Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 28 april 2022

Unierecht

Tsjechisch recht

24 § 39, lid 1, onder ff), van zákon č. 321/2004 Sb., o vinohradnictví a vinařství (wet nr. 321/2004 op de wijnbouw en de wijnbereiding) bepaalt in de op het hoofdgeding toepasselijke versie:

„Een rechtspersoon of natuurlijke persoon begaat een administratieve overtreding wanneer hij als fabrikant of als persoon die een product in de handel brengt, een verplichting niet nakomt die is vastgesteld in de [bepalingen van de Europese Unie] betreffende de wijnbouw, de wijnbereiding en de handel in producten [in de wijnsector].”

25 Artikel 40, lid 1, van de wet op de wijnbouw en de wijnbereiding bepaalt:

„Een rechtspersoon is niet aansprakelijk voor een administratieve overtreding wanneer hij aantoont dat hij alles heeft gedaan wat van hem kon worden verwacht om plichtsverzuim te voorkomen.”

Eerste vraag

38 Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 80, lid 2, onder a) en c), en artikel 90, lid 3, onder a), van verordening nr. 1308/2013 aldus moeten worden uitgelegd dat het certificaat dat is opgenomen in een document V I 1 dat overeenkomstig artikel 43 van verordening nr. 555/2008 wordt opgesteld voor een partij wijn die in de Unie wordt ingevoerd en waaruit blijkt dat de partij wijn is bereid volgens door de Internationale Organisatie voor wijnbouw en wijnbereiding (hierna: „OIV”) aanbevolen en gepubliceerde of door de Unie toegestane oenologische procedés, relevant is bij de beoordeling of deze partij in overeenstemming is met de toegestane oenologische procedés als bedoeld in artikel 80, lid 2, onder a) en c), van verordening nr. 1308/2013.

39 Om te beginnen zij erop gewezen dat verordening nr. 555/2008 blijkens artikel 1, lid 1, onder b), ervan tot doel had de uitvoeringsbepalingen voor een aantal bepalingen van verordening nr. 479/2008 vast te stellen, waaronder die op het gebied van de handel met derde landen.

40 Voorts zijn verschillende bepalingen van verordening nr. 555/2008, waaronder de artikelen 1 en 38 tot en met 54 en bijlage IX, weliswaar ingetrokken bij artikel 52 van gedelegeerde verordening 2018/273, maar waren zij nog van kracht toen het document V I 1 werd opgesteld en de partijen wijn in het hoofdgeding werden ingevoerd in de Unie, zodat die bepalingen relevant kunnen zijn voor het antwoord op de gestelde vragen.

41 Artikel 40 van verordening nr. 555/2008, dat was opgenomen in hoofdstuk II, „Bij invoer voor te leggen certificaten en analyseverslagen voor wijn, druivensap en druivenmost”, van titel III, bepaalde dat het certificaat en het analyseverslag als bedoeld in artikel 82, lid 3, onder a), respectievelijk artikel 82, lid 3, onder b), van verordening nr. 479/2008 samen één document vormden, waarvan het certificaatgedeelte werd opgesteld door een instantie van het derde land waaruit de producten afkomstig waren.

42 Die bepaling verwees weliswaar naar artikel 82 van verordening nr. 479/2008, maar die verwijzing moet in het licht van artikel 3, lid 1, tweede alinea, van verordening nr. 491/2009 en artikel 230, lid 2, van verordening nr. 1308/2013 aldus worden begrepen als dat het op de datum van de feiten in het hoofdgeding handelde om het certificaat en het analyseverslag waarnaar respectievelijk artikel 90, lid 3, onder a), en artikel 90, lid 3, onder b), van verordening nr. 1308/2013 verwijzen.

43 Artikel 90 van verordening nr. 1308/2013 bepaalt in de leden 1 en 2 dat, tenzij anders is bepaald in overeenkomstig het VWEU gesloten internationale overeenkomsten, wijn moet worden geproduceerd overeenkomstig oenologische procedés die de Unie op grond van deze verordening heeft toegestaan of die, alvorens de Commissie ze op grond van artikel 80, lid 3, ervan toestaat, worden aanbevolen en gepubliceerd door de OIV.

