Arrest van het Gerecht (Vierde kamer) van 7 oktober 2015

– Opmerkingen vooraf

71 Volgens verzoekers heeft de ECB verschillende onrechtmatigheden begaan waarvoor de Unie aansprakelijk kan worden gesteld, namelijk ten eerste de afsluiting van de ruilovereenkomst met de Helleense Republiek op 15 februari 2012, met betrekking waartoe verzoekers het Gerecht vragen om de ECB te gelasten tot overlegging ervan, ten tweede de weigering van de ECB om deel te nemen aan de herstructurering van de Griekse staatsschuld, die aan de Helleense Republiek is opgelegd om nieuwe financiële steun te krijgen, en ten derde de vaststelling door de ECB van besluit 2012/153, waarbij de beleenbaarheid van de Griekse schuldbewijzen als onderpand afhankelijk werd gesteld van een terugkoopprogramma dat enkel openstond voor de nationale centrale banken, hoewel deze schuldbewijzen niet aan de kredietkwaliteitseisen voldeden.

72 De ECB betwist dat zij een rechtsregel heeft geschonden die ertoe strekt rechten te verlenen aan particulieren. De beweerdelijk geschonden regels betroffen de positie van de Helleense Republiek als schuldenaar en de ECB heeft enkel haar standpunt over de opportuniteit van de PSI uitgedrukt en een louter adviserende rol gespeeld binnen de „trojka”. De ECB preciseert dat zij geen juridische of financiële banden heeft met verzoekers. Zij is noch de schuldenaar, noch de emittent van de titels die verzoekers in bezit hebben, maar zij is zelf schuldeiser van de Helleense Republiek. Bovendien is zij niet „rechtstreeks ten opzichte van verzoekers” opgetreden, maar heeft zij ter beheersing van de crisis van de Griekse staatsschuld de verantwoordelijkheden opgenomen die haar bij het VWEU, en met name bij artikel 127 ervan, zijn toebedeeld. De door verzoekers aangehaalde regels zijn derhalve niet van toepassing op de rol die zij heeft gespeeld in het kader van de PSI en verlenen hun geen rechten die hen beschermen.

– Middel inzake schending van het vertrouwensbeginsel

73 In het kader van het eerste middel betogen verzoekers dat de in punt 71 hierboven bedoelde gedragingen het gewettigd vertrouwen van de houders van Griekse schuldbewijzen hebben geschonden, aangezien zij in strijd zijn met de toezeggingen die door de opeenvolgende voorzitters van de ECB (J.‑C. Trichet en M. Draghi) en haar directieleden werden gedaan. Zij hadden namelijk ten eerste verklaard dat de Griekse schuldbewijzen die de ECB bezat nooit het voorwerp van een „vrijwillige” schuldenruil zouden uitmaken, ten tweede dat er geen risico op wanbetaling door de Helleense Republiek bestond, ten derde dat een gedwongen herstructurering van de Griekse staatsschuld onmogelijk was, ten vierde dat de deelname van de particuliere schuldeisers aan een dergelijke herstructurering enkel denkbaar was op een vrijwillige basis, ten vijfde dat een vermindering van de nominale waarde van deze schuldbewijzen onmogelijk was en ten zesde dat de Griekse schuldinstrumenten nooit zouden worden aanvaard als onderpand indien een dergelijke situatie zich toch zou voordoen. Verzoekers betogen dat deze nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen, die afkomstig zijn van bevoegde en betrouwbare bronnen, gegronde verwachtingen bij de justitiabelen hebben gewekt, die zijn beschaamd door de latere onrechtmatige gedragingen van de ECB, waaronder de afsluiting van de ruilovereenkomst van 15 februari 2012. In repliek preciseren verzoekers dat de ECB artikel 5 VEU en het rechtszekerheidsbeginsel heeft geschonden door – in een situatie waarin zich een belangenconflict voordeed, omdat de ECB zelf schuldeiser was van de Helleense Republiek – een geheime en discriminerende ruilovereenkomst te ondertekenen teneinde aan de herstructurering van de Griekse staatsschuld te ontsnappen en een bevoorrechte schuldeiser te worden. In het kader van die herstructurering heeft de ECB niet louter een adviserende rol gespeeld, aangezien zij daaraan heeft deelgenomen als lid en sleutelfiguur van de „trojka” met eigen besluitvormings‑ en ondertekeningsbevoegdheden.

74 De ECB repliceert daarop in wezen dat in haar perscommuniqués en in de publieke verklaringen van haar gemachtigden integendeel duidelijk werd onderstreept en er daarin duidelijk voor werd gewaarschuwd dat de PSI niet tot de bevoegdheden van de ECB behoorde en dat de beslissingen daarover waren genomen door de soevereine regeringen, alsook dat de staatsschuldcrisis in Europa grote risico’s met zich bracht voor beleggingen in Griekse schuldbewijzen. Een publicatie van de ECB van 6 juni 2011 heeft uitdrukkelijk de vraag naar de gevolgen van een PSI behandeld en heeft gewaarschuwd voor de nadelen die een „onvoorzichtige en automatische” toepassing van dat instrument zou kunnen hebben. Uit de relevante documenten blijkt derhalve dat de ECB geen doorslaggevende of beslissende rol heeft gespeeld in het kader van de vaststelling van de PSI en dat verzoekers geen van de standpunten die de ECB binnen de grenzen van haar mandaat heeft verdedigd, hebben kunnen opvatten als een garantie dat de PSI niet zou worden gebezigd. Iedere voorzichtige en bezonnen lezer van deze documenten had moeten weten dat een PSI één van de mogelijke opties was en dat de beslissing tot gebruikmaking ervan volledig onder de juridische en politieke verantwoordelijkheid van de Helleense Republiek viel. De ECB heeft nooit verklaringen afgelegd waarin de mogelijkheid van een PSI ondubbelzinnig werd uitgesloten, zodat zij daaromtrent geen nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen heeft gedaan.

75 Uit vaste rechtspraak volgt dat iedere justitiabele bij wie een instelling van de Unie gegronde verwachtingen heeft gewekt, zich op het vertrouwensbeginsel kan beroepen. Daarvoor moet evenwel aan drie cumulatieve voorwaarden zijn voldaan. In de eerste plaats moet de betrokkene van de instanties van de Unie nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen hebben gekregen die van bevoegde en betrouwbare bronnen afkomstig zijn. In de tweede plaats moeten deze toezeggingen gegronde verwachtingen kunnen wekken bij degene aan wie zij gericht zijn. In de derde plaats moeten de gedane toezeggingen overeenstemmen met de toepasselijke voorschriften (zie in die zin arresten van 17 maart 2011, AJD Tuna, C‑221/09, Jurispr., EU:C:2011:153 , punten 71 en 72; 14 maart 2013, Agrargenossenschaft Neuzelle, C‑545/11, Jurispr., EU:C:2013:169 , punten 23‑25 en aldaar aangehaalde rechtspraak; 18 juni 2010, Luxemburg/Commissie, T‑549/08, Jurispr., EU:T:2010:244 , punt 71, en 27 september 2012, Applied Microengineering/Commissie, T‑387/09, Jurispr., EU:T:2012:501 , punten 57 en 58 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

