet toe de conclusie te trekken dat het antwoord van Weichert op de mededeling van punten van bezwaar als belastend bewijs kan worden aangemerkt.

672 Punt 90 van de bestreden beschikking behoort tot het gedeelte waarin de organisatie van het kartel, en meer in het bijzonder de frequentie van de gesprekken tussen Dole en Weichert, wordt beschreven. Hierin wordt aangegeven dat „Weichert in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar aangeeft dat Dole, toen Weichert deel uitmaakte van het Del Monte-concern, gemiddeld niet meer dan een- of tweemaal per maand werd gebeld”. Behalve dat deze verklaring van Weichert betrekking heeft op de inbreuk zelf en niet op de toerekening ervan aan verzoekster, staat vast dat de Commissie zich niet op deze verklaring heeft gebaseerd, maar heeft vastgesteld dat de gesprekken 20 à 25 weken per jaar plaatsvonden (zie punt 91 van de bestreden beschikking), hetgeen aanvankelijk door Weichert was aangegeven in haar antwoord op een verzoek om inlichtingen, dat is opgenomen in het dossier van de Commissie waartoe verzoekster toegang heeft gehad (zie voetnoot nr. 106 van de bestreden beschikking).

673 In punt 98 van de bestreden beschikking, dat gaat over de duur van de inbreuk, is vermeld dat „Weichert in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar stelt dat zij slechts in de gelegenheid is geweest met Dole van gedachten te wisselen over ‚de mogelijke ontwikkeling van de officiële prijzen’ toen zij deel uitmaakte van het Del Monte-concern (2000-2002)”, een verklaring waarmee niet wordt beoogd de inbreuk toe te rekenen aan verzoekster, maar om een van de elementen te preciseren waaruit de inbreuk bestaat. Uit punt 98 van de bestreden beschikking blijkt dat deze stelling de verklaring ondersteunt die Weichert in antwoord op een verzoek om inlichtingen heeft afgelegd waartoe verzoekster toegang heeft gehad, inhoudende dat de gesprekken met Dole in 2000 zijn begonnen en geheel zijn opgehouden toen een werknemer van Dole in december 2002 met pensioen is gegaan.

674 De Commissie heeft weliswaar in de bestreden beschikking haar oordeel over de periode waarover de inbreuk zich uitstrekte, aangepast ten opzichte van de mededeling van punten van bezwaar, waarin een periode van 2000-2005 werd vermeld, maar zij heeft deze periode bekort, aangezien de uiteindelijk vastgestelde periode die van 2000-2002 liep, geheel viel onder die welke in de mededeling van punten van bezwaar is vermeld.

675 De punten 396, 412 en 422 van de bestreden beschikking behoren tot het gedeelte waarin de argumenten van de betrokken ondernemingen in antwoord op de mededeling van punten van bezwaar worden aangegeven en weerlegd.

676 Verzoekster merkt op dat in punt 396 van de bestreden beschikking is aangegeven dat „Weichert van mening is dat de Commissie in de mededeling van punten van bezwaar terecht ermee rekening heeft gehouden dat Del Monte een beslissende invloed uitoefende op Weichert in de periode 2000[-]2002”.

677 Zoals de Commissie in haar verweerschrift terecht benadrukt, zonder gedegen door verzoekster te zijn weersproken, bevestigt de verwijzing naar het antwoord van Weichert op de mededeling van punten van bezwaar slechts de verklaringen van deze onderneming in de administratieve procedure over de door verzoekster op haar uitgeoefende invloed, zoals die in het onderzoeksdossier van de Commissie waartoe verzoekster toegang heeft gehad, zijn neergelegd en ter terechtzitting in aanwezigheid van verzoekster door Weichert zijn afgelegd. Zo heeft Weichert verklaard dat zij „afhankelijk” was van de bevoorrading door verzoekster en aan „de verzoeken” van deze onderneming „gevolg moest geven” (zie punt 422 van de bestreden beschikking).

678 Datzelfde geldt voor de verwijzingen naar het antwoord van Weichert op de mededeling van punten van bezwaar die zich in de punten 412 en 422 van de bestreden beschikking bevinden en die respectievelijk betrekking hebben op de werkzaamheden van Weichert bestaande in het opstellen van rapporten ten behoeve van en op verzoek van verzoekster, hetgeen door Weichert in de administratieve procedure reeds is beschreven in bewoordingen waarnaar in punt 392 van de bestreden beschikking wordt verwezen, en op het feit dat verzoekster de exclusieve leverancier van Weichert was, hetgeen reeds was opgemerkt in punt 383 van de bestreden beschikking op grond van de verklaringen van Weichert en verzoekster zelf in antwoord op een verzoek om inlichtingen.