44 Volgens artikel 90, leden 1 en 3, van verordening nr. 1308/2013 moet voor de invoer van wijn een bewijs van naleving van de in de leden 1 en 2, van dit artikel bedoelde bepalingen worden overgelegd dat in het land van oorsprong van het product is opgesteld door een bevoegde instantie die is opgenomen in een door de Commissie te publiceren lijst, alsook een analyseverslag opgesteld door een door het land van oorsprong van het product aangewezen instantie of dienst.

45 Dienaangaande moet worden opgemerkt dat artikel 43, lid 1, van verordening nr. 555/2008 in wezen bepaalde dat voor iedere partij die bestemd was om in de Unie te worden ingevoerd, dit certificaat en analyseverslag op eenzelfde document V I 1 moesten worden opgesteld, en dat dit document moest worden opgesteld aan de hand van een formulier V I 1 waarvan het model was opgenomen in bijlage IX bij deze verordening.

46 In vak 9, „Attest”, van dit model moest worden aangegeven of het betrokken product bestemd was voor rechtstreekse menselijke consumptie, voldeed aan de communautaire definities voor wijncategorieën en bereid was overeenkomstig door de OIV aanbevolen en gepubliceerde of door de Unie toegestane oenologische procedés.

47 Volgens artikel 47, lid 1, van verordening nr. 555/2008 moesten het origineel en de kopie van het document V I 1 of van het uittreksel V I 2, bij de vervulling van de douaneformaliteiten om de betrokken partij in het vrije verkeer te brengen, worden afgegeven aan de bevoegde autoriteiten van de lidstaat op het grondgebied waarvan deze verrichting plaatsvond.

48 Blijkens de in de vorige punten geciteerde bepalingen ging het bij het in artikel 43, lid 1, van verordening nr. 555/2008 bedoelde document V I 1 om een document dat voor elke partij wijn die bestemd was om in de Unie te worden ingevoerd, moest worden opgesteld door een bevoegde instantie van het derde land waaruit de partij wijn afkomstig was en dat moest worden overgelegd bij het vervullen van de douaneformaliteiten om deze partij in het vrije verkeer te brengen.

49 Uit die bepalingen volgt tevens dat dit document de douaneautoriteiten in staat moest stellen te verifiëren of de partij voldeed aan de voorwaarden voor invoer in de Unie, inzonderheid de voorwaarde van artikel 90, lid 2, van verordening nr. 1308/2013 betreffende de naleving van de door de Unie toegestane of de door de OIV aanbevolen en gepubliceerde oenologische procedés.

50 Derhalve moet ter beantwoording van de eerste vraag worden nagegaan of het document V I 1 die functie ook heeft bij de beoordeling of de betrokken partij bereid is volgens de oenologische procedés bedoeld in artikel 80, lid 2, onder a) en c), van verordening nr. 1308/2013.

51 In dit verband zij erop gewezen dat deze bepaling preciseert dat de in deel II van bijlage VII bij deze verordening opgenomen producten niet in de Unie in de handel mogen worden gebracht indien zij met niet door de Unie toegestane oenologische procedés zijn geproduceerd of niet in overeenstemming zijn met de in bijlage VIII bij deze verordening vastgestelde voorschriften.

52 Wat ten eerste de producten betreft waarop dit verbod betrekking heeft, verwijst artikel 80, lid 2, van verordening nr. 1308/2013 in algemene zin naar de producten die worden opgesomd in deel II van bijlage VII bij deze verordening, ongeacht van waar die producten afkomstig zijn.

53 In dit deel II, „Wijncategorieën”, gaat punt 1 over wijn.

54 Aangenomen moet dus worden dat het in artikel 80, lid 2, onder a) en c), van verordening nr. 1308/2013 bedoelde verbod op het in de handel brengen met name ziet op partijen wijn die worden ingevoerd uit derde landen.

55 Wat ten tweede de in die bepaling bedoelde oenologische procedés betreft, gewaagt artikel 80, lid 2, onder a), van verordening nr. 1308/2013 in het algemeen van niet door de Unie toegestane oenologische procedés.

56 Artikel 80, lid 2, onder c), van deze verordening refereert zijnerzijds naar de in bijlage VIII bij die verordening vastgestelde voorschriften.

57 Terwijl deel I van deze bijlage VIII in dit verband regels bevat voor onder meer de verrijkingsprocedés in bepaalde wijnbouwzones van de Unie, die dus enkel gelden voor partijen wijn die worden bereid in de Unie, staan in deel II van deze bijlage meer algemene regels, die ook gelden voor wijn uit derde landen.