76 De mogelijkheid om zich te beroepen op de bescherming van het gewettigd vertrouwen, als fundamenteel beginsel van Unierecht, geldt weliswaar voor elke marktdeelnemer bij wie een instelling gegronde verwachtingen heeft gewekt, maar wanneer een voorzichtig en bezonnen marktdeelnemer de vaststelling van een voor zijn belangen nadelige Uniemaatregel kan voorzien, kan hij zich niet op dit beginsel beroepen wanneer die maatregel wordt vastgesteld. Marktdeelnemers mogen evenmin gewettigd vertrouwen koesteren in het behoud van een bestaande situatie die de instellingen van de Unie in de uitoefening van hun beoordelingsbevoegdheid kunnen wijzigen, en dit is met name het geval op een gebied als dat van het monetaire beleid, dat voortdurende aanpassingen aan de wijzigende economische situatie vergt (zie in die zin en naar analogie arresten van 10 september 2009, Plantanol, C‑201/08, Jurispr., EU:C:2009:539 , punt 53 en aldaar aangehaalde rechtspraak; AJD Tuna, punt 75 supra, EU:C:2011:153 , punt 73; Agrargenossenschaft Neuzelle, punt 75 supra, EU:C:2013:169 , punt 26, en van 19 oktober 2005, Cofradía de pescadores „San Pedro de Bermeo” e.a./Raad, T‑415/03, Jurispr., EU:T:2005:365 , punt 78).

77 Derhalve moet worden beoordeeld of de perscommuniqués en de publieke verklaringen van bepaalde leden van de ECB nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen vormden die van bevoegde en betrouwbare bronnen afkomstig waren en die bij verzoekers gewettigd vertrouwen hebben gewekt in het feit dat hun Griekse schuldbewijzen niet zouden worden onderworpen aan een verplichte haircut.

78 In dit verband dient te worden gepreciseerd dat de door verzoekers overgelegde perscommuniqués en publieke verklaringen uiteenlopen wat voorwerp en inhoud betreft. Enerzijds zijn er de verklaringen die tussen april en juni 2011 zijn afgelegd door de toenmalige voorzitter van de ECB, J.‑C. Trichet, en door M. Draghi, die was aangewezen als zijn opvolger, waarin met name uitdrukking werd gegeven aan het openlijke en herhaalde verzet van de ECB tegen een herstructurering van de Griekse staatsschuld en tegen een selectieve wanbetaling („selective default”) van de Helleense Republiek. Anderzijds voeren verzoekers een publieke verklaring van 16 juni 2011 aan van B. Smaghi, een lid van de Raad van bestuur van de ECB, alsook een toespraak die hij op 15 september 2010 heeft gehouden over de „verbetering van het kader voor economisch bestuur en stabiliteit van de Unie, met name in de eurozone”.

79 Wat de verklaringen van M. Draghi en J.‑C. Trichet betreft, moet worden vastgesteld dat deze, gelet op ten eerste hun algemene aard, ten tweede het – in die verklaringen terecht benadrukte – feit dat de ECB onbevoegd was om te beslissen over een eventuele herstructurering van de staatsschuld van een lidstaat die in selectieve wanbetaling verkeert, en ten derde de toenmalige onzekerheid op de financiële markten, vooral over de vraag hoe de financiële situatie van de Helleense Republiek zou evolueren, niet konden worden aangemerkt als nauwkeurige en onvoorwaardelijke toezeggingen die afkomstig waren van bevoegde en betrouwbare bronnen, zeker niet wat het feit betreft dat deze lidstaat niet tot een dergelijke herstructurering zou besluiten. De ECB was in het kader van de „trojka” – die bestond uit de ECB zelf, het IMF en de Commissie – weliswaar betrokken bij het toezicht op de evolutie van de financiële situatie van de Helleense Republiek, maar zij was niet bevoegd om een beslissing te nemen over een dergelijke maatregel, die hoofdzakelijk of zelfs volledig onder de soevereine bevoegdheid en de begrotingsautoriteit van de betrokken lidstaat viel, met name onder de wetgevende bevoegdheid van deze lidstaat, alsook in zekere mate binnen de coördinatie van het economisch beleid door de lidstaten op grond van de artikelen 120 VWEU en volgende. Bijgevolg moet aan het bezwaar dat J.‑C. Trichet en M. Draghi meermaals tegen een dergelijke herstructurering hebben gemaakt in een klimaat waarin de onzekerheid bij de spelers op de financiële markten toenam, een louter politiek-economische betekenis worden toegedicht. In het bijzonder beoogden zij daarmee die spelers te waarschuwen voor ten eerste een verdere verslechtering van de toenmalige economische situatie of zelfs de mogelijkheid dat de Helleense Republiek insolvent zou worden, wat tot gevolg kon hebben dat de effecten die deze lidstaat eventueel niet meer kon terugbetalen, door de ECB en de nationale centrale banken niet meer zouden worden aanvaard als onderpand in het kader van de krediettransacties van het Eurosysteem (zie het later vastgestelde besluit 2012/133) en ten tweede de risico’s die een dergelijke evolutie met zich kon brengen voor de stabiliteit van het financiële systeem en de werking van het Eurosysteem in zijn geheel. Daar moet nog aan worden toegevoegd dat de opeenvolgende voorzitters van de ECB weliswaar het voormelde bezwaar maakten, maar tegelijk ook preciseerden dat de ECB, ingeval zich toch een dergelijke wanbetaling zou voordoen en de betrokken lidstaten tot een herstructurering van de staatsschuld zouden besluiten, zou eisen dat deze herstructurering door toereikend onderpand werd gedekt, teneinde de integriteit ervan te waarborgen en de stabiliteit en het vertrouwen van de financiële markten te behouden. De betrokkenen konden op basis van dit optreden van de ECB dus geen gewettigd vertrouwen koesteren in het feit dat de ECB haar verzet zou handhaven indien de betrokken lidstaten toch tot een dergelijke herstructurering zouden overgaan, noch in een eventueel juridisch vermogen van de ECB om een dergelijke aanpak te verhinderen, dat zij overigens niet bezat.

80 Wat de verklaringen van B. Smaghi betreft, moet worden benadrukt dat hij enkel publiekelijk heeft aangegeven dat de ECB niet kon deelnemen aan een „verlenging van de looptijd van de Griekse schuld”, aangezien dat in strijd zou zijn met de voorschriften die op haar van toepassing zijn, en voorts dat een eventuele herstructurering van de staatsschuld van een lidstaat, indien die nodig zou blijken, enkel mogelijk zou zijn op basis van een overeenkomst tussen schuldeisers en schuldenaars. In die context heeft hij uitdrukkelijk vermeld dat eurolanden CAC’s konden aannemen, die het voor deze schuldeisers en schuldenaars gemakkelijker zouden maken om een overeenkomst te vinden over een billijke herverdeling van de lasten. Anders dan verzoekers betogen, sluiten deze verklaringen dus niet uit dat tot een herstructurering van de Griekse staatsschuld zou worden besloten of dat de Helleense Republiek in een situatie van wanbetaling zou kunnen geraken, maar beschrijven zij enkel de beperkte speelruimte waarover de ECB in een dergelijke context beschikt en de voorwaarden waaronder een dergelijke herstructurering ten uitvoer kon of moest worden gelegd. Voorts kan uit die verklaringen geen nauwkeurige en onvoorwaardelijke toezegging worden afgeleid dat de ECB zich uiteindelijk tegen een dergelijke herstructurering zou verzetten indien de lidstaten of de bevoegde organen daartoe zouden besluiten of dat de ECB in voorkomend geval in geen enkele vorm aan een dergelijke maatregel zou deelnemen.