679 De Commissie merkt ook op dat de vertegenwoordiger van Weichert op de terechtzitting in tegenwoordigheid van verzoekster heeft gesteld dat „Del Monte een exclusieve koop- en verkoopovereenkomst met Weichert had; Del Monte was de exclusieve leverancier van Weichert en deze moest aan de verzoeken van Del Monte gevolg geven” (zie voetnoot nr. 447 van de bestreden beschikking).

680 Ten slotte blijkt duidelijk uit punt 422 van de bestreden beschikking dat de Commissie, gelet op het feit dat de verklaringen van Weichert en verzoekster elkaar tegenspraken, zich voor haar conclusies voornamelijk heeft gebaseerd op bewijsstukken die dateren uit de periode dat de feiten zich voordeden.

681 Afgezien van de verwijzing naar de hierboven vermelde punten van de bestreden beschikking stelt verzoekster in de tweede plaats dat de gehele analyse van de Commissie in de bestreden beschikking, ook die van de relevante bepalingen van het Duitse handelsrecht, „lijkt” te worden beïnvloed door de argumenten van Weichert, waarover zij niet gehoord heeft kunnen worden of verweer heeft kunnen aanvoeren.

682 Deze enkele stelling van algemene en hypothetische aard kan een schending van de rechten van verdediging niet bewijzen, maar zij moet aan de hand van de specifieke omstandigheden van het concrete geval worden beoordeeld (arrest Atlantic Container Line e.a./Commissie, reeds aangehaald in punt 657, punt 354, en arrest Gerecht van 8 juli 2008, BPB/Commissie, T-53/03, Jurispr. blz. II-1333, punt 33). Het betoog in de punten 387 en 399-410 van de bestreden beschikking over het bestaan van een beslissende invloed van verzoekster op het gedrag van Weichert gelet op de rechtsvorm van laatstgenoemde en de bepalingen van het HGB, verwijst voorts geenszins naar het antwoord van Weichert op de mededeling van punten van bezwaar en steunt op een analyse van juridische aard van de diensten van de Commissie.

683 Wat in de derde plaats de specifieke omstandigheden van het onderhavige geval betreft, stelt verzoekster dat de Commissie geen rekening heeft gehouden met de bijzondere situatie waarin zij zich tijdens de administratieve procedure bevond, te weten die van een vennootschap waaraan de aansprakelijkheid voor het gedrag van een onderneming wordt toegerekend, waarmee zij iedere band ver vóór de aanvang van het onderzoek had verbroken.

684 Deze omstandigheid kan geen nadelige invloed hebben op de naleving van de rechten van de verdediging van verzoekster. Krachtens de algemene voorzorgsplicht die op elke onderneming rust, moest verzoekster er namelijk voor zorgen dat, ook bij de verkoop van haar deelneming in Weichert, de gegevens aan de hand waarvan haar activiteiten kunnen worden nagegaan, goed bewaard blijven in haar boeken en archieven, opdat zij met name beschikt over de noodzakelijke bewijzen in het geval van gerechtelijke of administratieve procedures (arrest Gerecht van 16 december 2003, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied en Technische Unie/Commissie, T-5/00 en T-6/00, Jurispr. blz. II-5761, punt 87, en arrest Hoechst/Commissie, aangehaald in punt 291, punten 170 en 171).

685 Ook is de stelling van verzoekster irrelevant dat de Commissie geen rekening houdt met de bijzondere situatie waarin zij zich bevindt nadat het door Weichert ingestelde beroep tot nietigverklaring niet-ontvankelijk is verklaard en het voor Weichert niet mogelijk was om het Gerecht de bewijzen te verstrekken aangaande haar gedrag. Die omstandigheid die zich na de administratieve procedure heeft voorgedaan, kan de grief van een schending van de rechten van de verdediging die de Commissie bij die procedure zou hebben begaan, niet rechtsgeldig onderbouwen.

686 Ten slotte moet worden vermeld dat verzoekster beweert dat zij niet de mogelijkheid heeft gehad om opmerkingen in te dienen over de argumenten van Weichert die beoogden de aansprakelijkheid voor de inbreuk op haar af te schuiven, terwijl zij in het verzoekschrift aangeeft dat reeds bij aanvang van het onderzoek van de Commissie „Weichert heeft getracht een deel van haar aansprakelijkheid van zich af te schuiven” en zij in de bladzijden 34-58 van haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar iedere aansprakelijkheid voor het gedrag van Weichert betwist.

Het niet-mededelen van ontlastende gegevens

687 Om te beginnen kan verzoekster zich niet baseren op de overweging in het arrest Aalborg Portland e.a./Commissie, aangehaald in punt 371, punt 126, inhoudende dat het niet enkel aan de Commissie staat om te bepalen welke stukken voor het verweer van de betrokken onderneming van nut kunnen zijn. Deze overweging, die betrekking heeft op de stukken van het dossier van de Commissie, kan niet van toepassing zijn op antwoorden van andere betrokken ondernemingen op de door de Commissie meegedeelde punten van bezwaar. De Commissie is immers niet verplicht om op eigen initiatief toegang te verlenen tot documenten die zich niet in haar onderzoeksdossier bevinden en die zij niet voornemens is tegen de betrokkenen te gebruiken in de eindbeschikking.