58 Net als artikel 90, lid 2, van verordening nr. 1308/2103 bevat artikel 80, lid 2, onder a) en c), van deze verordening bijgevolg vereisten over het volgen van bepaalde oenologische procedés voor partijen wijn die met name afkomstig zijn uit derde landen doch waarbij de bij laatstgenoemde bepaling opgelegde vereisten niet gelden voor de invoer van die wijn maar voor het in de handel brengen ervan in de Unie.

59 Ook al verschillen de voorwaarden waarvan melding wordt gemaakt in artikel 80, lid 2, onder a) en c), respectievelijk artikel 90, lid 2, van verordening nr. 1308/2013 – eerstgenoemde bepaling betreft het naleven van de door de Unie toegestane oenologische procedés en de in bijlage VIII bij deze verordening vastgestelde voorschriften, en laatstgenoemde bepaling betreft de oenologische procedés die door de Unie op grond van deze verordening zijn toegestaan of die, voordat de Commissie die procedés toestaat, worden aanbevolen en gepubliceerd door de OIV – aangenomen moet worden dat document V I 1 nuttig kan blijken om uit te maken of partijen in de Unie ingevoerde wijn voldoen aan de voorschriften van artikel 80, lid 2, onder a) en c), van verordening nr. 1308/2013.

60 Zoals uit punt 49 van dit arrest blijkt moet er in de eerste plaats immers op worden gewezen dat het certificaat in een document V I 1 dat overeenkomstig artikel 43 van verordening nr. 555/2008 wordt opgesteld voor een partij wijn die wordt ingevoerd in de Unie en dat aangeeft dat de partij wijn werd bereid volgens de door het Unierecht toegestane oenologische procedés, een zeker gewicht heeft bij de beoordeling of die partij in overeenstemming is met die oenologische procedés.

61 Bovendien blijkt uit artikel 90, lid 2, van verordening nr. 1308/2013, gelezen in samenhang met artikel 80, lid 3, ervan, dat het de Commissie is die op Unieniveau oenologische procedés toestaat op basis van laatstgenoemde bepaling.

62 Artikel 80, lid 3, onder f), van deze verordening preciseert dat de Commissie bij het toestaan van oenologische procedés de algemene voorschriften inzake oenologische procedés en de in bijlage VIII bij deze verordening vastgestelde voorschriften in acht neemt.

63 In de tweede plaats kan het certificaat in een document V I 1 dat overeenkomstig artikel 43 van verordening nr. 555/2008 wordt opgesteld voor een partij in de Unie ingevoerde wijn weliswaar enkel betrekking hebben op de overeenstemming van die partij met de oenologische procedés die worden aanbevolen en gepubliceerd door de OIV, maar het Hof heeft reeds geoordeeld dat de aanbevelingen van de OIV een bijzondere relevantie hebben voor de Unierechtelijke regels op het gebied van oenologische procedés (zie in die zin arrest van 7 oktober 2014, Duitsland/Raad, C‑399/12, EU:C:2014:2258, punten 61‑64 ).

64 Derhalve moet worden geoordeeld dat een certificaat in een document V I 1 dat overeenkomstig artikel 43 van verordening nr. 555/2008 wordt opgesteld voor een partij wijn die wordt ingevoerd in de Unie en dat aangeeft dat de partij wijn is bereid volgens door de OIV aanbevolen en gepubliceerde of door het Unierecht toegestane oenologische procedés, een zekere relevantie heeft bij de beoordeling van de vraag of deze partij voldoet aan de voorschriften van artikel 80, lid 2, onder a) en c), van verordening nr. 1308/2013.

65 Daarbij moet evenwel worden geconstateerd dat uit artikel 90, lid 3, van deze verordening blijkt dat de Uniewetgever uitdrukkelijk heeft bepaald dat met een dergelijk certificaat kan worden geverifieerd of de betrokken partij wijn overeenstemt met de oenologische procedés waarnaar artikel 90, lid 2, verwijst, doch dat hij aan dat certificaat – dat trouwens door een instantie van een derde land wordt opgesteld – geen dergelijke werking heeft verleend waar het gaat om het verbod op het in de handel brengen waarin artikel 80, lid 2, onder a) en c), van deze verordening voorziet.