81 De door verzoekers aangehaalde publieke verklaringen van de leden van de ECB vormen in casu dus geen nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen dat een herstructurering van de Griekse staatsschuld uitgesloten was en waren niet afkomstig van bevoegde en betrouwbare bronnen in de zin van de rechtspraak. Het middel inzake schending van het vertrouwensbeginsel moet derhalve worden afgewezen.

82 Ten overvloede moet niettemin worden gepreciseerd dat de aankoop van overheidsobligaties door een belegger, zoals de ECB betoogt, per definitie een transactie is die een zeker financieel risico inhoudt, omdat zij onderhevig is aan de onzekere evolutie op de kapitaalmarkten, en dat een aantal van de verzoekende partijen zelfs Griekse schuldbewijzen hebben gekocht toen de financiële crisis van de Helleense Republiek op haar hoogtepunt was. Gelet op de toenmalige economische situatie van de Helleense Republiek en de onzekerheid die toen heerste, kunnen de beleggers in kwestie niet beweren te hebben gehandeld als voorzichtige en bezonnen marktdeelnemers – in de zin van de in punt 76 hierboven aangehaalde rechtspraak – die zich op het bestaan van gegronde verwachtingen konden beroepen. Gelet op de publieke verklaringen die verzoekers tot staving van hun grieven hebben aangevoerd (zie punt 78 hierboven), werden deze beleggers daarentegen geacht op de hoogte te zijn van de erg onstabiele economische toestand, die bepaalde hoe de waarde van de door hen gekochte Griekse schuldbewijzen evolueerde, alsook van het niet te verwaarlozen risico op – eventueel slechts selectieve – wanbetaling door de Helleense Republiek. Zoals de ECB terecht aanvoert, kon een voorzichtig en bezonnen marktdeelnemer die kennis had van deze publieke verklaringen, de mogelijkheid van een herstructurering van de Griekse staatsschuld bovendien niet uitsluiten, gelet op de meningsverschillen die daarover tussen de lidstaten van de eurozone en de andere betrokken organen, zoals de Commissie, het IMF en de ECB, bestonden.

83 Voor zover verzoekers in deze context tot slot eveneens aanvoeren dat de ECB het rechtszekerheidsbeginsel heeft geschonden, hoeft enkel te worden opgemerkt dat zij geen enkel aanvullend en concreet argument hebben aangevoerd waaruit blijkt dat het optreden van de ECB in de aanloop naar de herstructurering van de Griekse staatsschuld heeft bijgedragen tot de uitvaardiging van een regeling waarvan de gevolgen onvoldoende duidelijk, nauwkeurig en voorzienbaar waren (zie in die zin arrest van 7 juni 2005, VEMW e.a., C‑17/03, Jurispr., EU:C:2005:362 , punt 80 en aldaar aangehaalde rechtspraak) en die de justitiabelen niet in staat stelde de omvang van de hun daarbij opgelegde verplichtingen afdoende in te zien (zie in die zin en naar analogie arrest van 29 april 2004, Sudholz, C‑17/01, Jurispr., EU:C:2004:242 , punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Derhalve kan deze grief, die schending van het rechtszekerheidsbeginsel betreft, evenmin worden aanvaard.

84 Verzoekers hebben bijgevolg niet aangetoond dat de ECB een schending van het vertrouwensbeginsel of, in diezelfde context, van het rechtszekerheidsbeginsel heeft begaan waarvoor zij op niet‑contractuele basis aansprakelijk zou kunnen worden gesteld.

– Middel inzake schending van het beginsel van gelijke behandeling van de „particuliere schuldeisers” en van de pari-passu-bepaling

85 In het kader van het tweede middel stellen verzoekers schending van het beginsel van gelijke behandeling van de particuliere schuldeisers in de zin van met name de artikelen 20 en 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. De ECB en de nationale centrale banken hebben er met de tenuitvoerlegging van de ruilovereenkomst van 15 februari 2012 immers voor gezorgd dat de Griekse schuldbewijzen die zij in portefeuille hadden, ontsnapten aan de herstructurering van de Griekse staatsschuld op basis van de CAC’s en dat zij gevrijwaard werden tegen verdere waardeverminderingen. Door de in punt 71 hierboven beschreven gedragingen te verrichten en geen rekening te houden met de vermogenssituatie van particuliere schuldeisers en spaarders zoals verzoekers, heeft de ECB dus het gelijkheidsbeginsel geschonden. Het beginsel dat alle schuldeisers of spaarders gelijk moeten worden behandeld, geldt tevens op internationaal niveau als gewoonterechtelijk beginsel en moet worden aangemerkt als algemeen beginsel van Unierecht of als een rechtstreekse en specifieke uiting van het algemene discriminatieverbod, dat is verankerd in artikel 10 VWEU en in de artikelen 20 en 21 van het Handvest van de grondrechten. De zogenaamde par-condicio-creditorum-bepaling of pari-passu-bepaling, volgens welke de schuldeisers gelijkelijk moeten worden uitbetaald, ongeacht hun rang, is dus eveneens van toepassing op de ECB. Zo heeft de ECB in haar perscommuniqué van 6 september 2012 betreffende de lancering van het programma voor rechtstreekse monetaire transacties („outright monetary transactions”; hierna: „OMT’s”) „dezelfde behandeling [geaccepteerd] (‚pari passu’) als particuliere of andere crediteuren ten aanzien van obligaties die door eurolanden zijn uitgegeven en door het Eurosysteem [in het kader van OMT’s] zijn aangekocht, overeenkomstig de aan deze obligaties verbonden voorwaarden”. De ECB heeft door haar aankoop van de Griekse schuldbewijzen in het kader van het terugkoopprogramma van besluit 2010/281 dus geen recht gekregen op een bijzondere behandeling, en zij moest hetzelfde kredietrisico dragen als iedere andere particuliere of institutionele belegger. Verzoekers bezitten Griekse schuldbewijzen en zijn dus – net als de ECB en de nationale centrale banken – privaatrechtelijke schuldeisers van de Helleense Republiek en de schade die zij hebben geleden kan dezelfde systeemgevolgen hebben voor de Europese economie. De ECB en de nationale centrale banken hebben, doordat zij vooraf reeds hun schuldbewijzen hadden omgeruild tegen nieuwe instrumenten, kunnen ontsnappen aan de „gestuurde en gemaskeerde wanbetaling” van de Griekse Staat, waardoor de andere schuldbewijzen – die niet aan die omruiling hadden kunnen deelnemen en geconfronteerd werden met de „residuaire betaalcapaciteit” van deze Staat – achtergesteld werden. De ECB en de nationale centrale banken hebben zichzelf dus ten nadele van de particuliere sector „bevoorrecht schuldeiser” gemaakt, onder het voorwendsel dat zij handelden op grond van hun monetairebeleidstaken. Voorts heeft de ECB in haar besluit 2012/153 op onrechtmatige wijze voorgeschreven dat de Griekse schuldbewijzen enkel beleenbaar waren indien ten gunste van de nationale centrale banken een programma op poten zou worden gezet voor de terugkoop van schuldbewijzen met een zwakke rating in het kader van de krediettransacties van het Eurosysteem. Verzoekers betwisten dat deze ongelijke behandeling objectief gerechtvaardigd wordt door openbare belangen of verdragsbepalingen, aangezien artikel 127, lid 1, VWEU, artikel 3, leden 3 en 4, VEU en artikel 13 VEU niet voorzien in een dergelijke afwijking. Hoe dan ook heeft de ECB niet gestaafd in welk opzicht de ruilovereenkomst van 15 februari 2012 en het terugkoopprogramma voor de nationale centrale banken onder haar beoordelingsbevoegdheid op het gebied van het monetaire beleid vielen, bijdroegen aan de prijsstabiliteit in de eurozone, en evenredig en noodzakelijk waren.