688 Wat het niet-mededelen van een ontlastend document betreft, is het vaste rechtspraak dat de betrokken onderneming enkel hoeft aan te tonen dat de niet-overlegging daarvan het verloop van de procedure en de inhoud van de beschikking van de Commissie ten nadele van deze onderneming heeft kunnen beïnvloeden. Het volstaat dan ook dat de onderneming aantoont dat zij die ontlastende stukken voor haar verweer had kunnen gebruiken doordat zij, indien zij zich tijdens de administratieve procedure daarop had kunnen beroepen, elementen had kunnen aanvoeren die niet overeenstemden met de deducties die de Commissie in dat stadium had verricht en dus op enigerlei wijze het oordeel van de Commissie in de eventuele beschikking had kunnen beïnvloeden, althans wat de zwaarte en de duur van het haar verweten gedrag en derhalve de hoogte van de geldboete betreft. In die context kan de mogelijkheid dat een niet-overgelegd document het verloop van de procedure en de inhoud van de beschikking van de Commissie had kunnen beïnvloeden, slechts worden aangetoond na een voorlopig onderzoek van bepaalde bewijsmiddelen, waaruit zou blijken dat de niet-overgelegde stukken – gelet op die bewijsmiddelen – mogelijk een belang hadden dat niet had mogen worden verwaarloosd (zie arrest Aalborg Portland e.a./Commissie, aangehaald in punt 371, punten 74-76, en aldaar aangehaalde rechtspraak).

689 Op dit punt kan van verzoekende partijen die een middel van schending van de rechten van hun verdediging hebben aangevoerd, niet worden verlangd dat zij in hun verzoekschrift een uitgewerkt betoog ontwikkelen of een reeks aanwijzingen uitvoerig beschrijven om aan te tonen dat de administratieve procedure een andere uitkomst had kunnen hebben, indien zij toegang hadden gehad tot bepaalde gegevens, die hun nooit zijn meegedeeld. Die aanpak zou er namelijk op neer komen dat van hen een probatio diabolica wordt vereist (arrest Cimenteries CBR e.a./Commissie, aangehaald in punt 416, punt 161).

690 De verzoekende partij moet echter een eerste aanwijzing geven over het nut van de niet-meegedeelde documenten voor zijn verdediging (arrest Cimenteries CBR e.a./Commissie, aangehaald in punt 416, punten 409, 415 en 421).

691 In casu stelt verzoekster dat zij, omdat de betrokken documenten haar niet zijn meegedeeld, niet in staat is geweest zich adequaat te verdedigen tegen de conclusies van de Commissie, volgens welke Weichert artikel 81 EG heeft geschonden. Aangezien de Commissie tot de slotsom komt dat Weichert uitsluitend gelet op haar contacten met Dole aan een inbreuk heeft deelgenomen, is volgens haar het document dat het meest ontlastende bewijsmateriaal bevat, dan ook het antwoord van Dole op de mededeling van punten van bezwaar, terwijl de bestreden beschikking overigens verschillende aanwijzingen geeft over het bestaan van dat bewijsmateriaal, waartoe zij geen toegang heeft gehad. Zo stelt zij dat de Commissie verwijst naar bewijsmateriaal in het antwoord van Dole op de mededeling van punten van bezwaar dat betrekking heeft op de frequentie van de gesprekken met Weichert (punt 88 van de bestreden beschikking), de aard van de referentieprijzen en het feit dat laatstgenoemde prijzen geen verband hielden met de reële prijzen (punt 116 van de bestreden beschikking).

692 Verzoekster vraagt het Gerecht de vereiste maatregelen te nemen opdat de Commissie de antwoorden van Dole en Weichert op de mededeling van punten van bezwaar, alsook de door Weichert op 28 februari 2008 verstrekte documenten, overlegt, zodat zij deze kan onderzoeken en het Gerecht de noodzakelijke aanvullende opmerkingen kan verstrekken ter ondersteuning van haar middel tot nietigverklaring ontleend aan de schending van de rechten van de verdediging.

693 Als reactie betoogt de Commissie in het algemeen dat Weichert, toen zij op de mededeling van punten van bezwaar heeft geantwoord om het bestaan van de inbreuk op zich en haar betrokkenheid daarbij te bestrijden, over alle door verzoekster gevraagde informatie beschikte en dat het, aangezien de argumenten van Weichert op overtuigende wijze zijn weerlegd, aan verzoekster is om uit te leggen waarom de Commissie tot een andere conclusie had moeten komen, indien verzoekster toegang had gehad tot de betrokken documenten om een soortgelijke argumentatie aan te kunnen voeren.