66 Daarnaast kan het feit dat een partij wijn niet aan de door het Unierecht toegestane oenologische procedés voldoet, zoals de advocaat-generaal in punt 39 van zijn conclusie opmerkt, evengoed het gevolg zijn van een gebeurtenis die plaatsvindt ná de afgifte van het document V I 1 voor die partij, zoals tijdens het vervoer ervan.

67 Aangezien het opnemen van een certificaat in het document V I 1, zoals artikel 43, lid 1, van verordening nr. 555/2008 daarin voorziet, door de bevoegde autoriteiten van het derde land van oorsprong van de partij wijn wordt verricht ter vervulling van de douaneformaliteiten die gelden voor de invoer ervan in de Unie, kan er redelijk wat tijd verstrijken tussen het moment waarop dit certificaat wordt opgesteld en het moment waarop de partij wijn op het grondgebied van de Unie in de handel wordt gebracht.

68 Gelet op een en ander kan er niet van worden uitgegaan dat het enkele feit dat er een dergelijk certificaat is afgegeven, het bewijs oplevert dat de wijn in overeenstemming is met de door het Unierecht toegestane oenologische procedés.

69 Uit alle voorgaande overwegingen volgt dat op de eerste vraag dient te worden geantwoord dat artikel 80, lid 2, onder a) en c), en artikel 90, lid 3, onder a), van verordening nr. 1308/2013 aldus moeten worden uitgelegd dat het certificaat dat is opgenomen in een document V I 1 dat overeenkomstig artikel 43 van verordening nr. 555/2008 wordt opgesteld voor een partij wijn die in de Unie wordt ingevoerd en waaruit blijkt dat de partij wijn is bereid volgens door de OIV aanbevolen en gepubliceerde of door de Unie toegestane oenologische procedés, relevant is bij de beoordeling of deze partij in overeenstemming is met de toegestane oenologische procedés als bedoeld in artikel 80, lid 2, onder a) en c), van verordening nr. 1308/2013, zonder dat het evenwel op zich reeds volstaat om deze overeenstemming aan te tonen.

Tweede vraag

70 Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of het Unierecht aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een regeling van een lidstaat die bepaalt dat wanneer een persoon een partij wijn in deze lidstaat afzet die niet in overeenstemming is met de toegestane oenologische procedés in de zin van artikel 80, lid 2, onder a) of c), van verordening nr. 1308/2013 en hij voor deze partij wijn een document V I 1 overlegt waaruit blijkt dat deze werd bereid volgens door de OIV aanbevolen en gepubliceerde of door de Unie toegestane oenologische procedés, het aan de bevoegde autoriteiten van die lidstaat staat om te bewijzen dat die handelaar aansprakelijk is wegens schuld doordat hij het in artikel 80, lid 2, van deze verordening vastgestelde verbod op het in de handel brengen van dit product heeft geschonden.

71 Zoals in de punten 51 tot en met 57 van dit arrest is opgemerkt, verbiedt artikel 80, lid 2, onder a) en c), van verordening nr. 1308/2013 het in de Unie in de handel brengen van uit derde landen ingevoerde partijen wijn die met niet door de Unie toegestane oenologische procedés zijn geproduceerd of die niet in overeenstemming zijn met de in bijlage VIII bij deze verordening vastgestelde voorschriften.

72 Verder moeten de lidstaten volgens artikel 89, lid 4, van verordening nr. 1306/2013, in geval van inbreuken op de voorschriften van de Unie in de wijnsector, administratieve sancties toepassen die evenredig, doeltreffend en afschrikkend zijn. Daarbij wordt evenwel gepreciseerd dat deze sancties niet worden toegepast in de in artikel 64, lid 2, onder a) tot en met d), ervan genoemde gevallen of wanneer de niet-naleving van gering belang is.

73 Volgens artikel 64, lid 2, onder d), van deze verordening mogen de lidstaten geen sancties opleggen indien de betrokkene ten genoegen van de bevoegde autoriteit kan aantonen dat hij of zij geen schuld heeft aan de niet-naleving van de in lid 1 van dit artikel genoemde verplichtingen, of indien die autoriteit anderszins oordeelt dat hij of zij geen schuld treft.

74 Uit een gezamenlijke lezing van artikel 64, lid 2, onder d), en artikel 89, lid 4, van verordening nr. 1306/2013 en artikel 80, lid 2, van verordening nr. 1308/2013 volgt dus dat de lidstaten in evenredige, doeltreffende en afschrikkende sancties moeten voorzien voor elke niet-inachtneming van het in laatstgenoemde bepaling gestelde verbod op het in de handel brengen, maar dat dergelijke sancties niet kunnen worden opgelegd indien komt vast te staan dat de betrokkene daarvoor geen schuld treft.