86 De ECB betwist dat het beginsel van gelijke behandeling van de schuldeisers van toepassing is in het kader van privaatrechtelijke contractuele bedingen, aangezien de emittent van de schuldbewijzen de mogelijkheid maar niet de verplichting heeft om dit op te nemen in de documentatie die deze schuldbewijzen vergezelt. Het gaat niet om een universele regel van internationaal publiekrecht of van grondwettelijk recht dat de lidstaten gemeen hebben, en nog minder om een algemeen beginsel van Unierecht, daar de toepassing ervan afhangt van de keuze van deze emittent. Gesteld al dat de vermeende verplichting om dit beginsel na te leven een hogere regel van Unierecht vormt, dan creëert deze enkel voor de emittent van de schuldinstrumenten – te weten in casu de Griekse Staat – juridische verplichtingen en dus niet voor de schuldeisers van deze emittent. De ECB betwist bovendien dat zij als schuldeiser van de Helleense Republiek vergelijkbaar is met verzoekers, die als beleggers hoge rendementen zochten en om louter particuliere redenen hebben geïnvesteerd. De ECB heeft daarentegen de Griekse schuldbewijzen op de secundaire obligatiemarkt gekocht in de loutere uitoefening van de openbare taak die haar is toebedeeld bij artikel 127, lid 1, VWEU, gelezen in samenhang met artikel 3, leden 3 en 4, VEU en artikel 13, lid 1, VEU, wat tevens is bevestigd in de verklaring van de Eurogroep van 21 februari 2012 en in de motivering van de Griekse wet nr. 4050/2012. Aldus heeft de ECB bij besluit 2010/281 besloten om een tijdelijk programma voor de effectenmarkten te lanceren, waarvan het hoofddoel erin bestond de stabiliteit van de prijzen krachtens artikel 127, lid 1, VWEU te handhaven en in het kader waarvan de ECB en de nationale centrale banken met name door de Helleense Republiek uitgegeven effecten hebben gekocht. Die aankopen hadden tot doel om de „goede werking van het mechanisme van doorwerking van het monetaire beleid, dat van essentieel belang is om prijsstabiliteit te verzekeren, [te handhaven], en de ‚effectieve uitvoering van een monetair beleid dat gericht is op prijsstabiliteit op middellange termijn’ te vereenvoudigen, door [...] de liquiditeit te verzekeren op de markten voor particuliere en publieke schuldbewijzen van de eurozone [...]”, met andere woorden om redenen die sterk verschillen van de redenen waarom andere particuliere schuldeisers hebben besloten om hierin te beleggen. Indien de Griekse schuldbewijzen die in handen waren van de centrale banken van het Eurosysteem (waaronder de Griekse centrale bank) niet zouden zijn uitgesloten van de PSI-operatie, zou bovendien zijn afgedaan aan de financiële en functionele onafhankelijkheid van het Eurosysteem in de zin van artikel 130 VWEU, aangezien zijn vermogen tot herfinanciering van de kredietinstellingen en tot ingrijpen op de kapitaalmarkten overeenkomstig artikel 18, lid 1, van de statuten daardoor zou zijn aangetast. De betrokken situaties zijn dus niet vergelijkbaar, zodat verzoekers niet op goede gronden kunnen stellen dat zij ongelijk zijn behandeld.

87 In de eerste plaats acht het Gerecht het noodzakelijk te onderzoeken of de gelaakte gedraging van de ECB een schending oplevert van het gelijkheidsbeginsel, dat is verankerd in de artikelen 20 en 21 van het Handvest van de grondrechten (arrest van 18 juli 2013, Sky Italia, C‑234/12, Jurispr., EU:C:2013:496 , punt 15) en dat door de ECB – als instelling van de Unie – moet worden geëerbiedigd als hogere regel van Unierecht die particulieren beschermt. Het algemene beginsel van gelijke behandeling verlangt immers dat vergelijkbare situaties niet verschillend en verschillende situaties niet gelijk worden behandeld, tenzij een dergelijke behandeling objectief gerechtvaardigd is. Of verschillende situaties vergelijkbaar zijn, moet worden beoordeeld aan de hand van alle aspecten die deze situaties kenmerken. Die aspecten moeten met name worden bepaald en beoordeeld tegen de achtergrond van het voorwerp en het doel van de handeling van de Unie die het betrokken onderscheid invoert. Bovendien moet rekening worden gehouden met de beginselen en doelstellingen die gelden op het gebied waaronder de betrokken handeling valt (zie arresten van 16 december 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine e.a., C‑127/07, Jurispr., EU:C:2008:728 , punten 23, 25 en 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 12 mei 2011, Luxemburg/Parlement en Raad, C‑176/09, Jurispr., EU:C:2011:290 , punten 31 en 32 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

88 In casu gaan verzoekers evenwel uit van een onjuiste premisse. Zij stellen immers dat de particulieren die Griekse schuldbewijzen hebben verworven als „particuliere” spaarders of schuldeisers van de Helleense Republiek, enerzijds, en de ECB en de nationale centrale banken van het Eurosysteem, anderzijds, zich – in het licht van de beginselen en de doelstellingen van de relevante regels waarop de gelaakte handelingen waren gebaseerd – voor de toepassing van het algemene beginsel van gelijke behandeling in een vergelijkbare of zelfs identieke situatie bevonden. Dat betoog gaat in het bijzonder voorbij aan het feit dat de ECB en de voornoemde nationale centrale banken, door met name op grond van besluit 2010/281 Griekse schuldbewijzen aan te kopen, gehandeld hebben in de uitoefening van de hun bij artikel 127, leden 1 en 2, VWEU en met name ook artikel 18, lid 1, eerste streepje, van de statuten toebedeelde fundamentele opdrachten, met het oog op het behoud van prijsstabiliteit en een goede uitvoering van het monetaire beleid, en dat zij daarbij binnen de door de bepalingen van dit besluit gestelde grenzen zijn gebleven (zie overweging 5 van dit besluit).