694 Deze verklaring van de Commissie vloeit voort uit een onvolledige analyse, aangezien het antwoord van Weichert niet het enige document is dat verzoekster noemt ter ondersteuning van haar stelling van een schending van de rechten van de verdediging, daar het antwoord van Dole zelfs wordt beschouwd als het document dat het meest ontlastend bewijsmateriaal bevat. Toen Weichert haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar heeft verstrekt, was zij echter niet in het bezit van het antwoord van Dole daarop en, anders dan de Commissie beweert, beschikte zij derhalve niet over alle door verzoekster gevraagde informatie. De argumentatie van de Commissie steunt derhalve op een onjuiste premisse en kan slechts worden verworpen.

695 Wat in het bijzonder de frequentie van de gesprekken met Weichert betreft, alsook de aard en de rol van de referentieprijzen, stelt de Commissie dat het antwoord van Dole op de mededeling van punten van bezwaar geen ontlastend bewijsmateriaal kon bevatten, gelet op de bewijzen die reeds in haar bezit waren en de nauwkeurige conclusies op grond waarvan zij de inbreuk heeft vastgesteld. Zij verwijst dienaangaande naar punt 88 van de bestreden beschikking.

696 Punt 88 van de bestreden beschikking vermeldt het antwoord van Dole op de mededeling van punten van bezwaar waarin deze haar schatting van de frequentie van de bilaterale gesprekken met Weichert heeft aangepast door aan te geven dat deze litigieuze uitwisseling niet „bijna wekelijks”, had plaatsgevonden, zoals aanvankelijk was aangegeven, maar „om de twee weken”.

697 De Commissie heeft met deze aanpassing van Dole daadwerkelijk rekening gehouden en uiteindelijk vastgesteld dat de betrokken bilaterale gesprekken 20 tot 25 weken per jaar plaatsvonden, hetgeen strookt met de verklaringen van Dole en Weichert (punt 91 van de bestreden beschikking). Bovendien heeft zij zich in de bestreden beschikking gebaseerd op de vaststelling dat de gesprekken tussen Dole en Weichert een voldoende samenhangend geheel vormden om te kunnen spreken van een informatiepatroon (punt 91 van de bestreden beschikking).

698 Wat de aard en de rol van de referentieprijzen betreft, wordt in punt 116 van de bestreden beschikking het standpunt van Dole samengevat volgens hetwelk de referentieprijzen niet van belang waren voor de reële op de markt verkregen prijzen en derhalve niet op onregelmatige wijze konden worden gecoördineerd.

699 Vastgesteld moet echter worden enerzijds, dat deze argumentatie ook door verzoekster in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar is aangevoerd (punt 120 van de bestreden beschikking) en anderzijds, dat de Commissie de argumentatie van Dole en verzoekster juist in de punten 102-128 van de bestreden beschikking heeft verworpen, waarbij zij zich in het bijzonder heeft gebaseerd op de directe bewijsstukken uit het dossier van de instelling. Het enkele feit dat Dole in wezen dezelfde argumenten als verzoekster heeft aangevoerd over de vermeende irrelevantie van de referentieprijzen op de bananenmarkt, waarmee de Commissie reeds rekening heeft gehouden in haar beschikking, kan geen ontlastend element opleveren (zie in die zin arrest Gerecht van 27 december 2006, Jungbunzlauer/Commissie, T-43/02, Jurispr. blz. II-3435, punten 353-355).

700 Bijgevolg heeft verzoekster geen aanwijzing verstrekt over het nut van het antwoord van Dole op de mededeling van punten van bezwaar voor haar verdediging.

701 Vastgesteld moet worden dat verzoekster over het antwoord van Weichert op de mededeling van punten van bezwaar geen opmerking heeft gemaakt wat de schending van de rechten van de verdediging betreft wegens het niet-mededelen van ontlastend bewijsmateriaal.

702 Gelet hierop moet worden geoordeeld dat, ook al had verzoekster zich in de administratieve procedure op deze documenten kunnen beroepen, de beoordelingen van de Commissie daardoor dus niet hadden kunnen worden beïnvloed (zie in die zin arrest van 1 juli 2010, Knauf Gips/Commissie, aangehaald in punt 104, punt 25), zodat het middel van schending van de rechten van de verdediging moet worden verworpen.

703 Aangezien verzoekster geen aanwijzing heeft verstrekt, die het nut van de betrokken documenten voor haar verdediging aannemelijk maakt, moet haar verzoek ertoe strekkende dat in het kader van de gerechtelijke procedure wordt bevolen deze stukken mede te delen, ook worden verworpen (zie in die zin arrest Cimenteries CBR e.a./Commissie, aangehaald in punt 416, punt 415).