75 Aangezien deze verordeningen geen specifiekere bepalingen over met name de bewijsvoering bevatten, is het krachtens het beginsel van procedurele autonomie een zaak van de interne rechtsorde van elke lidstaat om – mits de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid worden geëerbiedigd – te bepalen hoe het bewijs moet worden geleverd, welke bewijsmiddelen worden aanvaard, welke beginselen in acht moeten worden genomen bij de beoordeling van de bewijskracht van het bewijs en wat het vereiste bewijsniveau is (zie naar analogie arrest van 21 juni 2017, W e.a., C‑621/15, EU:C:2017:484, punten 24 en 25 ).

76 Daarbij zij evenwel aangetekend dat de nationale regels die aldus worden vastgesteld met betrekking tot de wijze waarop het bewijs moet worden geleverd en beoordeeld, geen afbreuk mogen doen aan een regel voor de verdeling van de bewijslast waarin verordening nr. 1306/2013 uitdrukkelijk voorziet (zie naar analogie arrest van 21 juni 2017, W e.a., C‑621/15, EU:C:2017:484, punt 27 ).

77 Zo preciseert artikel 64, lid 2, onder d), van verordening nr. 1306/2013 dat het aan de persoon staat die wordt verweten het in artikel 80, lid 2, van verordening nr. 1308/2013 gestelde verbod op het in de handel brengen te hebben geschonden, om aan te tonen dat hij geen schuld heeft aan de niet-naleving van dit verbod.

78 Bovendien bepaalt artikel 64, lid 2, onder d), van verordening nr. 1306/2013 weliswaar dat de bevoegde autoriteit geen sanctie mag opleggen indien zij anderszins oordeelt dat de betrokkene geen schuld treft, maar deze verplichting om de haar ter beschikking staande elementen in aanmerking te nemen kan geenszins impliceren dat het in beginsel aan haar staat om aan te tonen dat de persoon een fout heeft begaan voordat zij hem een sanctie kan opleggen.

79 In dit verband volgt uit de overwegingen in de punten 65 tot en met 68 van het onderhavige arrest dat de persoon die schending van het in artikel 80, lid 2, onder a) en c), van verordening nr. 1308/2013 gestelde verbod op het in de handel brengen wordt verweten, er niet simpelweg kan van uitgaan dat hij dit verbod heeft geëerbiedigd om de enkele reden dat hij voor de betrokken partij wijn over een document V I 1 met een certificaat beschikte en dat hij dus niet kan aantonen geen schuld te treffen door louter dit document over te leggen.

80 Bijgevolg moet artikel 64, lid 2, onder d), van verordening nr. 1306/2013 aldus worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale regeling die de bewijslast voor de schuldaansprakelijkheid van de betrokkene bij de bevoegde autoriteiten legt, ook indien die bewijslastregeling alleen geldt ingeval de persoon een voor de betrokken partij wijn opgesteld document V I 1 heeft overgelegd waaruit blijkt dat de wijn werd bereid volgens door de OIV aanbevolen en gepubliceerde of door de Unie toegestane oenologische procedés.

81 Gelet op een en ander dient op de tweede vraag te worden geantwoord dat artikel 89, lid 4, van verordening nr. 1306/2013, gelezen in samenhang met artikel 64, lid 2, onder d), van deze verordening en met artikel 80, lid 2, van verordening nr. 1308/2013, aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een regeling van een lidstaat die bepaalt dat wanneer een persoon een partij wijn in deze lidstaat afzet die niet in overeenstemming is met de toegestane oenologische procedés in de zin van artikel 80, lid 2, onder a) of c), van verordening nr. 1308/2013 en hij voor deze partij wijn een document V I 1 overlegt waaruit blijkt dat deze werd bereid volgens door de OIV aanbevolen en gepubliceerde of door de Unie toegestane oenologische procedés, het aan de bevoegde autoriteiten van die lidstaat staat om te bewijzen dat die handelaar aansprakelijk is wegens schuld doordat hij het in artikel 80, lid 2, van deze verordening vastgestelde verbod op het in de handel brengen van dit product heeft geschonden.