89 Zo was ten eerste het bij besluit 2010/281 in het leven geroepen programma voor de aankoop van schuldbewijzen van overheden, inclusief van de Griekse Staat, uitdrukkelijk gebaseerd op artikel 127, lid 2, eerste streepje, VWEU en met name ook op artikel 18, lid 1, van de statuten en paste het, toen de Griekse Staat werd geteisterd door een financiële crisis, in de context van „buitengewone omstandigheden op de financiële markten, gekenmerkt door ernstige spanningen in bepaalde marktsegmenten die de doorwerking van het monetaire beleid, en daardoor de effectieve uitvoering van het monetaire beleid dat gericht is op prijsstabiliteit op middellange termijn, belemmeren”. Volgens dat besluit was dit programma dus bedoeld om „deel uit [te maken] van het gemeenschappelijke monetaire beleid van het Eurosysteem” en beoogde het „de slecht werkende effectenmarkten te adresseren en de goede doorwerking van het monetaire beleid te herstellen” (overwegingen 2 tot en met 4 van dit besluit). Verzoekers hebben deze beweegredenen als zodanig niet betwist. Zij baseren hun stelling dat de situaties in kwestie vergelijkbaar zijn, op het enkele feit dat zowel de particuliere beleggers als de centrale banken van het Eurosysteem die Griekse schuldbewijzen hebben verworven, schuldeisers van de Griekse Staat zijn en dat zij dezelfde rechten hebben.

90 Zoals hierboven reeds is aangegeven mogen de ECB en de nationale centrale banken op grond van artikel 18, lid 1, eerste streepje, van de statuten immers, „[o]m de doelstellingen van het ESCB te kunnen verwezenlijken en de taken ervan te kunnen vervullen, [met name] in de financiële markten opereren door [onvoorwaardelijke] aan- en verkoop [...] (contant en op termijn) [...] van vorderingen en verhandelbaar papier, luidende in euro of andere valuta’s[...]”. Derhalve pasten het programma voor de terugkoop van de schuldbewijzen van de staat en dus ook de aankoop door de centrale banken van het Eurosysteem van dergelijke titels, binnen de fundamentele taken van het ESCB in de zin van artikel 127, leden 1 en 2, VWEU, gelezen in samenhang met artikel 282, lid 1, VWEU en berustten deze maatregelen – meer concreet – op de bij artikel 18, lid 1, eerste streepje, van de statuten verleende machtiging. Verder volgt uit die laatste bepaling dat de aankoop van schuldbewijzen van de staat op de secundaire markt door deze centrale banken er uitsluitend toe strekt de doelstellingen van het ESCB te verwezenlijken en zijn taken te vervullen, hetgeen alle andere beweegredenen uitsluit, met name de intentie om door middel van investeringen of zelfs speculatieve transacties hoge rendementen te behalen.

91 Bijgevolg moet worden geconstateerd dat verzoekers, als beleggers of spaarders die voor eigen rekening hebben gehandeld en in hun louter particuliere belang dat erin bestond een zo hoog mogelijk rendement op hun beleggingen te behalen, zich in een andere situatie bevonden dan de centrale banken van het Eurosysteem. Het is juist dat deze centrale banken op grond van het toepasselijke privaatrecht de hoedanigheid van schuldeiser van de uitgevende staat (de schuldenaar) hebben verkregen toen zij de schuldbewijzen van de overheid aankochten, net als de particuliere beleggers, maar op basis van dit enkele punt van overeenkomst kunnen zij niet worden geacht zich te bevinden in een situatie die vergelijkbaar is met, laat staan identiek is aan, de situatie van deze particuliere beleggers. Een dergelijke louter privaatrechtelijke benadering houdt immers geen rekening met het rechtskader van de aankoop van die effecten door de centrale banken, noch met de doelstellingen van openbaar belang die zij in deze context moesten nastreven krachtens de toepasselijke regels van primair recht, waarvan de beginselen en doelstellingen in overweging moeten worden genomen teneinde te kunnen beoordelen of de betrokken situaties vergelijkbaar zijn tegen de achtergrond van het algemene beginsel van gelijke behandeling (zie de in punt 87 hierboven aangehaalde rechtspraak).

92 Derhalve dient te worden geconcludeerd dat verzoekers, die als particuliere investeerders louter in hun eigen patrimoniale belang Griekse schuldbewijzen hebben aangekocht, zich – ongeacht de precieze redenen voor hun beleggingsbeslissing – in een andere situatie bevonden dan de centrale banken van het Eurosysteem, waarvan de beleggingsbeslissing uitsluitend was ingegeven door doelstellingen van openbaar belang, zoals die welke bedoeld zijn in artikel 127, leden 1 en 2, VWEU, gelezen in samenhang met artikel 282, lid 1, VWEU, en in artikel 18, lid 1, eerste streepje, van de statuten. Aangezien de situaties in kwestie niet vergelijkbaar zijn, kan de ondertekening en de uitvoering van de ruilovereenkomst van 15 februari 2012 geen schending van het gelijkheidsbeginsel opleveren.

93 Ten tweede kunnen verzoekers evenmin met succes in wezen betogen dat de particuliere beleggers zich in een vergelijkbare situatie bevinden als de centrale banken van het Eurosysteem, gelet op de invloed die de vermindering van de waarde van hun schuldvorderingen op de Europese economie heeft. Verzoekers stellen dat de lasten die enkel aan de particuliere beleggers zijn opgelegd in het kader van de herstructurering van de Griekse staatsschuld „dezelfde systeemeffecten kunnen hebben op de Europese economie” als een even grote deelname aan die herstructurering door de centrale banken van het Eurosysteem, die zich echter aan die herstructurering hebben onttrokken door de ruilovereenkomst van 15 februari 2012 te ondertekenen en ten uitvoer te leggen. Gesteld al dat verzoekers met dit argument beogen aan te voeren dat de PSI en de procedure krachtens de CAC’s in ernstige mate afbreuk deden aan het vertrouwen van de particuliere en institutionele beleggers in de intrinsieke waarde van de Griekse schuldbewijzen en dus in de betrouwbaarheid van de Griekse Staat als schuldenaar – welke vrees overigens aan de basis lag van het oorspronkelijke verzet van de ECB tegen een selectieve wanbetaling van de Helleense Republiek en de gedeeltelijke herstructurering van haar staatsschuld (zie de punten 78‑80 hierboven) – dan hebben zij evenwel nagelaten te preciseren en te staven dat die gevolgen vergelijkbaar zijn met de gevolgen die de centrale banken van het Eurosysteem hadden moeten dragen en dat zij de werking van dit systeem op dezelfde manier konden verstoren. Gelet op de totale waarde van de Griekse schuldbewijzen die deze centrale banken hebben verworven en bezaten, zou de deelname van die centrale banken aan de herstructurering van de staatsschuld van een lidstaat van de eurozone, nog los van de vraag of dit wel toegestaan was in het licht van artikel 123 VWEU (zie punt 114 hierna), daarentegen de financiële integriteit van het Eurosysteem in zijn geheel hebben kunnen aantasten, en met name zijn vermogen om op de kapitaalmarkten in te grijpen en de kredietinstellingen te herfinancieren op grond van artikel 18, lid 1, eerste en tweede streepje, van de statuten, zoals verzoekers zelf hebben benadrukt. In dit verband dient te worden gepreciseerd dat de schuldbewijzen van de staat tezelfdertijd onderpand vormen dat deze centrale banken normaliter worden geacht te aanvaarden met het oog op krediettransacties binnen het Eurosysteem en om de toegang van de nationale kredietinstellingen tot liquiditeiten te handhaven (zie punt 6 van de in punt 4 hierboven bedoelde algemene documentatie). Bijgevolg moet ook de grief worden afgewezen dat de ECB en de nationale centrale banken van het Eurosysteem zich ten nadele van de particuliere sector de rang van „bevoorrechte schuldeiser” hebben toegekend, „onder het voorwendsel dat zij handelden op grond van hun monetairebeleidstaken”.

94 Ten derde kan in deze context evenmin verzoekers’ argument worden aanvaard dat de ECB in haar besluit 2012/153 aan de beleenbaarheid van de Griekse schuldbewijzen op onrechtmatige wijze de voorwaarde had verbonden dat ten gunste van de nationale centrale banken een programma op poten werd gezet voor de terugkoop van schuldbewijzen met een zwakke rating in het kader van de krediettransacties van het Eurosysteem. Voor zover met dit argument wordt betoogd dat de particuliere beleggers en in het bijzonder verzoekers ongelijk zijn behandeld en dat die behandeling toerekenbaar is aan de ECB, hebben verzoekers ook hier nagelaten te preciseren en te staven dat zij zich in een situatie bevonden die vergelijkbaar is met die van de nationale centrale banken. Zoals het Gerecht in zijn beschikking Accorinti e.a./ECB, punt 44 supra ( EU:T:2014:611 , punten 76‑78), in wezen reeds heeft geoordeeld, vond de verplichting voor de Helleense Republiek om ten gunste van de nationale centrale banken een onderpandversterking te verstrekken in de vorm van een aankoopprogramma weliswaar haar rechtsgrondslag in besluit 2012/153, maar strekte deze verplichting er enkel toe te garanderen dat de mogelijkheid voor deze centrale banken om de Griekse schuldbewijzen te aanvaarden als geschikt onderpand voor krediettransacties van het Eurosysteem in de zin van artikel 18, lid 1, tweede streepje, van de statuten, behouden bleef. Zonder een dergelijke onderpandversterking zouden deze schuldbewijzen immers niet langer hebben voldaan aan de minimumvereisten van het Eurosysteem op het gebied van kredietkwaliteitsdrempels krachtens de relevante criteria van de algemene documentatie. Dankzij die verplichting werd dus verzekerd dat de speelruimte behouden bleef waarover de centrale banken van het Eurosysteem beschikten krachtens artikel 127, leden 1 en 2, VWEU, gelezen in samenhang met artikel 282, lid 1, VWEU, en artikel 18, lid 1, eerste en tweede streepje, van de statuten, zodat deze verplichting een situatie betrof die niet vergelijkbaar was met die van de particuliere beleggers. Laatstbedoelde beleggers, die de Griekse schuldbewijzen enkel voor privédoeleinden hadden gekocht en bezaten, bevonden zich immers in een andere situatie dan de centrale banken van het Eurosysteem, waaraan door de voormelde bepalingen bevoegdheden en taken waren opgedragen. Hieruit volgt dat verzoekers niet krachtens het gelijkheidsbeginsel aanspraak konden maken op een soortgelijk voordeel van een programma voor de terugkoop van hun schuldbewijzen door de Griekse Staat.

95 Zoals het Gerecht in zijn beschikking Accorinti e.a./ECB, punt 44 supra ( EU:T:2014:611 , punt 85), reeds heeft geoordeeld, garandeerde de bij artikel 1, lid 1, van besluit 2010/153 gelaste onderpandversterking hoe dan ook dat de beleenbaarheid gehandhaafd werd van alle Griekse schuldbewijzen die door deze versterking werden gedekt, ook die welke krachtens de CAC’s waren omgezet. Dit besluit beschermde derhalve deze schuldbewijzen, inclusief de schuldbewijzen die in handen waren van verzoekers en door hen waren omgewisseld, tegen verder verlies dat had kunnen voortvloeien uit de verlaging van hun rating, of zelfs de insolventie van de Helleense Republiek. Vanuit dit oogpunt kunnen verzoekers dus evenmin betogen dat zij ongelijk en nadelig zijn behandeld.

96 Wat de aangehaalde aspecten en gedragingen betreft, met inbegrip van de ruilovereenkomst van 15 februari 2012 en besluit 2012/153, bevonden verzoekers zich dus niet in een situatie die vergelijkbaar was met, of identiek was aan, de situatie waarin zich de centrale banken van het Eurosysteem bevonden, op basis waarvan had kunnen worden geconcludeerd dat het gelijkheidsbeginsel was geschonden.

97 Verzoekers hebben derhalve niet aangetoond dat de ECB het beginsel van gelijke behandeling heeft geschonden en om die reden op niet-contractuele basis aansprakelijk kon worden gesteld.

98 Wat in de tweede plaats de grieven betreft die gebaseerd zijn op de pari-passu-bepaling, is ten eerste niet aangetoond dat in de rechtsorde van de Unie een dergelijke regel bestaat.

99 In dit verband dient te worden geconstateerd dat het door verzoekers aangevoerde feit dat de Principles Consultative Group (PCG) in haar verslag „Principles for Stable Capital Flows and Fair Debt Restructuring in Emerging Markets” (beginselen voor stabiele kapitaalstromen en billijke schuldherstructurering in opkomende markten) van 2010 heeft voorgesteld om met betrekking tot de „opkomende markten” de toepassing van een pari-passu-bepaling op internationaal niveau te erkennen, irrelevant is voor de beantwoording van de vraag of in de rechtsorde van de Unie een dergelijke regel bestaat. Evenmin kunnen verzoekers zich met succes beroepen op verordening (EG) nr. 1346/2000 van de Raad van 29 mei 2000 betreffende insolventieprocedures (PB L 160, blz. 1). In deze verordening wordt namelijk integendeel vastgesteld dat er op dat punt grote verschillen bestonden in de nationale rechtsordes, ook wat de voorrechten van de schuldeisers betreft (overweging 11 van deze verordening), en worden enkel uniforme conflictregels vastgesteld, teneinde met name de uitdeling van de opbrengst te coördineren en er aldus voor te zorgen dat de schuldeisers zo gelijk mogelijk worden behandeld (overwegingen 21 en 23 van deze verordening).

100 Voor zover een regel die het pari-passu-beginsel huldigt zou inhouden dat alle schuldeisers gelijk moeten worden behandeld, zonder rekening te houden met het feit dat particuliere investeerders zich in een andere situatie bevinden dan met name de centrale banken van het Eurosysteem die optreden in de uitoefening van de hun krachtens artikel 127 VWEU en artikel 18 van de statuten toebedeelde taken, zou de erkenning van een dergelijke regel in de rechtsorde van de Unie bovendien in strijd kunnen zijn met het in punt 87 hierboven vermelde gelijkheidsbeginsel.

101 Ten tweede, en als gevolg daarvan, kan een pari-passu-bepaling enkel juridisch bindend zijn indien zij is opgenomen in de contractuele bedingen, met inbegrip van de bedingen betreffende de uitgifte en de verkoop van schuldbewijzen van de Staat, die de verhouding regelen tussen de emittent/schuldenaar en de houder/schuldeiser van een obligatie. Of een dergelijke bepaling bindend is, hangt dus af van een autonome beslissing van de emittent van de betrokken obligaties – met name in het kader van de algemene voorwaarden waarmee de uitgifte ervan gepaard gaat – om deze bepaling toe te passen en derhalve alle schuldeisers gelijk te behandelen. Zoals de ECB terecht betoogt, volgt daaruit ook dat in casu de Griekse Staat – als emittent van de Griekse schuldbewijzen – in voorkomend geval zou kunnen zijn gebonden door de pari-passu-clausule, en niet de centrale banken van het Eurosysteem, die schuldeisers en houders van dergelijke schuldbewijzen zijn.

102 Tot slot kunnen verzoekers zich evenmin op goede gronden beroepen op het besluit van de ECB betreffende de OMT’s, dat dateert van na de in casu aan de orde zijnde feiten en dat – gelet op de specifieke voorwaarden en werkingssfeer ervan, namelijk het bestaan van een volledig macro-economisch aanpassingsprogramma of een op voorzorg gericht programma van de EFSF/het ESM – betrekking heeft op situaties die niet vergelijkbaar zijn met de nooit eerder geziene staatsschuldcrisis die de Helleense Republiek begin 2012 doormaakte en in het kader waarvan de toepassing van de pari-passu-bepaling precies afhangt van de door de emittent van de betrokken titels (debiteur) aan deze titels verbonden emissievoorwaarden (zie punt 37 hierboven).

103 Derhalve moet het onderhavige middel in zijn geheel worden afgewezen.

– Middel inzake misbruik van bevoegdheid en schending van de beginselen van evenredigheid, „coherentie en rationaliteit”

104 In het kader van het derde middel verwijten verzoekers de ECB ten eerste dat zij misbruik heeft gemaakt van haar bevoegdheden, aangezien zij niet beschikte over een discretionaire bevoegdheid ter bescherming van haar budget tegen verliezen die particuliere schuldeisers moeten dragen – of minstens misbruik heeft gemaakt van deze bevoegdheid – en ten tweede dat zij de beginselen van evenredigheid, „coherentie en rationaliteit”, die voortvloeien uit „artikel 5, lid 4, VEU, juncto artikel 296 VWEU”, heeft geschonden. De ECB heeft misbruik gemaakt van haar bevoegdheid door er, met gebruikmaking van bevoegdheden waarover verzoekers niet beschikten, voor te zorgen dat zij in haar eigen belang en in dat van de nationale centrale banken gunstiger werd behandeld dan de particuliere schuldeisers. Een dergelijke maatregel past immers niet binnen het kader van een monetair beleid dat erop gericht is prijsstabiliteit te garanderen. Bovendien heeft de ECB met de ruilovereenkomst van 15 februari 2012 haar eigen financiële middelen beschermd en heeft zij vermeden de verliezen te moeten dragen die uiteindelijk alleen zijn gedragen door de particuliere schuldeisers en spaarders, terwijl de ECB dienaangaande niet over een discretionaire bevoegdheid beschikte of minstens misbruik heeft gemaakt van deze bevoegdheid, „met name bij de nadere omschrijving van de onderpandversterking waartoe de staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone op 21 juli 2011 hadden besloten”. Volgens verzoekers vloeit dit misbruik van bevoegdheid voort uit het feit dat de ECB niet heeft gemotiveerd welk concreet doel zij nastreefde met de genomen maatregelen, die dus – ook vanuit die invalshoek – willekeurig zijn. De gedragingen van de ECB strekten er immers hoofdzakelijk, of zelfs uitsluitend, toe een status van bevoorrechte schuldeiser te creëren, waardoor zij – anders dan de particuliere schuldeisers – aan de herstructurering van de Griekse staatsschuld heeft kunnen ontsnappen. Hoe dan ook voldeden deze gedragingen van de ECB en haar besluiten niet aan de beginselen van evenredigheid, coherentie en rationaliteit. Ten slotte heeft de ECB de hogere regels van Unierecht geschonden en de grenzen waarbinnen zij haar bevoegdheden moet uitoefenen ernstig en kennelijk overschreden, door bij de onderhandelingen over de ruilovereenkomst met de Helleense Republiek geen rekening te houden met de bijzondere situatie van de particuliere beleggers. Als gevolg daarvan moesten de particuliere beleggers als enigen de nefaste gevolgen dragen van de opgelegde herstructurering van de Griekse staatsschuld, terwijl de BCE – de belangrijkste schuldeiser – daaraan ontsnapte. De particuliere beleggers zijn aldus onrechtvaardig behandeld en „gestraft”. De nominale waarde van de Griekse schuldbewijzen waarop de PSI van toepassing was, zou zeker in mindere mate zijn gedaald indien de ECB naar behoren aan deze herstructurering had deelgenomen, samen met de particuliere schuldeisers.

105 De ECB verzoekt om afwijzing van dit middel. Zij stelt dat zij slechts een adviserende rol heeft gespeeld in het kader van het complexe onderhandelingsproces op politiek en macro-economisch niveau, dat tot doel had de steun van talrijke schuldeisers en andere financiële instellingen te verkrijgen en aldus wanbetaling door de Helleense Republiek te vermijden, en dat uiteindelijk tot de PSI heeft geleid. Bovendien staat het niet aan de ECB om de door de Helleense Republiek vastgestelde wetgeving te rechtvaardigen in het licht van het evenredigheidsbeginsel. Aangezien het besluit van de Helleense Republiek om de ECB niet aan de PSI te laten deelnemen in overeenstemming is met het Unierecht, kunnen de raadgevende activiteiten van de ECB niet worden aangemerkt als een ongepast gebruik van haar bevoegdheden. De onderhandelingen over de ruilovereenkomst van 15 februari 2012 waren technisch gezien noodzakelijk om te garanderen dat het besluit van de Griekse wetgever ten uitvoer werd gelegd. Bij de ECB deed zich geen belangenconflict voor. De activiteit van deze instelling strookte immers met haar verplichting om haar financiële onafhankelijkheid te beschermen en er aldus voor te zorgen dat zij de taken die haar bij het VWEU zijn toebedeeld, kon blijven vervullen.

106 Om te beginnen zij benadrukt dat bij een handeling slechts kan worden gesproken van misbruik van bevoegdheid wanneer op grond van objectieve, relevante en onderling overeenstemmende aanwijzingen blijkt dat de handeling uitsluitend of althans overwegend is vastgesteld om andere dan de aangegeven doelen te bereiken, of om zich te onttrekken aan de toepassing van een procedure waarin het Verdrag speciaal heeft voorzien om aan de omstandigheden van het geval het hoofd te bieden (zie arrest van 23 oktober 2008, People’s Mojahedin Organization of Iran/Raad, T‑256/07, Jurispr., EU:T:2008:461 , punt 151 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

107 Met het onderhavige middel betogen verzoekers dat de gedragingen van de ECB onrechtmatig zijn om in wezen dezelfde redenen als die welke zij tot staving van hun eerste en tweede middel hebben aangevoerd. Gelet op de overwegingen in de punten 87 tot en met 96 hierboven, zijn zij er evenwel niet in geslaagd om objectieve, relevante en onderling overeenstemmende aanwijzingen aan te reiken waaruit blijkt dat de ECB met de gelaakte gedragingen misbruik heeft gemaakt van haar bevoegdheid, alsook van de ruime beoordelingsbevoegdheid waarover zij beschikt krachtens artikel 127, leden 1 en 2, VWEU, gelezen in samenhang met artikel 282, lid 1, VWEU, en artikel 18, lid 1, eerste en tweede streepje, van de statuten, of de grenzen van deze beoordelingsbevoegdheid of van haar bevoegdheden op het gebied van het monetaire beleid kennelijk en ernstig heeft overschreden in de zin van de in de punten 67 tot en met 69 hierboven in herinnering gebrachte beginselen.

108 Het feit dat door middel van de ondertekening en de uitvoering van de ruilovereenkomst van 15 februari 2012 de vermeende „status van bevoorrechte schuldeiser” is gecreëerd voor de centrale banken van het Eurosysteem om hun de mogelijkheid te geven aan de herstructurering van de Griekse staatsschuld krachtens de PSI en volgens de bepalingen van de CAC’s te ontsnappen, kan dus niet worden aangemerkt als misbruik of als een overschrijding van de grenzen van de bevoegdheden van de ECB. Integendeel, deze maatregelen pasten binnen de uitoefening van haar bevoegdheden en haar fundamentele taken, aangezien zij er precies toe strekten de speelruimte van deze centrale banken veilig te stellen en ervoor te zorgen dat het Eurosysteem naar behoren kon blijven functioneren (zie punt 93 hierboven). Dit geldt ook voor besluit 2012/153, waarbij de Helleense Republiek was gelast om een onderpandversterking te verstrekken aan de nationale centrale banken, opdat deze banken de Griekse schuldinstrumenten zouden kunnen blijven aanvaarden als geschikt onderpand voor de krediettransacties van het Eurosysteem in de zin van artikel 18, lid 1, tweede streepje, van de statuten (zie punt 94 hierboven).

109 De grieven inzake misbruik van bevoegdheid moeten derhalve worden afgewezen.

110 Tot slot is de motivering van de grief inzake schending van de beginselen van evenredigheid, „coherentie en rationaliteit”, en van de grief inzake schending van „artikel 5, lid 4, VEU, juncto artikel 296 VWEU”, zodanig beknopt, vaag en onnauwkeurig dat op basis daarvan niet kan worden ingezien hoe deze grieven verschillen van de reeds beoordeelde en afgewezen grieven. De onderhavige grieven dienen daarom eveneens te worden afgewezen.

111 Bijgevolg kunnen de in het kader van het derde middel aangevoerde grieven niet worden aanvaard en kunnen zij geen aanleiding geven tot niet-contractuele aansprakelijkheid van de ECB.

– Middel inzake schending van de artikelen 123 VWEU en 127 VWEU en van artikel 21 van de statuten

112 In het kader van het vierde middel voeren verzoekers aan dat de ECB de artikelen 123 VWEU en 127 VWEU en artikel 21 van de statuten heeft geschonden. Volgens hen heeft zij de ruime beoordelingsbevoegdheid waarover zij op grond van die regels beschikt, kennelijk en ernstig overschreden door te onderhandelen over de ruilovereenkomst van 15 februari 2012 en door de status van bevoorrechte schuldeiser te verwerven, waarin door de van kracht zijnde bepalingen niet wordt voorzien. Dit geldt des te meer daar de ECB een belangenconflict had, gelet op haar positie binnen de „trojka” en de Eurogroep, haar positie als schuldeiser van de Helleense Republiek en haar positie als hoedster van het monetaire beleid in de zin van artikel 127 VWEU. Deze maatregelen kunnen niet worden gerechtvaardigd door de in de Verdragen erkende onafhankelijkheid en autonomie van de ECB. De interventies en besluiten van monetair beleid die de ECB mag verrichten of vaststellen, zijn immers gericht op de verwezenlijking van de algemene doelstellingen van de Unie en moeten in overeenstemming zijn met het Unierecht en dus onder meer met het gelijkheidsbeginsel. Verzoekers voegen eraan toe dat „de ECB ofwel de haar bij artikel 127 VWEU toebedeelde bevoegdheden heeft geschonden, meer bepaald door ze te overschrijden of er misbruik van te maken, ofwel artikel 123 VWEU heeft geschonden”. Volgens verzoekers is het verzekeren van prijsstabiliteit weliswaar een doelstelling van het monetaire beleid, maar behoort de totstandbrenging van financiële stabiliteit door middel van steun – in de vorm van een aankoop van overheidsobligaties van een euroland dat in moeilijkheden verkeert – niet tot de taken van het Eurosysteem.

113 De ECB verzoekt om afwijzing van dit middel.

114 In dit verband hoeft enkel te worden vastgesteld dat het tot staving van dit middel aangevoerde betoog bijzonder vaag en beknopt is en in grote mate samenvalt met het betoog dat ter ondersteuning van het tweede en derde middel is gehouden, zodat de in de punten 87 tot en met 96 en 107 tot en met 110 hierboven geformuleerde overwegingen mutatis mutandis van toepassing zijn. Daarenboven draagt dit betoog een tegenstrijdigheid in zich voor zover daarmee wordt aangevoerd dat artikel 123 VWEU, gelezen in samenhang met artikel 21 van de statuten, is geschonden. Zoals verzoekers zelf betogen, beoogden de gelaakte gedragingen van de ECB en in het bijzonder de ondertekening van de ruilovereenkomst van 15 februari 2012, immers te vermijden dat de centrale banken van het Eurosysteem moesten deelnemen aan de herstructurering van de Griekse staatsschuld, waarbij zij een deel van de waarde van de Griekse schuldbewijzen die zij bezaten zouden opgeven. Een dergelijke onvoorwaardelijke deelname riskeerde echter juist te worden aangemerkt als een interventie met een soortgelijk gevolg als een rechtstreekse aankoop van staatsobligaties door deze centrale banken, die door artikel 123 VWEU wordt verboden.

115 De in het kader van het vierde middel aangevoerde grieven kunnen dus niet worden aanvaard en kunnen niet leiden tot niet-contractuele aansprakelijkheid van de ECB.

116 Gelet op een en ander moet worden geconcludeerd dat geen van de door verzoekers aangevoerde middelen van onwettigheid voldoet aan de eerste voorwaarde voor niet-contractuele aansprakelijkheid van de ECB in de zin van artikel 340, derde alinea, VWEU. Derhalve dient de schadevordering, voor zover deze gebaseerd is op de niet-contractuele aansprakelijkheid van de ECB voor een onrechtmatige handeling, reeds om die reden alleen te worden afgewezen, zonder dat hoeft te worden nagegaan of is voldaan aan de andere voorwaarden, die het bestaan van schade en een oorzakelijk verband tussen de gelaakte gedraging en de gestelde schade betreffen.